Honswijk

Plaats
Buurtschap
Houten
Kromme Rijnstreek
Utrecht

tull_en_t_waal_kerk_tull_-_honswijk_collage.jpg

De kerk van Tull is later onder Honswijk komen te vallen, waarmee Honswijk een dorp is geworden. Tegenwoordig is Honswijk een buurtschap rond en O van het gelijknamige fort en is Tull / Molenbuurt de O kern van Tull en 't Waal.

De kerk van Tull is later onder Honswijk komen te vallen, waarmee Honswijk een dorp is geworden. Tegenwoordig is Honswijk een buurtschap rond en O van het gelijknamige fort en is Tull / Molenbuurt de O kern van Tull en 't Waal.

Honswijk.JPG

Buurtschap Honswijk bij Schalkwijk in de gemeente Houten.

Buurtschap Honswijk bij Schalkwijk in de gemeente Houten.

Foert Honswijk.JPG

Fort Honswijk gebouwd in de jaren 1841-1848. Officieel heet het: Fort Koning Willem II.

Fort Honswijk gebouwd in de jaren 1841-1848. Officieel heet het: Fort Koning Willem II.

De Snel.JPG

Fortgracht van Fort aan de Snel, oorspronkelijk het riviertje de Snel.

Fortgracht van Fort aan de Snel, oorspronkelijk het riviertje de Snel.

Buurtschap Honswijk.JPG

Buurtschap Honswijk aan de Lekdijk. Een buurtschap om in te lijsten.

Buurtschap Honswijk aan de Lekdijk. Een buurtschap om in te lijsten.

Honswijk

Terug naar boven

Status

- Honswijk is een voormalig dorp, thans buurtschap in de provincie Utrecht, in de regio Kromme Rijnstreek, gelegen op het Eiland van Schalkwijk, gemeente Houten. T/m 1961 gemeente Tull en 't Waal.

- De buurtschap Honswijk valt voor de postadressen tegenwoordig grotendeels onder het dorp Schalkwijk, deels onder het dorp Tull en 't Waal. Voor de herindeling van 1962, dan wel voor 1978, toen in het kader van het in dat jaar in werking getreden postcodeboek formeel  postadressen met bijbehorende postale plaatsnamen zijn toegekend, viel de buurtschap geheel onder laatstgenoemd dorp. Maar aangezien het daar een langgerekte verre uithoek van was, en het dichter bij Schalkwijk ligt, heeft men het dus grotendeels onder het dorp Schalkwijk gevoegd.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Ca. 1200 kopie 14e eeuw Hundeswiic, ca. 1225 Huntswijck, 1381-1383 Hoenswijc, Hontswijc, 1504 Honswijck, 1665 Hontwijck, 1773 't Huis Honswyk, 1840 ‘Honswijk of Hondswijk’.

Naamsverklaring
Samenstelling van wijk 'hoeve, nederzetting, dorp' en de persoonsnaam Hund.(1)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Honswijk ligt ZO van Tull en 't Waal, Z van Schalkwijk. rond de Lekdijk (t/m nr. 72 valt onder Schalkwijk, v/a nr. 74 valt onder Tull en 't Waal), Z grenzend aan de Lek. Aan de overzijde ligt Everdingen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de buurtschap Honswijk 26 huizen met 220 inwoners. Tegenwoordig omvat de buurtschap nog altijd enkele tientallen panden.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Geschiedenis van het voormalige dorp Honswijk. Samengevat: Deze nederzetting is oorspronkelijk een buurtschap. In 1338 ontstaat het gelijknamige gerecht, dat ook de kerk van Tull krijgt toegewezen (die direct NW van het huidige Fort Honswijk aan de Lekdijk lag). Hierdoor wordt de buurtschap een dorp. De rest van Tull wordt in genoemd jaar samengevoegd met het gerecht 't Waal. Tijdens een storm in 1674 wordt de Honswijkse kerk verwoest. Een zijkapel en de toren blijven gespaard en de inwoners blijven daar kerkdiensten houden. De kerk wordt niet herbouwd. In de loop van de 18e eeuw raakt ook het restant van de kerk buiten gebruik en gaan de inwoners in het vervolg in 't Waal naar de kerk. De restanten van de Honswijkse kerk worden in de loop van de 19e eeuw gesloopt, als laatste in 1844 de toren. De overige bebouwing rond de kerk verdwijnt ook grotendeels, als gevolg van de bouw van Fort Honswijk op deze plek. Van het oude dorpje zijn slechts 2 huisjes overgebleven.

