Noordwijk

Gemeente
Noordwijk
Bollenstreek
Zuid-Holland

gemeente_noordwijk_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Noordwijk anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Noordwijk anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Noordwijk bord [640x480].jpg

Noordwijk is topografisch gezien een grijs-gebiedgeval: in de praktijk spreekt men nog wel van Noordwijk-Binnen en Noordwijk aan Zee, maar ter plekke blijkt dat niet uit bebording: de plaatsnaamborden vermelden alleen de naam Noordwijk.

Noordwijk is topografisch gezien een grijs-gebiedgeval: in de praktijk spreekt men nog wel van Noordwijk-Binnen en Noordwijk aan Zee, maar ter plekke blijkt dat niet uit bebording: de plaatsnaamborden vermelden alleen de naam Noordwijk.

noordwijk_space_expo_kopie.jpg

Dé toeristische attractie van Noordwijk is  ruimtevaarttentoonstelling Space Expo van  ESA ESTEC. Het bezoekerscentrum trekt jaarlijks meer dan 100.000 bezoekers, en is door kinderen gekwalificeerd als Kidsproof museum.

Dé toeristische attractie van Noordwijk is ruimtevaarttentoonstelling Space Expo van ESA ESTEC. Het bezoekerscentrum trekt jaarlijks meer dan 100.000 bezoekers, en is door kinderen gekwalificeerd als Kidsproof museum.

MSDC-20110418-231524.jpg

Noordwijk profileert zich als 'bloemenbadplaats'. Hier zie je waarom: de bloembollenvelden trekken in het voorjaar tienduizenden bezoekers.

Noordwijk profileert zich als 'bloemenbadplaats'. Hier zie je waarom: de bloembollenvelden trekken in het voorjaar tienduizenden bezoekers.

Noordwijk

Terug naar boven

Status

- Noordwijk is een gemeente in de provincie Zuid-Holland, in de regio Bollenstreek.

- In 2019 is de gemeente Noordwijkerhout opgeheven en aan de gemeente Noordwijk toegevoegd (beide gemeenten hebben in 2017 besloten te fuseren per 1-1-2019. Zie ook het Herindelingsadvies en de notitie van Adviesbureau Twynstra en Gudde m.b.t. de consequenties van het evt. zelfstandig blijven van de gemeente Noordwijk).

- De gemeente omvat de dorpen Noordwijk-Binnen*,  Noordwijk aan Zee*, Noordwijkerhout en De Zilk en de buurtschappen De Klei, Halfweg (deels), Het Langeveld, Noordwijkerhoek, Offem, Piet Gijzenbrug (grotendeels) en Ruigenhoek. Dit zijn bij elkaar 4 dorpen en 7 buurtschappen.

* De gemeente heeft in 1978, bij de totstandkoming van het huidige postcodesysteem, geen eigen postcodes en postale plaatsnamen aangevraagd voor haar dorpen Noordwijk-Binnen en Noordwijk aan Zee, vandaar dat die dorpen - evenals de eronder vallende (delen van) buurtschappen - sindsdien voor de postadressen 'in' de postale plaats Noordwijk liggen. Wij merken dat in veel gevallen ook over de plaats(naam) Noordwijk wordt gesproken, waarbij men dan doelt op het geheel van beide dorpen. De dorpen zijn inmiddels ook wel vrijwel aan elkaar gegroeid; er ligt nog slechts een bescheiden 'groene buffer' tussen. Ook heeft de gemeente alleen nog plaatsnaamborden met de plaatsnaam Noordwijk, waarbij zij de afzonderlijke kernen kennelijk niet meer wenst te profileren. Recentelijk is ook het witte plaatsnaambordje Noordwijk-Binnen verwijderd. Een plaatsnaambord Noordwijk aan Zee is er nooit geweest, althans niet recent.

Toch hebben beide dorpen nog altijd wel een duidelijke eigen identiteit. Zo hebben ze nog eigen belangenverenigingen, en zijn er veel inwoners en instanties die nog wel degelijk over de beide kernen spreken als zijnde aparte dorpen, en dat soms ook zo in hun adres schrijven. Vandaar dat wij ons daarbij aansluiten en beide kernen nog altijd als 'dorp' kwalificeren. In statistisch opzicht is er nog wel sprake van de plaatsnamen Noordwijk-Binnen en Noordwijk aan Zee.

