Eiland van Schalkwijk

Eiland
Houten Wijk bij Duurstede Nieuwegein
Kromme Rijnstreek
Utrecht

eiland_van_schalkwijk_collage.jpg

Op het Eiland van Schalkwijk valt héél veel te zien! Dat bewijst deze collage van Jan Dijkstra uit Houten én de meer dan 800(!) foto's met toelichting die hij er van gemaakt heeft. Zie de link onder het kopje Beeld en ga daar maar eens goed voor zitten.

Op het Eiland van Schalkwijk valt héél veel te zien! Dat bewijst deze collage van Jan Dijkstra uit Houten én de meer dan 800(!) foto's met toelichting die hij er van gemaakt heeft. Zie de link onder het kopje Beeld en ga daar maar eens goed voor zitten.

eiland_van_schalkwijk_kaart_met_fotos_kernen_kopie.jpg

Kaart van het Eiland van Schalkwijk, met foto's van de mooie landelijke dorpjes en buurtschappen die je daar kunt vinden (© Jan Dijkstra, Houten)

Kaart van het Eiland van Schalkwijk, met foto's van de mooie landelijke dorpjes en buurtschappen die je daar kunt vinden (© Jan Dijkstra, Houten)

eiland_van_schalkwijk_ellispad.jpg

Het Ellispad is een nieuw fietspad vanaf de Knoesterweg over de Schalkwijker Wetering naar de Linielanding, hét vertrekpunt om het Eiland van Schalkwijk te ontdekken. De Knoesterweg is nu vanuit Houten makkelijk te bereiken via de Nieuwe Heemstederbrug.

Het Ellispad is een nieuw fietspad vanaf de Knoesterweg over de Schalkwijker Wetering naar de Linielanding, hét vertrekpunt om het Eiland van Schalkwijk te ontdekken. De Knoesterweg is nu vanuit Houten makkelijk te bereiken via de Nieuwe Heemstederbrug.

Eiland van Schalkwijk (6).jpg

Schalkwijk op het Eiland van Schalkwijk.

Schalkwijk op het Eiland van Schalkwijk.

Eiland van Schalkwijk (4).JPG

De Provincialeweg van Schalkwijk naar de Lekdijk.

De Provincialeweg van Schalkwijk naar de Lekdijk.

Eiland van Schalkwijk (2).JPG

Op de Lekdijk vanuit het Oosten gezien. Het is altijd mooi om daar te zijn.

Op de Lekdijk vanuit het Oosten gezien. Het is altijd mooi om daar te zijn.

Eiland van Schalkwijk (5).JPG

Rivier de Lek op een mooie avond.

Rivier de Lek op een mooie avond.

Eiland van Schalkwijk.JPG

Blik op De Heul bij Schalkwijk.

Blik op De Heul bij Schalkwijk.

Eiland van Schalkwijk (3).JPG

Buurtschap Den Oord gezien vanaf de Lekdijk.

Buurtschap Den Oord gezien vanaf de Lekdijk.

schalkwijk.jpg

Weer wat moois op het Eiland van Schalkwijk erbij; een waterberging en inundatie aan de Achterdijk bij Schalkwijk en ook niet ver van Tull en 't Waal

schalwijk.jpg

Een vogelkijkscherm, eens in de 2 maanden zal het gebied worden geïnundeerd, en dan zal zeker het scherm zijn dienst gaan bewijzen. We verwachten dan veel fouragerende vogels.

schalkwijk_2.jpg

En ook is er een leuk zelfbedienings pontje, goed voor de armspieren. Heel in de verte zien we de toren van de RK kerk van Schalkwijk

schalkwijk.jpg

Ook Schalkwijk heeft nu zijn toeristisch overstapount met een mooie informatiezuil over alles wat er is te zien op het Eiland van Schalkwijk.

Eiland van Schalkwijk

(De cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Eiland van Schalkwijk.

