Overslag

Plaats
Dorp
Terneuzen
Zeeuws-Vlaanderen
Zeeland

ZL gemeente Overslag in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Overslag in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Overslag in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Overslag

Terug naar boven

Status

- Overslag is een dorp, voor het Nederlandse deel gelegen in de provincie Zeeland, in de streek Zeeuws-Vlaanderen, gemeente Terneuzen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-3-1970. Per 1-4-1970 over naar gemeente Axel, in 2003 over naar gemeente Terneuzen.

Het dorp ligt ook deels in België; de landsgrens loopt er midden door het dorp. Vergelijkbaar met de eveneens Zeeuws-Vlaamse dorpen Clinge en Koewacht en het Brabantse dorp Putte. Het Belgische deel van het dorp valt onder de gemeente Wachtebeke.

- Wapen van de voormalige gemeente Overslag.

- Onder het dorp Overslag valt ook de buurtschap Rode Sluis.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1542 ten Overslach, 1740 De Overslag, 1846 Overslagh.

Naamsverklaring
Een overslag is een 'plaats waar goederen worden overgeladen', hier tussen het van Axel komende kanaal en de naar het Belgische Wachtebeke lopende vaart. Volgens de Tegenwoordige Staat ontleent de plaats zijn naam aan een overtoom van schepen.(1) Deze overslag werd veroorzaakt door het feit dat het van Axel komende (turf)kanaal door een strook land gescheiden was van de naar het zuiden lopende Gentse Vaart. De goederen werden er overgeslagen op kleinere schepen voor transport naar Gent.

Terug naar boven

Ligging

Overslag ligt ZZW van het dorp Zuiddorpe en de stad Axel, WZW van het dorp Koewacht, NW van de plaats Moerbeke in België, NO van de plaats Wachtebeke in België, O van de plaats Zelzate in België en het Kanaal van Gent naar Terneuzen, ZO van het dorp Westdorpe en OZO van de stad Sas van Gent. Het dorp valt deels op Belgisch grondgebied (o.a. de RK kerk).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 hebben de Nederlandse gemeente en het Nederlandse deel van het dorp Overslag 75 huizen met 459 inwoners. Tegenwoordig heeft het Nederlandse deel van het dorp ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Overslag was oorspronkelijk een dorp van vissers en kooplieden.

Eerste Wereldoorlog; deel Belgisch Overslag klem tussen 'dodendraad' en Nederlandse grens
Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) slaagden de Duitsers, die België hadden bezet, terwijl Nederland neutraal bleef, er niet in om de 450 km lange rijksgrens tussen Knokke / 't Zwin in het W en het Drielandenpunt in het O hermetisch af te sluiten. Veel mensen konden daardoor de grens overschrijden: vrijwilligers voor het Belgische leger, spionnen, bezorgers van clandestiene post, verzetslui, smokkelaars en militaire en burger-vluchtelingen. Daarom hebben de Duitsers in 1915 langs de grens België-Nederland een elektrische draadversperring geïnstalleerd (waar 2000 volt op stond). Hierbij moet men zich realiseren dat de bezetter vanaf de aanvang van de oorlog natuurlijk geprobeerd heeft om de grens met Nederland af te sluiten door o.a. op de voornaamste doorgangswegen hindernissen te plaatsen en de grens te laten bewaken door militairen. Elke poging om de grenzen hermetisch af te sluiten vereiste uiteindelijk een aanzienlijke hoeveelheid manschappen. Door de komst van de 'dodendraad', zoals hij in de volksmond al snel werd genoemd, waren er voor de bewaking minder Duitse troepen nodig. Hier vind je een uitvoerige toelichting op alle bijzonderheden m.b.t. deze 'dodendraad', door de heemkundekring van Baarle-Nassau, welk dorp daar natuurlijk ook mee te maken heeft gehad.

Door het soms grillige grensverloop werd niet altijd de exacte grens gevolgd. Gevolg was dat sommigen ingeklemd kwamen te zitten tussen de 'dodendraad' en de Nederlandse grens N ervan. Ook in een deel van het Belgische deel van Overslag was dat het geval. Dit deel verkeerde daardoor in de onmogelijke positie dat de Duitsers hen vanaf de Belgische kant van de draad niet konden voorzien in de behoefte aan levensmiddelen, terwijl de Nederlanders geen eten mochten uitvoeren naar Belgisch grondgebied. Waardoor deze inwoners wel gedwongen werden om te smokkelen...

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Een nieuw pleintje met speeltuin in het dorp is in juni 2017 feestelijk geopend door de burgemeesters van Terneuzen en Wachtebeke. Twee zandboten voor de kinderen verwijzen naar het rijke 'overslag'-verleden van het dorp, een muurschildering verhaalt over de geschiedenis ervan, en ruim 1000 bloembollen zorgen het hele jaar door voor een fleurige uitstraling van het plein.