- Op Fort Honswijk was in 1935 gedurende enkele maanden het eerste concentratiekamp van Nederland. In de praktijk was dat niet zo erg als het klonk. - Maarten van Rossem heeft in 2015 uitgezocht hoe het precies zat met 'concentratiekamp Honswijk'.

- Honswijk had vroeger twee veerverbindingen naar Everdingen. Het Honswijkerveer, ook wel Diemensveertje, dat al in 1326 wordt genoemd als veer van Tull en dat eigendom is van de heren van 't Goy. Deze veerverbinding was tot in de 20e eeuw actief. Bij het veer lag herberg 't Vosje. Verder was er nog een veer nabij de Groeneweg. Na de 3e boerderij O van de Groeneweg is de oude veerweg nog in de uiterwaarden te zien. Dit veer is in ieder geval tot eind 19e eeuw in functie geweest.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De verdedigingswerken in de Stelling van Honswijk vormen een van de meest imposante vestingbouwkundige ensembles in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Gesitueerd in een typisch Hollands rivierenlandschap vinden we een staalkaart van de vestingbouw tussen 1840 en 1940. In Fort Honswijk staat een spectaculaire 'bomvrije' toren, omarmd door een contrescarpgalerij. Aan het Inundatiekanaal, geflankeerd door de Gedekte Gemeenschapsweg, liggen de Lunet aan de Snel en het Werk aan de Korte Uitweg. Op enige afstand completeren het Werk aan de Waalse Wetering en de loopgravenlinie van het Werk aan de Groeneweg dit unieke vestinglandschap. In het boek Stelling van Honswijk. Vestinglandschap aan de Lek (2015) beschrijft Douwe Koen het ontstaan en de ontwikkeling van deze Stelling, van de eerste plannen in 1815 tot nu.

- De afgelopen jaren is en de komende jaren wordt hard gewerkt aan restauratie en herbestemming van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, waar Fort Honswijk een onderdeel van is. - Site Nieuwe Hollandse Waterlinie. - Bezoek premier Balkenende aan het fort d.d. 10-9-2009. - Lunet aan de Snel, N van het fort, is in 2014 gerestaureerd en voor publiek opengesteld. - Geschiedenis van de Stelling Honswijk (die naast het Fort nog een aantal andere verdedigings-objecten in de directe omgeving omvat). - Stichting Honswijk en Stichting Honswijk-Everdingen zetten zich in voor een herbestemming van het fort. - Film over het fort: de geschiedenis. - Film over het fort: het gebouw. - Film over het fort: de bewoners. - Het Lunet aan de Snel en de Gedekte Gemeenschapsweg worden waarschijnlijk in 2016 aangekocht door de gemeente Houten. - Ook het fort is in 2016 gekocht door de gemeente Houten. Na restauratie en sanering, beoogt het medio 2018 voor publiek te worden opengesteld. - De gemeente onderzoekt de mogelijkheden voor herbestemming van het fort. - Lees ook hier over de plannen voor restauratie en herbestemming van Fort Honswijk (dec. 2017).

De nieuwe kanoroute door Polder Blokhoven en het gerenoveerde poortgebouw van Fort Honswijk zijn in april 2018 feestelijk geopend. De ‘Stelling van Honswijk’ op het Eiland van Schalkwijk heeft de afgelopen jaren een ware metamorfose ondergaan. Diverse forten die deel uitmaken van deze Stelling, zoals dit fort, Lunet aan de Snel en Werk aan de Korte Uitweg zijn gerestaureerd en toegankelijk geworden voor publiek. Naast de restauratie van de forten, zijn er ook diverse recreatieve verbindingen gerealiseerd en verbeterd op het Eiland van Schalkwijk. Zo is het Klompenpad verlegd, zodat de route nu over het Inundatieveld in polder Blokhoven en langs de toren van het fort voert. Ook is er een nieuwe wandelverbinding aangelegd tussen dit fort en het Lunet aan de Snel.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In juli, augustus en september vaart de Liniepont, alleen voor fietsers en voetgangers, van Fort Honswijk naar Fort Everdingen en Werk aan Het Spoel (bij Culemborg) en terug, over de Lek. Het pontje is genoemd naar de Nieuwe Hollandse Waterlinie, waar de genoemde forten deel van uitmaken.

- Akkers in een polder zijn bíjna altijd kaarsrecht. Maar bij Honswijk heb je kromme akkers. Dat en waarom dat ca. 1000 jaar geleden al ontstaan is, kun je lezen onder de link (= artikel in Het Groentje, 2011).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Honswijk (online te bestellen).

Reactie toevoegen