Terug naar boven

Literatuur

- Hans Ligteringen en Marike Leeuwenkamp gingen bij bewoners van het Eiland van Schalkwijk op bezoek voor hun boek Eiland van Schalkwijk - Altijd Buiten en spraken met hen over de levendige agrarische gemeenschap die zij al honderden jaren in stand houden. Het boek laat zich tegelijk lezen als encyclopedie en leesboek en is bedoeld als inspiratie- en informatiebron voor plannen en ideeën voor de toekomst van het Eiland van Schalkwijk. Het boek is te koop bij Boekhandel Wijs in Houten.

Terug naar boven

Status

- Het Eiland van Schalkwijk is een (door enkele bruggen en sluizen met het vasteland verbonden) eiland in de provincie Utrecht, in de regio Kromme Rijnstreek. Het gebied valt grotendeels onder de gemeente Houten (t/m 1961 gemeenten Schalkwijk en Tull en 't Waal), het O puntje (met de buurtschap Den Oord) valt onder de gemeente Wijk bij Duurstede en de strook W van de A27 en een smalle strook O ervan valt onder de gemeente Nieuwegein.

- Op het Eiland van Schalkwijk liggen de dorpen Schalkwijk en Tull en 't Waal en de buurtschappen Honswijk en Den Oord. Verder is op de strook W van de A27 het Nieuwegeinse bedrijventerrein Het Klooster in ontwikkeling.

Terug naar boven

Ligging

Het Eiland van Schalkwijk ligt Z van Houten, O van Vianen, N van Culemborg en wordt in het N begrensd door het Amsterdam-Rijnkanaal, in het W door het Lekkanaal, in het Z door de Lek en in het O door de kruising Lek / Amsterdam-Rijnkanaal. In het W wordt het eiland doorsneden door de A27.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In de jaren negentig leek het er naar uit te zien dat op het Eiland van Schalkwijk grootschalige woningbouw zou gaan plaatsvinden. Duizenden nieuwe woningen zouden gaan leiden tot wat kennelijk al als werknaam 'Schalkstad' werd betiteld. Projectontwikkelaars roken kansen en kochten 800 ha in het 3.000 ha grote gebied. Gelukkig is de grootschalige nieuwbouw uiteindelijk geheel op het 'vasteland' van Houten gerealiseerd, zodat het Eiland als 'groene parel' behouden is gebleven. De afgelopen jaren zijn vele plannen ontwikkeld om het Eiland een duurzame toekomst te geven op het gebied van wonen, landbouw, natuur en landschap, cultuurhistorie, toerisme en recreatie. Hieronder vind je daar alle informatie over.

"Wie over  het Eiland van Schalkwijk rijdt, vaart of wandelt, ervaart Nederland zoals het ooit bedoeld  was. Het Eiland van Schalkwijk is een open en groen  gebied ten zuiden van de kern Houten. Het wordt aangeduid als eiland omdat het vrijwel geheel wordt omsloten door water, het Amsterdam-Rijnkanaal, de Lek en het Lekkanaal. De overige grenzen worden gevormd door de gemeentegrens van Houten.

Het eiland kent een prachtig en gaaf cultuurlandschap. Het heeft unieke ruimtelijke kwaliteiten, die van betekenis zijn voor het eiland zelf, maar ook voor de omgeving. Zo heeft het eiland sterke landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten en een sterke agrarische identiteit en grondgebruik. Het eiland kent fruitteelt en bosschages, maar bovenal kent het eiland uitgestrekte vlakten weidelandschap met een onaangetaste cope-verkavelingstructuur uit de 17e eeuw. Dit areaal aan weidelandschap maakt het eiland zeer geschikt voor melkveehouderij. De landbouw is dan ook de belangrijkste economische drager en landschapsbeheerder.

Over het eiland loopt een gave lintstructuur met boerderijen, woonhuizen, kleinschalige bedrijvigheid en lokale voorzieningen. Deze mix van functies hoort bij de dorpscultuur en -identiteit in de beide kernen Schalkwijk en Tull en ’t Waal. Net als de sterke sociale cohesie en het actieve verenigingsleven. Unieke kwaliteiten zijn het feit dat de Nieuwe Hollandse Waterlinie in noord-zuid richting over het eiland loopt en tevens de ligging aan de Lek. Juist het feit dat het eiland omringd is door water met een gering aantal  verbindingen met de omgeving heeft ertoe geleid dat  de oorspronkelijke kwaliteiten anno 2010 vrijwel onaangetast zijn.

