Tull en 't Waal

Plaats
Dorp
Houten
Kromme Rijnstreek
Utrecht

tull_en_t_waal_collage.jpg

Tull en 't Waal, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Tull en 't Waal, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

tull_en_t_waal_collage_2.jpg

Het grondgebied van het dorp Tull en 't Waal omvat 2 bescheiden lintbebouwingen en heel veel buitengebied. Van dat buitengebied krijg je een indruk in deze collage. Dorp én buitengebied zijn beide zeer de moeite waard om te bezoeken! (© Jan Dijkstra)

Het grondgebied van het dorp Tull en 't Waal omvat 2 bescheiden lintbebouwingen en heel veel buitengebied. Van dat buitengebied krijg je een indruk in deze collage. Dorp én buitengebied zijn beide zeer de moeite waard om te bezoeken! (© Jan Dijkstra)

tull_en_t_waal_werk_aan_de_korte_uitweg.jpg

Tull en 't Waal, het Werk aan de Korte Uitweg

Tull en 't Waal, het Werk aan de Korte Uitweg

tull_en_t_waal_het_werk_aan_de_waalseweg.jpg

Tull en 't Waal, het Werk aan de Waalseweg

Tull en 't Waal, het Werk aan de Waalseweg

Tull-en-t-Waal-MSD-20100521-199083.jpg

Tull en 't Waal, Utrecht

Tull en 't Waal, Utrecht

Tull-en-t-Waal-MSD-20100521-199091.jpg

Tull en 't Waal, Utrecht

Tull en 't Waal, Utrecht

Tull-en-t-Waal-MSD-20100521-199096.jpg

Tull en 't Waal, Utrecht

Tull en 't Waal, Utrecht

tull_en_t_waal_tullse_of_biesbossche_molen_kopie.jpg

Deze foto uit 1907 van de in 1916 afgebroken Tullse of Biesbossche Molen is volgens het weblog van Frank Magdelyns de enige foto die ooit van deze molen gemaakt is.

Deze foto uit 1907 van de in 1916 afgebroken Tullse of Biesbossche Molen is volgens het weblog van Frank Magdelyns de enige foto die ooit van deze molen gemaakt is.

tull_en_t_waal_1951.jpg

In de loop der jaren is vaak geprobeerd om plaatsnamen qua spelling te vereenvoudigen. Zo luidt het op deze ansichtkaart uit 1951 Tul en 't Waal. Veel vereenvoudigingen zijn later weer teruggedraaid, zo ook hier...

In de loop der jaren is vaak geprobeerd om plaatsnamen qua spelling te vereenvoudigen. Zo luidt het op deze ansichtkaart uit 1951 Tul en 't Waal. Veel vereenvoudigingen zijn later weer teruggedraaid, zo ook hier...

UT gemeente Tull en t Waal in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Tull en t Waal in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Tull en t Waal in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Tull en 't Waal

Terug naar boven

Status

- Tull en 't Waal is een dorp in de provincie Utrecht, in de regio Kromme Rijnstreek, en daarbinnen gelegen op het Eiland van Schalkwijk, gemeente Houten. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1961.

- Tull en 't Waal is een tweelingdorp, dat vanouds en nog altijd uit 2 kernen bestaat (ze hebben ook ieder een eigen bebouwde kom): 't Waal in het W en Tull in het O. Tull betreft het huizengroepje rond de kruising Waalseweg / Lange Uitweg / Achterdijk, NO van Fort Honswijk. Volgens de Topografische atlas Utrecht (1) wordt dat deel tegenwoordig - ook - Molenbuurt genoemd. Ook in andere bronnen komen wij deze naam tegen als naam voor dit dorpsgedeelte. Maar zowel ter plekke als op het internet blijkt nergens uit dat deze naam daadwerkelijk nog 'leeft' (en de Tullse of Biesbossche korenmolen die hier sinds ca. 1640 heeft gestaan is in 1916 al gesloopt), dus wij stellen voor - om het naamgevingsmatig niet nodeloos ingewikkeld te maken - om dat gebied zoals vanouds gewoon Tull te (blijven) noemen.

