Axel

Plaats
Stad
Terneuzen
Zeeuws-Vlaanderen
Zeeland

axel stadhuis 1948 [640x480].jpg

Axel, stadhuis, 1948

Axel, stadhuis, 1948

ZL gemeente Axel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Axel in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Axel in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Axel

Terug naar boven

Status

- Axel is een stad in de provincie Zeeland, in de streek Zeeuws-Vlaanderen, gemeente Terneuzen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2002.

- De gemeente Axel is per 1-4-1970 vergroot met de gemeenten Overslag, Koewacht en Zuiddorpe.

- De gemeente bestond sinds de herindelingen van 1970 uit de stad Axel, de dorpen Koewacht, Overslag en Zuiddorpe en de buurtschappen Magrette, Nieuwe Molen, Schapenbout en Spui (deels).

- Wapen van de voormalige gemeente Axel.

- Onder de stad Axel vallen ook de buurtschappen De Sluis (deels), Drieschouwen, Het Fort, Kijkuit, Steenovens (grotendeels) en Vaartwijk. Dit zijn 6 buurtschappen in totaal. Formeel d.w.z. voor de postadressen vallen ook de buurtschappen Magrette en Schapenbout en een deel van de buurtschap Spui onder Axel, maar deze worden door de gemeente als apart kernengroepje beschouwd met als hoofdplaats Spui (die grotendeels, voor het sinds 1970 reeds Terneuzense deel, een formele woonplaats is). Onder Axel viel ook een deel van de recent verdwenen buurtschap Axelse Sassing.

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Aksel.

Oudere vermeldingen
987-994 kopie 11e eeuw Axla, 1085 vernieuwd midden 12e eeuw de villa Axala, 1108 kopie 14e eeuw Axele, 1218 Acsla, 1220 Acselle, 1318 Axellen, 1396 Axel, 1573 Axele.

Naamsverklaring
Etymologie onzeker. Is wel verklaard als een samenstelling van lo 'licht, open bos' en het Germaanse agaza* 'ekster' (vergelijk het Oudengelse agu, en het Friese akka 'ekster'). Deze duiding wordt niet langer aanvaard. Andere verklaringen, evenmin overtuigend, zijn ask-lo* 'essenbos' en lo 'licht, open bos' van de persoon Akko. Misschien het Germaanse aks(a)la* 'verheffing in het terrein', bij de woordgroep van het Oudnoorse öxull, het Oudhoogduitse ahsala 'schouder', naar de ligging op een oude zandrug. In 1177 is reeds sprake van een oppidum de Axla en in 1213 krijgt Axel stadsrechten.(1)

Bijnaam
De inwoners van Axel worden schertsend 'erpelkappers' genoemd. Die bijnaam danken ze aan het feit dat ze vroeger na de aardappeloogst met hun 'kapper' (schoffel) naar het veld trokken, in de hoop nog wat 'erpels' (aardappelen) te vinden. Het beeld De Erpelkapper herinnert daar nog aan.

Terug naar boven

Ligging

Axel ligt ZO van de stad Terneuzen, Z van het dorp Zaamslag, ZW van het dorp Vogelwaarde, W van de stad Hulst en het dorp Sint Jansteen, NW van het dorp Heikant, N van de dorpen Koewacht, Zuiddorpe en Overslag, NO van het dorp Westdorpe en de stad Sas van Gent en O van het dorp Sluiskil.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Axel 407 huizen met 2.416 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 225/1.226 (= huizen/inwoners), ‘buiten de stad’ 170/1.190 en buurtschap Zouterspuije (= het huidige Spui) (deels) 12 huizen. Vóór de herindeling van 2003 had de gemeente 5.600 huizen met 12.000 inwoners, op een oppervlakte van 7.236 hectare land en binnenwater. Tegenwoordig heeft de stad Axel ca. 3.000 huizen met ca. 7.500 inwoners (dit is exclusief de aantallen voor het hierboven onder Status, 5e alinea vermelde kernengroepje: de buurtschappen Magrette en Schapenbout en het daar bedoelde deel van de buurtschap Spui).

