Axel

Plaats
Stad
Terneuzen
Zeeuws-Vlaanderen
Zeeland

ZL gemeente Axel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Axel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Axel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Axel

Terug naar boven

Status

- Axel is een stad in de provincie Zeeland, in de streek Zeeuws-Vlaanderen, gemeente Terneuzen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2002.

- De gemeente Axel is per 1-4-1970 vergroot met de gemeenten Overslag, Koewacht en Zuiddorpe.

- De gemeente bestond sinds de herindelingen van 1970 uit de stad Axel, de dorpen Koewacht, Overslag en Zuiddorpe en de buurtschappen Magrette, Nieuwe Molen, Schapenbout en Spui (deels).

- Wapen van de voormalige gemeente Axel.

- Onder de stad Axel vallen ook de buurtschappen De Sluis (deels), Drieschouwen, Het Fort, Kijkuit, Steenovens (grotendeels) en Vaartwijk. Dit zijn 6 buurtschappen in totaal. Formeel d.w.z. voor de postadressen vallen ook de buurtschappen Magrette en Schapenbout en een deel van de buurtschap Spui onder Axel, maar deze worden door de gemeente als apart kernengroepje beschouwd met als hoofdplaats Spui (die grotendeels, voor het sinds 1970 reeds Terneuzense deel, een formele woonplaats is). Onder Axel viel ook een deel van de recent verdwenen buurtschap Axelse Sassing.

Terug naar boven

Naam

‘Verklaard als samenstelling van lo = bosje op hoge zandgrond en een op het Germaanse *agaza = ekster teruggaande vogelnaam (vergelijk het Friese akka). Deze duiding laat de -s echter onverklaard en men kan daarom ook denken aan een 1e lid ax = het Germaanse *ahsa = korenaar (vergelijk de naam Axsinginehae op een matronenvotiefsteen)’ (NL15).

Terug naar boven

Ligging

De stad Axel ligt ZO van de stad Terneuzen, Z van het dorp Zaamslag, ZW van het dorp Vogelwaarde, W van de stad Hulst en het dorp Sint Jansteen, NW van het dorp Heikant, N van de dorpen Koewacht, Zuiddorpe en Overslag, NO van het dorp Westdorpe en de stad Sas van Gent en O van het dorp Sluiskil.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Axel 407 huizen met 2.416 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 225/1.226 (= huizen/inwoners), ‘buiten de stad’ 170/1.190 en buurtschap Zouterspuije (= het huidige Spui) (deels) 12 huizen. Vóór de herindeling van 2003 had de gemeente 5.600 huizen met 12.000 inwoners, op een oppervlakte van 7.236 hectare land en binnenwater. Tegenwoordig heeft de stad Axel ca. 3.000 huizen met ca. 7.500 inwoners (dit is exclusief de aantallen voor het hierboven onder Status, 5e alinea vermelde kernengroepje: de buurtschappen Magrette en Schapenbout en het daar bedoelde deel van de buurtschap Spui).

Terug naar boven

Geschiedenis

De stad Axel bloeide reeds aan het begin van de 9e eeuw en was tot eind 18e eeuw een vesting met acht bolwerken en een diepe gracht. Deze werken zijn door de Fransen in 1805 en 1806 verkocht, door de kopers geslecht en tot bouwland, wegen en tuinen aangelegd.

Axel was vroeger een eiland, door twee takken van de Schelde gevormd, dat in 1789 met het vasteland is verenigd. Van de vestingwerken is weinig bewaard gebleven.

De karakteristieke klederdracht van het Land van Axel wordt sinds 19xx?? niet meer gedragen. Uiteraard kan deze nog wel in het lokale museum worden bewonderd.

Omstreeks 1213 heeft Axel stadsrechten verkregen.

In de 20e eeuw heeft Axel zich ontwikkeld tot een koopcentrum met een regionaal karakter.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Axel, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Oudheidkundige Kring De Vier Ambachten.

- Geschiedenis van Axel op de weblog van PZC-journalist Willem Staat.

- Streekmuseum Het Warenhuis, Museum Land van Axel. De collectie omvat onder meer: het interieur van een boerenkamer en boerenkeuken anno 1880, een compleet overzicht van de Axelse klederdracht met bijpassende sieraden, landbouwwerktuigen uit het verleden en modellen daarvan op schaal. Een origineel ingerichte bedstede, een collectie oude schoolboekjes, huishoudelijke artikelen, gereedschap, speelgoed e.a. voornamelijk uit de 19e en het begin van de 20e eeuw, een maquette van de vroegere vesting Axel (omstreeks 1750), archeologische vondsten, munten, penningen en andere kleine verzamelingen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Axel heeft 15 rijksmonumenten.

- Axel heeft 14 gemeentelijke monumenten.

- De watertoren van Axel (die feitelijk in de buurtschap Drieschouwen staat) uit 1936 is niet meer in functie en is van april tot oktober te bezichtigen. In de toren broeden jaarlijks slechtvalken.

- Standbeeld voor het Zeeuwse trekpaard (Kanaalkade).

- Standbeeld voor de ‘èrpelkapper’ (de aardappelloofsnijder) (Oosterstraat).

- Stadsmolen.

- Mariakapel.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Axel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Veiligheid: - Brandweer Axel.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Axel, - idem Burchtlaan en - idem St. Gregoriuskerk.

Reactie toevoegen