Het is dit landschap dat middenin een dynamische  stedelijke omgeving ligt: het Utrechtse stadsgewest en in de economische as Amsterdam - Eindhoven. In de op één na dichtst bevolkte provincie van Nederland, is het eiland van Schalkwijk, met ongeveer 10 inwoners per hectare, één van de dunst bevolkte gebieden.

In de structuurvisie Randstad 2040 maakt het eiland  onderdeel uit van een zoeklocatie voor nieuwe groen-blauwe toplocaties. Mede op basis van de Ontwikkelingsvisie NV Utrecht, is dit overgenomen  in de Gebiedsagenda Utrecht 2009. De kansen voor het realiseren van een randstedelijke groene long zijn  hier groot. De daadwerkelijke invulling echter is nog ver weg. Het vormgeven van een groen-blauw  gebied met randstedelijke betekenis in een gebied met hoge verstedelijkingsdruk is een formidabele opgave. Zijn we in staat in de regio Utrecht woningbouw en groene ruimte écht in evenwicht te ontwikkelen?

In de Intentieverklaring van de provincie Utrecht en de gemeente Houten hebben partijen afgesproken dat zij samenwerken om de kwaliteiten van het gebied duurzaam in stand te houden. De Houtense rapportages ‘Plannenatlas Eiland van Schalkwijk’ en ‘Bouwstenen Kadernota Eiland van Schalkwijk’ fungeren als startpunt voor de visievorming." (aldus de gemeente Houten in het Koersdocument Eiland van Schalkwijk, 2010)

- In 2011 is de Structuurvisie Eiland van Schalkwijk vastgesteld. De gemeente Houten kiest met deze toekomstvisie voor een innovatieve en duurzame ontwikkeling die is gericht op behoud en versterking van het landelijke karakter van het gebied. De landbouw krijgt de ruimte als economische drager en hoofdbeheerder van het Eiland van Schalkwijk. De 'verbrede' landbouw kan de motor worden van de ontwikkeling waarbij het agrarische bedrijf gecombineerd wordt met recreatie, energie, natuur en educatie.

De gemeente Houten heeft bewoners en ondernemers uitgenodigd om met plannen te komen voor de ontwikkeling van dit landelijke gebied. De gemeente denkt mee over de uitvoering van de plannen. Deze nieuwe aanpak heet uitnodigingsplanologie (onder de link vind je een video waarin de gemeente en de provincie dit begrip toelichten). In Houten heeft het meer dan 30 ideeën opgeleverd, die inmiddels deels ook al zijn gerealiseerd. Bijvoorbeeld een prijswinnend ontwerp voor een innovatieve varkensstal, een eveneens prijswinnend ontwerp voor een combinatie van theetuin en nieuwbouw 'Groene Hoeve', en de stuw van Hagestein opnieuw inzetten om duurzame energie op te wekken. De gemeente Houten, provincie Utrecht en het waterschap beoordelen uiteindelijk samen of de plannen voldoen aan de structuurvisie. - Evaluatie van Peter Prins m.b.t. het concept 'uitnodigingsplanologie' op het Eiland van Schalkwijk.

Meer informatie over de toekomstplannen voor het Eiland van Schalkwijk vind je op: - Bouwstenen Kadernota Eiland van Schalkwijk. - Powerpoint-presentatie van de Structuurvisie Eiland van Schalkwijk. - Gemeentelijke pagina over het Eiland van Schalkwijk. - Evaluatie Eiland van Schalkwijk. Reflecties op de werkwijze (2015).

- Het Bestemmingsplan Eiland van Schalkwijk is in 2014 vastgesteld. Wat GroenLinks Houten betreft had het Bestemmingsplan wel wat meer 'groene ambitie' mogen hebben, mede omdat het Eiland een van de weinige grote groengebieden in de gemeente is die na alle bouwprojecten nog zijn overgebleven. Gelukkig zijn er nog wel enkele verbeteringen in aangebracht (zie de link).