Terug naar boven

Geschiedenis

Axel bloeide reeds aan het begin van de 9e eeuw, heeft rond 1213 stadsrechten verkregen en was tot eind 18e eeuw een vesting met acht bolwerken en een diepe gracht. Deze werken zijn door de Fransen in 1805 en 1806 verkocht, door de kopers geslecht en tot bouwland, wegen en tuinen aangelegd.

Axel was vroeger een eiland, door twee takken van de Schelde gevormd, dat in 1789 met het vasteland is verenigd. Van de vestingwerken is weinig bewaard gebleven.

De karakteristieke klederdracht van het Land van Axel wordt tegenwoordig niet meer gedragen. Uiteraard kan deze nog wel in het lokale museum worden bewonderd.

In de 20e eeuw heeft Axel zich ontwikkeld tot een koopcentrum met een regionaal karakter.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Axel, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Oudheidkundige Kring De Vier Ambachten.

- Streekmuseum Het Warenhuis, Museum Land van Axel. De collectie omvat onder meer: het interieur van een boerenkamer en boerenkeuken anno 1880, een compleet overzicht van de Axelse klederdracht met bijpassende sieraden, landbouwwerktuigen uit het verleden en modellen daarvan op schaal. Een origineel ingerichte bedstede, een collectie oude schoolboekjes, huishoudelijke artikelen, gereedschap, speelgoed e.a. voornamelijk uit de 19e en het begin van de 20e eeuw, een maquette van de vroegere vesting, archeologische vondsten, munten, penningen en andere kleine verzamelingen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Actuele wegwerkzaamheden in Axel.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Axel heeft 15 rijksmonumenten.

- Axel heeft 14 gemeentelijke monumenten.

- Mariakapel.

- De Stadsmolen is een ronde bakstenen stellingmolen uit 1750, die een in 1747 afgebrande houten molen verving. De molen torent boven de omgeving uit, mede doordat hij op een bastion is gebouwd. Bij voldoende wind draait de Axelse molen op zaterdagen. Het meel gebruiken de Axelse bakkers om het overheerlijke molenbrood te bakken.

- De watertoren van Axel staat in buurtschap Drieschouwen en wordt daarom aldaar beschreven.

- Standbeeld voor het Zeeuwse trekpaard (Kanaalkade).

- Standbeeld voor de ‘èrpelkapper’ (de aardappelloofsnijder) (Oosterstraat).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Buiten de bebouwde kom van Axel ligt het 160 ha grote natuurgebied Smitsschorre. Een deel daarvan is uitgeroepen tot Kunstbos, met landschapskunst van een 12-tal kunstenaars. Verder bevinden zich in dit bosgebied een golfbaan, een zweefvliegveld en een motorcrosscircuit.

- Weekmarkt op zaterdag.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Axel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Axel.

- Onderwijs: - Prinses Marijkeschool. - Antoniusschool. - Basisschool De Warande. - Basisschool De Sterrenpracht.

- Muziek: - Showband Axel heeft 35 spelende leden, brengt vlotte, herkenbare muziek, en is te boeken voor optredens. - Bassline Showband.

- Sport: - De allereerste crosswedstrijden op "een opgespoten terrein achter de watertoren" vinden reeds plaats in 1967. In 1969 wordt Motorcross Club Axel opgericht. In 1981 wordt deze omgezet in Stichting Motocross RES (Recreatieve Exploitatie Smitsschorre) Axel. Ze hebben een groot circuit en een jeugdbaan aan de Lageweg.

- De in 1980 opgerichte toerclub TC Axel stelt zich ten doel het doen beoefenen en het bevorderen in groepsverband van de toerfietssport. De leden rijden in het seizoen elke woensdag, zaterdag en zondag in clubverband naar een club in Zeeuws-Vlaanderen en/of België. Soms wordt ook tussendoor een rit verreden. Buiten deze wegritten organiseren zij in de maand januari een Veldtoertocht waaraan iedereen kan deelnemen. Befaamd is de TC verder met zijn Pelotonstocht in het voorjaar. Tevens organiseert zij jaarlijks nog 3 fietstoertochten waaraan iedereen op een fiets of E-bike individueel of in groepsverband kan deelnemen.

- Veiligheid: - Brandweer Axel.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Axel, - idem Burchtlaan en - idem St. Gregoriuskerk.

Reactie toevoegen