- De gemeente noemt zich op haar site 'Bloemenbadplaats' (gezien de ligging aan zee en in de Bollenstreek).

- Wapen van de gemeente Noordwijk.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Noordwijk.

Terug naar boven

Naam

Andere naamgevingen van de dorpen en gemeente
- Oorspronkelijk was er alleen maar sprake van een kern Noordwijk. Ter onderscheiding van Noordwijk aan Zee (dat ook Noordwijk-Buiten en Noordwijk op Zee [1573 Nortwyck op Zee] heeft geheten), dat later is ontstaan, is men het oude dorp Noordwijk-Binnen gaan noemen.
- De gemeente heeft ook "Noordwijk Binnen en Buiten, Langeveld en Offem" geheten. (1) De gemeente werd vroeger ook wel betiteld als "De beide Noordwijken".

Oudere vermeldingen
889 kopie ca. 1520 Nordcha, 918-948 kopie 11e eeuw Norhtgo, 1220 Nordeka, 1396 Noortick.

Naamsverklaring
Gaat terug op een samenstelling van noord 'noordelijk gelegen', wat slaat op de ligging aan de noordgrens van het Frankische rijk in het begin van de 8e eeuw. Het grondwoord -ga (hs. -cha) in de oudste vemelding is de Oudfriese vorm van het Oudnederlandse go, de verbogen vorm van het woord gouw, dat hier slaat op een groot samenhangend koningsgoed boven de Rijnmonding, dat onder meer het huidige Noordwijk en Noordwijkerhout omvatte. In de 13e eeuw ontwikkelde de naam een woekervokaal, terwijl de wegval van de eindvokaal tot verscherping van -g- leidde. Het aldus ontstane Nortik* werd vervolgens opgevat als de afgesleten vorm van een oorspronkelijk op -wijk eindigende naam, die men meende te moeten herstellen door het invoegen van een etymologisch onjuiste -w- (leidend tot de huidige benaming op -wijk, vergelijk Lopik). De oudste vermelding die op Noordwijk-Binnen betrekking heeft, staat waarschijnlijk in het zogeheten Oude Register van graaf Floris uit het eind van de 13e eeuw: Te Nortdike op der gheest. Zie ook Noordwijkerhout.(2)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Noordwijk ligt N van de dorpen Katwijk aan Zee, Katwijk aan den Rijn en Rijnsburg, NW van het dorp Oegstgeest en de stad Leiden, W van de dorpen Voorhout, Sassenheim, Lisse en Hillegom, ZW van de dorpen Vogelenzang, Bennebroek en Heemstede en de steden Hoofddorp en Haarlem en Z van de dorpen Aerdenhout, Bentveld en Zandvoort en grenst in het W aan de Noordzee. Het is een - verticaal - langgerekte gemeente, met een 13 km lang zandstrand. De dorpen Noordwijk-Binnen en Noordwijk aan Zee liggen Z in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Noordwijk 459 huizen met 2.913 huizen, verdeeld in de dorpen Noordwijk-Binnen 302/1.984 (= huizen/inwoners) en Noordwijk aan Zee 120/700 en de buurtschappen Langeveld en De Nes 15/90, Offem 6/39 en De Klei 16/100. In 2018 heeft de gemeente ca. 10.500 huizen met ca. 26.000 inwoners. Tegenwoordig heeft de gemeente, na de toevoeging van de gemeente Noordwijkerhout in 2019, ca. 16.000 huizen met ca. 40.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Noordwijk, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Genootschap Oud Noordwijk.

- Museum Noordwijk geeft een goed tijdsbeeld van het Noordwijk rond 1900 compleet met stijlkamer, bedstede en een 'plee' van toen. Ook de voorraadkelder en het binnenplaatsje zijn in tact te bezichtigen. Naast de stijlkamers en de minutieus nagebouwde scheepsmodellen neemt de Noordwijkse klederdracht een belangrijke rol voor haar rekening binnen het museum. Verder geeft het museum u een beeld over de tijd van de zogenaamde bomschuiten, kleine vissersschepen met een platte bodem, die met behulp van paarden op en vanaf het strand werden getrokken. Een uitgebreide fotocollectie geeft een goed beeld van meer dan 100 jaar vissers wel en wee. Na de kruidenteelt in de 19e eeuw werd de bollenteelt een belangrijke bron van inkomsten voor de streek rond Noordwijk. In de stal van het museum vindt u gereedschap en materialen die in vroeger jaren in de bollenteelt werden gebruikt.