- Op het Eiland van Schalkwijk heeft een groep boeren en fruittelers zich in 2013 verenigd onder de naam G17. Zij hebben samen met LTO Noord een visie op de toekomstige inrichting van het eiland opgesteld. De 17 bedrijven willen graag investeren in bedrijfsontwikkeling en structuurversterking van de landbouw in het gebied. Ze hebben hun wensen en ideeën in beeld gebracht via het opstellen van een G17-ambitiekaart. Op korte en middellange termijn zoeken de ondernemers 200 tot 300 hectare grond om hun bedrijf verder te kunnen ontwikkelen. Daarnaast moeten enkele bedrijven worden verplaatst. De fruitteelt zou zoveel mogelijk geconcentreerd dienen te worden langs het Amsterdam-Rijnkanaal, dichtbij een waterinlaatpunt. De huidige spreiding van bedrijven geeft nu soms problemen met de wateraanvoer. De melkveehouders hebben hun kavels te veel verspreid liggen. De meeste bedrijfsgebouwen liggen in de linten. Daardoor zitten bedrijven die willen uitbreiden elkaar al snel in de weg.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2014 is StreekTransferium Linielanding gerealiseerd, nabij de huidige rustplaats De Knoest langs de A27 tussen Houten en Nieuwegein. Het is de toegangspoort tot het Eiland van Schalkwijk en de Nieuwe Hollandse Waterlinie aldaar. Toeristen kunnen hun auto bij het transferium parkeren, er streekproducten kopen én deels ter plekke eten in het Hajé restaurant (wat een impuls is voor duurzame land- en tuinbouw in het gebied) en te voet, op de fiets of met een kano het gebied gaan verkennen. Het project is een bijzonder samenspel waar iedereen wint: agrariërs, bewoners en recreanten maar ook de natuur, het landschap en de cultuurhistorische waarden. Voor nadere informatie zie de link vooraan in deze alinea, klik op de foto´s onderaan de pagina en vergeet het tekstblok rechtsonder ook niet. - Een 10-tal instanties in de regio steunt en/of participeert in het project Streektransferium Linielanding.

- Ook TOP Eiland van Schalkwijk (Provincialeweg 1) is een goede uitvalsbasis voor het verkennen van dit gebied. In dit open en groene gebied liggen diverse forten en verdedigingswerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Maar geniet ook van de rivier en de kanalen die dit ‘eiland’ omsluiten: de Lek, het Lek-Kanaal en het Amsterdam-Rijnkanaal. Een mooi vertrekpunt voor een  tocht te voet, per fiets of kano. TOP Eiland van Schalkwijk vormt samen met het naastgelegen PAND Pannenkoek en het VVV-informatiepunt een ideaal startpunt voor een tochtje over het Eiland. Er is volop parkeergelegenheid voor auto’s en fietsen. Je elektrische fiets of auto kun je opladen bij de laadpalen. Binnen is tevens een VVV-i-punt, waar informatie is te verkrijgen over leuke plekken in de regio waar je naar toe kunt wandelen, fietsen of varen. Naast toeristische informatie zijn bij het VVV-i-punt ook diverse routes verkrijgbaar.

- Met de komst in 2014 van een nieuwe brug over de Schalkwijkse Wetering, is het sindsdien mogelijk om vanaf Streektransferium Linielanding kanotochten te maken langs de Nieuwe Hollandse Waterlinie (de oude brug was te laag voor kano's, vandaar). De kanoroutes voeren u door het prachtige polderlandschap van het Eiland van Schalkwijk en langs forten en verdedigingswerken. Op het Eiland zijn nu 2 kanoroutes: een route naar Lunet aan de Snel en een route naar de Tuinen van Jonkheer Ram. Beide routes zijn heen en terug circa 12,5 kilometer. Je kunt met een eigen kano komen, maar zo nodig kun je ook een kano huren bij Streektransferium Linielanding. - Verslag van een kanotocht over het Eiland van Schalkwijk (Trouw, sept. 2014).

- In 2014 is de wandelroute Klompenpad Eiland van Schalkwijk (12 km) gerealiseerd.