- De buurtschap Honswijk viel vanouds geheel onder Tull en 't Waal (zie bij Statistische gegevens), maar valt tegenwoordig voor de postadressen grotendeels onder Schalkwijk, omdat het daar dichterbij ligt. Vanouds was het een ZO uithoek van de gemeente Tull en 't Waal. Op de oude gemeenteplattegrond op deze pagina is dat goed te zien.

- Onder het dorp Tull en 't Waal valt verder, voor de postadressen, een deel van de buurtschap Ossenwaard, namelijk de woonschepen in die buurtschap.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1883 Tulle en 't Waal, 1894 Tull en 't Waal, 1951 Tul en 't Waal.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Tull en 't Waal ligt Z van Houten, W van Schalkwijk, op het Eiland van Schalkwijk en grenst in het Z aan de Lek. De gemeente Tull en 't Waal was langgerekt en liep onder Schalkwijk langs helemaal tot aan de Veerweg naar Culemborg, vlak na de spoorlijn.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Tull en 't Waal 68 huizen met 532 inwoners, verdeeld in dorp 't Waal 28/232 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Tull 14/80 en Honswijk 26/220. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 250 huizen met ca. 650 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Tull en ’t Waal bestaat van oudsher uit 2 kernen: het westelijk gelegen ’t Waal (met de kerk en het dorpshart) en het oostelijk gelegen Tull (dat zijn kerk al vroeg heeft moeten afstaan aan Honswijk. Zie verder aldaar voor deze kerk-lotgevallen). De sociale binding tussen Tull en ’t Waal is gering. Dit is van oudsher zo. Dit heeft onder meer te maken met de geografie: twee kernen die ver uit elkaar liggen met de lange Waalseweg ertussen en een lintvormige bebouwing. In ’t Waal is er een sterke oriëntatie op Nieuwegein (Vreeswijk), in Tull meer op Schalkwijk en Houten. Hoewel de verzuiling tegenwoordig minder een rol speelt, zal toch ook meespelen dat Tull van oudsher rooms-katholiek is en ’t Waal protestant.

Het huidige Tull is overwegend gebouwd in de jaren zestig. Nog ongeveer de helft van de oorspronkelijke bewoners woont er. Het is een vergrijsde buurt. Mensen trekken wel samen op. Er staan twee oude schooltjes in de kern. Dit zijn karakteristieke panden.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Tull en 't Waal, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Stichting Archeologie en Historie Schalkwijk en Tull en 't Waal. Op de site kun je o.a. oudere nummers van hun tijdschrift Nieuws over Oud online inzien.

- Museum Dijkmagazijn De Heul in Schalkwijk toont de geschiedenis van Schalkwijk en van Tull en 't Waal.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2014 worden plannen onthuld om minstens 40 keer per jaar een evenement toe te staan in de uiterwaarden van de Lek nabij het dorp. Wat Stichting Leefbaar Tull en 't Waal betreft mag er horeca komen, wellness, een strandpaviljoen aan de Honswijkerplas, en zelfs beperkte verblijfsrecreatie. Maar op jaarlijks tientallen evenementen met de bijbehorende verkeers- en geluidsoverlast zitten ze niet te wachten. De inwoners denken er niet allemaal zo over; de een is er juist komen wonen omdat het een 'slaapdorp' is en wil dat graag zo houden, anderen stellen dat het hen weinig uitmaakt wat er 'achter de dijk' gebeurt. De normen m.b.t. wat er wel en niet mag, worden nog uitgewerkt in een anno 2017 nog op te stellen bestemmingsplan. De gemeente gaat in dat kader in overleg met vertegenwoordigers van de stichting en Recreatieschap Stichtse Groenlanden om samen een evenementenkalender uit te werken. Dat wordt een proces waarin de belangen van de betrokken partijen zorgvuldig worden afgewogen. Zo stelt verantwoordelijk wethouder Michiel van Liere. (bron: AD, 26-9-2017)

- In 2010 is de Leefbaarheidsagenda voor Tull en 't Waal opgesteld. Bewoners uit beide kernen hebben hun bijdragen geleverd. Bewoners willen ook meer verbinding tussen de kernen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Tull en 't Waal heeft 11 rijksmonumenten.

- Tull en 't Waal heeft 50 gemeentelijke monumenten.