- Streekmuseum Veldzicht schetst de geschiedenis van Noordwijk van prehistorie tot heden.

- Artikel van Frans Angevaare over de geschiedenis van de naam Boekhorst in relatie tot de Noordwijkse nieuwbouwwijk Boechorst.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bewoners van het middengebied in Noordwijk zien een nieuwe Bijlmer opdoemen, als de plannen voor een luxueus nieuw zwembad met 200 hoogbouwappartementen ernaast doorgaan. Zij kondigen aan te blijven procederen tegen de bouwplannen. Niet omdat zij tegen een nieuw zwembad zijn, maar wel omdat zij torenflats in de groene oase tussen Noordwijk-Binnen en Noordwijk aan Zee niet zien zitten. (jan. 2010)

- De komende jaren worden in het thans nog landelijke Offem-Zuid 750 woningen gebouwd. De bouw zou in 2014 van start zijn gegaan. 10 jaar daarna moet de wijk gereed zijn. De intentie is dat kopers zoveel mogelijk zelf kunnen bepalen hoe hun woning eruit gaat zien.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Noordwijk heeft 74 rijksmonumenten.

- In 2017 heeft de gemeente Noordwijk de eerste 40 panden aangewezen als gemeentelijk monument. In totaal wil de gemeente 63 waardevolle objecten op de gemeentelijke monumentenlijst. Onder de eerste lichting gemeentelijke monumenten zijn onder andere de villa’s aan de Koningin Astrid Boulevard van Eduard Cuypers, de arbeiderswoningen aan het Lombok, villa Marie aan de Lijnbaanweg en Museum Veldzicht. Het college wil eigenaren ondersteunen in de zorg voor het erfgoed. Daarom wordt er gewerkt aan een stimuleringsregeling om eigenaren in onderhoudskosten tegemoet te komen. Daarvoor is €40.000 begroot. Welke 40 gemeentelijke monumenten het concreet betreft, vind je op onze pagina's van de respectievelijke dorpskernen (-Binnen en -aan Zee).

- Hoogewegse Molen.

- Mariakapel.

- Gevelstenen in Noordwijk.

- In de gemeente Noordwijk is ESTEC gevestigd, een Europees centrum voor ruimteonderzoek en technologie. Het is de grootste vestiging van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Het complex ligt ver buiten de bebouwde kom en grenst aan de Katwijkse wijk Rijnsoever. Tussen Noordwijk aan Zee en de Langevelderslag ligt, ter hoogte van Noordwijkerhout, ontvangststation Radio Nora. Het bezoekerscentrum van ESA ESTEC, Space Expo, is een grote ruimtevaarttentoonstelling. Je kunt er kennismaken met succesvolle Europese ruimtevaarttoepassingen, reizen door de geschiedenis van de ruimtevaart en meebeleven hoe Ariane-draagraketten worden gelanceerd. Naast fascinerende satellietopnamen van de planeten en onze eigen Aarde laten ruimtevaarders in verschillende multi-visionshows zien hoe mensen op de Maan landden en hoe het is om gedurende langere tijd in de ruimte te wonen en te werken.

In de expositie 'Terug uit de ruimte' zijn ca. 100 voorwerpen te zien die in de ruimte zijn geweest en weer terug op aarde zijn. Onder de voorwerpen bevinden zich kledingstukken van astronauten, onderdelen van de Hubble ruimtetelescoop, tekeningen van kinderen en stof van de maan. De voorwerpen zijn gerangschikt naar de vijf zintuigen (zien, horen, proeven, ruiken en voelen). Er zijn daarom ook voorwerpen die aangeraakt mogen worden en er is zelfs de geur van de komeet 67P te ruiken, de komeet van ruimtesonde Rosetta. Onder de hoogtepunten uit de bijzondere collectie zijn het pak van Apollo 13 astronaut Fred Haise ("Houston we have a problem") en de Soyuz capsule van André Kuipers.