- Wandelroute Rondje Linielanding (16 km, desgewenst in te korten tot 10 km).

- Fietsknooppuntenroutes over het Eiland van Schalkwijk en omliggend gebied (= Culemborg, Everdingen, Vianen, Nieuwegein).

- Middels de Wateragenda Eiland van Schalkwijk is het waterschap in 2012 in gesprek gegaan met inwoners en instanties op het Eiland van Schalkwijk over water en ruimtelijke ordening in het gebied. In de Wateragenda geeft het waterschap aan welke wateropgaven en toekomstperspectieven zij ziet voor het Eiland van Schalkwijk. Deze input heeft in 2013 geleid tot het Raamwaterplan Eiland van Schalkwijk. Het waterschap wil met de uitwerking van de ideeën uit dit plan meewerken om de leefomgeving van de bewoners van het Eiland van Schalkwijk duurzaam te versterken. Dit doet het waterschap vanuit zijn zorg voor ‘veilige dijken, droge voeten en schoon water’. Het Raamwaterplan geeft de kaders aan waarmee het waterschap wil gaan werken bij het uitwerken van integrale deelplannen voor het Eiland van Schalkwijk. Deze deelplannen bevatten uiteindelijk de concrete maatregelen. Waterbeleid alleen is niet genoeg om een duurzame leefomgeving te realiseren. Ook het beleid voor de ruimtelijke ordening en initiatieven van belanghebbenden hebben hier invloed op. Bij de uitwerking van deelplannen en projecten worden dan ook zorgvuldige en integrale afwegingen gemaakt in samenwerking met overheden en belanghebbenden.

- Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden heeft in 2015 1,4 km natuurvriendelijke oevers aangelegd aan de oostzijde in het Inundatiekanaal, de noordelijke fortgracht van Lunet aan de Snel en langs De Snel in polder Blokhoven, bij Schalkwijk en Tull en ´t Waal. Het aanleggen van natuurvriendelijke oevers is een van de maatregelen om de plantengroei op het Eiland van Schalkwijk te stimuleren en daarmee de biodiversiteit. De natuurvriendelijke oever is alleen aangelegd in het Inundatiekanaal zelf en alleen aan de oostzijde. Daarmee wordt het strakke karakter van het kanaal - onderdeel van het rijksmonument Nieuwe Hollandse Waterlinie - gewaarborgd. De grond die is vrijgekomen bij het graven van de oevers langs de fortgracht en langs De Snel heeft het waterschap gebruikt om het Inundatiekanaal minder diep te maken. Voorheen was het kanaal te diep voor plantengroei. Daar is het nu dus wél weer geschikt voor gemaakt.

- De komende jaren wordt de Lekdijk op het Eiland van Schalkwijk verstevigd. Aanleiding is de verwachte toename van regenval en afvoer van rivierwater. De dijk is belangrijk, omdat deze grote delen van Holland beschermt. Bij een dijkdoorbraak kan het water via het Amsterdam-Rijnkanaal de regio Amsterdam bereiken. De dijk wordt overigens niet verhoogd, maar verbreed. De uitvoering gebeurt naar verwachting ergens tussen 2018 en 2030.

- In 2015 is de Stichting Weidevogelbeheer Eiland van Schalkwijk opgericht. Deze stichting gaat de 10 hectare (een smalle lange strook tussen het NW van Tull en 't Waal en de Schalkwijkse Wetering) beheren die de gemeente Houten in 2014 heeft gekocht als compensatie voor het verloren gegane weidevogelgebied bij de Meerpaal. Het beheer moet er toe leiden dat het op dit stuk land weer gaat wemelen van weidevogels als grutto en tureluur. En de stichting droomt ervan dat ook de nog kritische weidevogels als watersnip en zomertaling zullen neerstrijken. Laat maaien, een kruidenrijke grasvegetatie en veel nattigheid in het vroege voorjaar zijn de hoofdingrediënten van het beheer.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage met meer dan 800(!) foto´s van het Eiland van Schalkwijk, met per foto een toelichting, door Jan Dijkstra uit Houten.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Actualiteiten van het Eiland van Schalkwijk op Facebook.

Reactie toevoegen