- Het fort 'Werk aan de Korte Uitweg' is de afgelopen jaren verbouwd en herbestemd tot theehuis en natuurkampeerterrein. Het Werk aan de Groeneweg, gelegen in het uiterste Z van het dorpsgebied, is aangelegd in 1914-1918 en diende als voorpost van Fort Honswijk. Het verdedigingswerk bestaat uit aarden wallen met daartussen loopgraven. Een deel van de 50 betonnen groepsschuilplaatsen is van binnen te bekijken. Op het terrein is een 'beleefroute' uitgezet.

- Het pand Lange Uitweg 2 was vroeger de molenaarswoning van de onder Status reeds genoemde Tullse Molen of Biesbossche Molen. De woning dateert uit 1672 en is ook nog in gebruik geweest als vergaderlocatie van de gemeenteraad van Tull en ’t Waal. Ook zijn er huwelijken voltrokken.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In 2014 is een 300 meter lang vlonderpad gerealiseerd over het 'verdronken bos' bij Tull en 't Waal. Dit is een waterbergingslocatie in tijden dat er veel regen valt. Het pad sluit aan op de bestaande wandelpaden in de omgeving.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Tull en 't Waal van fotograaf Martin Stevens.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Tull en 't Waal.

- Belangenvereniging: - Stichting Leefbaar Tull en ‘t Waal vertegenwoordigt ca. 200 dorpelingen en is opgericht in 2014, toen bleek dat er plannen waren om minstens 40 keer per jaar een evenement toe te staan in de uiterwaarden van de Lek nabij het dorp. Zie daarvoor verder bij Recente ontwikkelingen.

- Dorpshuis: - Sociaal Cultureel Centrum ‘t Gebouw (Kerkebogerd 1a) is de centrale plek in het dorp waar talrijke dorpsactiviteiten plaatsvinden, zoals van de kerk, Houten en Co, de Oranjevereniging, Stichting Leefbaar Tull en ’t Waal, naailes, klaverjassen, yoga, jeu de boules wedstrijdjes en de herhalingscursus voor de AED groep. Zalen kunnen worden gehuurd voor bijv. cursussen of vergaderingen tot max. 80 personen. Verder is ‘t Gebouw de plaats waar inwoners van Houten en Nieuwegein bijeenkomsten houden of feestjes geven t.g.v. verjaardagen, huwelijksjubilea, geboortes etc. Voor de mogelijkheden betreffende geluid, catering e.d. zie de link.

- Onderwijs: - De dorpsschool van Tull en 't Waal, Basisschool Het Mozaïek, bloeit kennelijk nog altijd, hoewel zij enkele jaren geleden nog dichtbij de kritische ondergrens van 23 leerlingen kwam. Vermoedelijk is de school behouden kunnen blijven omdat het tegenwoordig een dependance is van Basisschool Het Mozaïek in Houten. "Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan." Kinderen zijn nieuwsgierig en initiatiefrijk. Daarom gaan wij, samen met onze leerlingen, iedere dag nieuwe uitdagingen met vertrouwen aan. We nemen eigenaarschap voor dat wat moet gebeuren. We willen uitgedaagd worden om te leren, te begrijpen en te kunnen. Hierbij hebben we vertrouwen in onszelf en de ander. Basisschool Het Mozaïek Waalseweg is een school waar warmte, rust en begrip (voor elkaar) is. Kinderen ontwikkelen hun eigen identiteit bij ons op school. Je mag zijn wie je bent op Het Mozaïek. We zoeken steeds naar vernieuwend en het beste onderwijs voor de kinderen." Aldus de site van de school. - Lees hier enthousiaste 'recensies' van ouders over de school.

- Sport: - Tennisvereniging.

- Welzijn: - "Onder de titel 'Voor u' komen ouderen elke 2e dinsdag van de maand samen in Schalkwijk of in Tull en ‘t Waal, georganiseerd door de beide protestantse dorpskerken. Vanaf 13.30 uur is er inloop met koffie en thee. Om 14:00 uur begint een afwisselend programma dat tot uiterlijk 15.30 uur duurt. Bij deze zoete middag zijn er heerlijke eigengemaakte zoetige gerechtjes, waarbij we ook de hersenen gaan gebruiken. Alle zintuigen komen aan bod. Iedereen is van harte welkom!"

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Tull en 't Waal.

Reactie toevoegen