Space Expo is in november 2018 wederom verkozen tot Kidsproof museum, als een van de 70 meest kindvriendelijke musea in Nederland. Space Expo wordt door de inspecteurs geroemd omdat "je er astronaut kan worden en een waterraket kan laten lanceren". Het museum krijgt van de Museuminspecteurs als gemiddeld rapportcijfer een 8,5. Kidsproof musea zijn musea die in het laatste jaar meer dan 40 inspecties kregen en een 7,5 of hoger verdienden.

In de afgelopen jaren is de publieke interesse voor de ruimtevaart, en daarmee het bezoekersaantal van het museum, flink gegroeid. Space Expo trekt jaarlijks ca. 100.000 bezoekers. "Onder meer dankzij André Kuipers, die nu optreedt als ambassadeur, is er meer belangstelling gekomen voor ruimtevaart. Steeds vaker worden in de media verhalen gepubliceerd over langs de aarde razende asteroïden, de mogelijke aanwezigheid van water op planeten als Mars en trekken mooie foto's van Pluto veel aandacht", aldus directeur Rob van den Berg bij de feestelijke verwelkoming van de 100.000ste bezoeker in 2017 op 25 november 2017.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Schilderfestival Noordwijk (3e maandag in juni tot en met de daaropvolgende zondag).

- FloraHolland Bloemenfestival Noordwijk (do/vr/za half augustus).

- Jobpop (gratis toegankelijk popfestival, tijdens de oranjefeesten begin september in Noordwijk-Binnen).

- De Noordwijk Mini Marathon is geen kleine marathon maar een marathon van Mini's. De marthon start ieder jaar ergens anders in het land en finisht in Noordwijk.

- Met 22 lidstaten is ESA hét ruimtevaartagentschap van Europa. Het agentschap is actief in alle aspecten van de ruimtevaart. De mensen die er werken zijn afkomstig van het hele Europese continent, en van daarbuiten. Jaarlijks op een zondag begin oktober is er een Open Dag bij ESTEC, ESA's technologische centrum in Noordwijk (site ESTEC). Tijdens dit kijkje achter de schermen van de Europese ruimtevaart kom je oog in oog te staan met ruimtevaart, wetenschap en technologie uit heel Europa. Van aardobservatie tot het werk van astronauten en van aansturing van ruimtevaartuigen tot het testen van satellieten. Dit is je kans om ruimtevaart-hardware van dichtbij te bekijken, te ontdekken wat de volgende bestemmingen zijn, en om Europa's knapste koppen uit de ruimtevaart te ontmoeten. Van wetenschappers en missie-ontwerpers tot astronauten. Je kunt ook tentoonstellingen bezoeken en lezingen van experts bijwonen. Daarnaast zijn er talloze hands-on activiteiten en delen diverse astronauten handtekeningen uit. ESA's Open Dag trekt jaarlijks zo'n 10.000 bezoekers. Om een prettig bezoek te garanderen, zijn ze gebonden aan een maximaal aantal bezoekers. Daarom moet je je vooraf aanmelden. Wil je zeker zijn van een gratis toegangskaart, registreer je dan tijdig.

- Puinpop (oktober).

- Actuele activiteiten- en evenementenkalender Noordwijk.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Fietsroute door Noordwijk van de Noordwijkse Ondernemers Vereniging, met afbeeldingen van en toelichtingen op wat u onderweg zoal tegenkomt.

- De Buitenplaatsenroute is een wandelroute van 10 km langs buitenplaatsen in Noordwijk en Noordwijkerhout.

- In het gebied Langeveld is in 2016 ruim 5.000 m2 nieuw 1e klas bollenteeltareaal gerealiseerd door de sloop van 1.700 m2 kassen en het herbestemmen van het aanwezige bouwvlak tot bollenteeltareaal. Een en ander past in het beleid om het gebied Langeveld weer 'open te maken'.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Noordwijk (online te bestellen).

- Het Straatnamenboek van Noordwijk: Noordwijks historie vanuit de straatnaam (uitg. Verloren, 1992) is via de link deels online te lezen.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Noordwijk.

- Muziek: - Tekst volkslied Noordwijk. - Gezongen volkslied Noordwijk.

- Media/nieuws: - RTV Nens is de omroep voor de gemeente Noordwijk.

- Wijkverenigingen: - Sites van de wijkverenigingen in Noordwijk.

Reactie toevoegen