- De dorpskern van Overslag is recentelijk (wanneer precies is ons niet bekend; bij het gemeentelijke nieuwsbericht hierover stond geen datum of jaar), in overleg met de inwoners, ingericht als 30 km-zone. Op de bebouwdekomgrens is de rijbaanuitbuiging verwijderd. Hier is een verkeersplateau aangelegd met een rijbaanversmalling. Op het kruispunt van de Zuiddorpseweg met ’t Hoeksken is het bestaande verkeersplateau aangepast. Dit is ook gebeurd ook op het kruispunt van de Dorpsstraat met ’t Hoeksken. Tussen deze twee kruispunten is een wegversmalling geplaatst. De aansluiting van de Buurtweg op de Dorpsstraat is aangepast, waardoor een gelijkwaardige kruising is ontstaan. Naast deze verkeersmaatregelen zijn 9 parkeerplaatsen aangelegd op het deel van de Dorpsstraat naar de grens toe. Tevens zijn op dit deel 3 zogeheten straatjuwelen geplaatst; smalle verkeerselementen om het verkeer extra te remmen.

- Overslag heeft kennelijk een belangenvereniging: Stichting `t Overslags Comité (p/a 't Hoeksken 11, 4575 NG). Op het internet is daar verder niets van te vinden. Dat geldt ook voor Buurthuis 't Hoeksken.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Overslag heeft 1 rijksmonument, zijnde de romp die nog resteert van de voormalige Ronde Molen (De Gebuurte bij nr. 1a). De stenen korenmolen is gebouwd in 1859 door de familie Schaut, omdat de rosmolen van de boerderij te weinig capaciteit had. In 1865 is de boerderij met de beide molens verkocht aan de familie Plasschaert. Later is de molen uitgebreid met een aanbouw en is in de molen een dubbele maalstoel gebouwd, aangedreven door een motor. In 1925 is een roe afgebroken en is de molen onttakeld. De kap, de stelling, het wiekenkruis en het gaande werk zijn toen verwijderd. Voortaan werd er enkel op de motor gemalen. De molenromp en de aangebouwde mechanische maalderij worden nu enkel nog gebruikt als opslagruimte. De rosmolen is in 1989 gesloopt. De molenromp heeft een beduidende landschappelijke functie in een open omgeving.

De molenromp met mechanische maalderij is van algemeen belang: vanwege bouwtechnisch-historische waarden als herkenbaar en representatief relict van een ronde stenen korenmolen uit het midden van de 19e eeuw; vanwege cultuurhistorische waarden als onderdeel van de geschiedenis van de graanmaalderijen van Nederland en de industriële ontwikkeling van Zeeland en de plaatselijke geschiedenis; vanwege ensemblewaarden van de molenromp met de aangebouwde mechanische maalderij; vanwege situationele waarden betreffende de historische gaafheid van de omgeving; vanwege de gaafheid van de molenbiotoop.

- Overslag heeft 3 gemeentelijke monumenten, zijnde het woonhuis dat vroeger bij de molen hoorde (Dorpsstraat 1), het voormalige gemeentehuis op 't Hoeksken 9, en nog een (voormalig?) 'openbaar gebouw' op 't Hoeksken 5. Maar... volgens de gemeentelijke basisregistraties BAG bestaat dit huisnummer niet meer!? Weet iemand hoe dit zit?

- De Belgisch-Nederlandse grens tussen de respectievelijke delen van het dorp Overslag is afgebakend met zogenoemde Oostenrijkse grenspalen. Deze vierkante stenen palen heten zo omdat ze zijn geplaatst (in 1770) in de periode (1713 tot 1795) dat de Zuidelijke Nederlanden (het huidige België) onder het Oostenrijkse keizerrijk vielen.

- Het voormalige douanekantoor is nog bewaard gebleven.

- In 2011 is in het dorp een Thematiseringsproject uitgevoerd, met als thema "Overslag, Grenzeloze Tweeling". Het project behelsde o.a. de plaatsing van het kunstwerk d'n Overslagh van inwoner Tony Dielen. Daarnaast zijn 2 informatiepanelen onthuld die de geschiedenis weergeven van deze voormalige kleinste gemeente van Nederland, thans de kleinste kern van de gemeente Terneuzen. Het project, op initiatief van Stichting 't Overslags Comité, is uitgevoerd naar idee en ontwerp van John van Eck uit Overslag. Op 16 april 2011 is e.e.a. feestelijk onthuld door burgemeester Lonink en wethouder Broekhuysen van de gemeente Terneuzen en 1e schepene Penneman van de Belgische gemeente Wachtebeke, waar het Belgische deel van Overslag onder valt.

Reactie toevoegen