Damwâld

Plaats
Dorp
Dantumadiel
Fryslân

damwald_collage_kerken.jpg

Damwâld, collage van de dorpskerken van de drie dorpen die in het huidige Damwâld zijn opgegaan (© Jan Dijkstra, Houten)

Damwâld, collage van de dorpskerken van de drie dorpen die in het huidige Damwâld zijn opgegaan (© Jan Dijkstra, Houten)

damwald_bonifatiuskerk_in_het_voormalige_dorp_murmerwoude.jpg

Damwâld, Bonifatiuskerk in het voormalige dorp Murmerwoude

Damwâld, Bonifatiuskerk in het voormalige dorp Murmerwoude

damwald_kerk_de_ikker_in_het_voormalige_dorp_akkerwoude.jpg

Damwâld, kerk De Ikker in het voormalige dorp Akkerwoude

Damwâld, kerk De Ikker in het voormalige dorp Akkerwoude

damwald_st-benedictuskerk_in_het_voormalige_dorp_dantumawoude.jpg

Damwâld, St. Benedictuskerk in het voormalige dorp Dantumawoude

Damwâld, St. Benedictuskerk in het voormalige dorp Dantumawoude

Damwâld

Terug naar boven

Status

- Damwâld is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Dantumadiel. Het is sinds 1999 de hoofdplaats van de gemeente.

- Het dorp Damwâld is in 1971 ontstaan uit samenvoeging van de dorpen Akkerwoude, Dantumawoude en Murmerwoude, aanvankelijk onder de naam Damwoude.

Terug naar boven

Naam

In het Nederlands
Damwoude. Overigens is de plaatsnaam sinds 2009 formeel Friestalig.

Naamgeving
Voor de naam van dit in 1971 ´nieuwe dorp´ heeft men de eerste 3 letters genomen van de oude dorpen, die samen dus het woord ´dam´ vormen. Bij deze keuze zal allicht ook hebben meegespeeld dat Dantumawoude ook al wel kortweg Damwoude werd genoemd.

Terug naar boven

Ligging

Damwâld ligt Z van Dokkum.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Damwâld heeft ca. 2.200 huizen met ca. 5.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Fusies van dorpen, waarbij een geheel nieuwe plaatsnaam ontstaat, zijn zeldzaam in ons land. Zoiets gebeurt natuurlijk niet zomaar. Daar moet een reden voor zijn. De reden voor deze fusie heeft een politieke achtergrond. Tot 1881 stond het gemeentehuis van de gemeente Dantumadeel in Rinsumageest. Vanaf 1881 zetelden de 'grietmannen' in Murmerwoude. In Zwaagwesteinde was men daar 'not amused over'. Zij stelden recht te hebben op het gemeentehuis, omdat Zwaagwesteinde (sinds 2009 overigens De Westereen geheten) destijds de grootste plaats van de gemeente was. Daarom werd uiteindelijk in 1971 besloten over te gaan tot een fusie van de bij Status genoemde 3 dorpen tot het dorp Damwoude (in 2009 officieel verfriest tot Damwâld), zodat het nieuwe dorp wel de grootste plaats van de gemeente zou zijn.

Uiteraard moesten de inwoners wennen aan de nieuwe naam en was men nog gehecht aan de oude namen. In 1971 werd dan ook gepleit om per kern onder de naam Damwoude ook de oude dorpsnaam nog aan te geven. Dat is toen ook gehonoreerd. Tegenwoordig zijn deze onderbordjes er bij ons weten niet meer, dus kennelijk vond de gemeente op enig moment dat de gewenning nu wel lang genoeg had geduurd.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bestemmingsplan Damwâld-kom.

- Dorpsvisie Damwâld.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Damwâld heeft 6 rijksmonumenten.

- PKN Damwâld omvat de kerken De Ontmoeting (Foarwei 48), De Ikker (Hearewei 1) en de Bonifatiuskerk (Foarwei 2).

In de Tweede Wereldoorlog hebben de Duitsers de klok uit de Hervormde kerk in Akkerwoude gestolen. En wat is nu een kerk zonder klok? Er moest een nieuwe komen. Dorpsbelangen Akkerwoude besluit geld in te zamelen door middel van een collecte via intekenlijsten. Er komt ook een bijdrage van de gemeente en van de kerkvoogdij van de kerk. Op 30 december 1950 is er een officiële overdracht van de nieuwe klok. De klok weegt 620 kg en bevat de inscriptie 'geroofd 1943 - nieuwe klok geplaatst 1951'. Korter kon haast niet; en langer mocht niet, want dat kostte te veel geld.

- Het leven en wonen in de Noordelijke Friese Wouden rond het jaar 1900 staat centraal in Cultuurhistorisch Centrum De Sûkerei in Damwâld. De cichoreidrogerij fungeert als bezoekers- en expositiecentrum. Het gehele productieproces kan men aanschouwen in deze oude drogerij. Hier zijn tevens twee droogovens (eesten of 'jisten') gereconstrueerd. Op het terrein zijn drie 'wâldhúskes' (woudhuisjes) opnieuw opgebouwd. De wâldhúskes zijn in deze streek een karakteristieke historische woonvorm, die vrijwel geheel is verdwenen. Ze vinden hun oorsprong in de plaggenhut en de latere spitkeet.

De wâldhúskes op het terrein stonden oorspronkelijk in De Falom, De Westereen en Rinsumageast. Elk huisje heeft een specifiek thema. In 'De Falom' ligt de nadruk op vissen, jagen en stropen. In 'De Westereen' is de situatie herschapen van een gezin wat leeft van ambacht en handel. In 'Rinsumageast' is een 'wâldspultsje' met een gezin dat leeft van een gemengd vee- en akkerbouw bedrijf. - Informatief filmpje over Cultuurhistorisch Centrum De Sûkerei in Damwâld.

In 2016 is bij het museum poldermolen De Mearmin herbouwd. Sinds 1892 stond hij in Readtsjerk, sinds 1968 bij de Geastmer Mar, op het land van Pier Prins bij Rinsumageast. Sinds 2009 verkeerde de molen in vervallen staat. Stichting De Sûkerei meldde zich met een plan om de molen te redden door hem op haar terrein in Damwâld te herbouwen. Dankzij een geslaagde fondsenwerving is dat gelukt. De waterhuishouding rondom de molen is onder handen genomen, waardoor de poldermolen het terrein kan bemalen. De molen wordt door 3 vrijwillige molenaars bediend.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Feestvereniging Mei Inoar Ien organiseert door het jaar heen diverse evenementen en activiteiten ter behoud en waar mogelijk verbetering van de leefbaarheid van Damwâld. Dit wordt mede mogelijk gemaakt door de leden en niet te vergeten de vrijwilligers. Het betreft met name de Vrijmarkt op Koningsdag, de Dodenherdenking op 4 mei, de Feestweek in september, de Spokentocht in oktober en de lampionnenoptocht met Sint Maarten in november.

- De Paardendagen Driezum - Wâlterswâld - Damwâld (weekend eind juli) trekken elk jaar duizenden bezoekers. Op vrijdag komen 150 aanspanningen plus honderden pony’s en paarden uit het hele land hier naartoe om deel te nemen aan het Open Fries Kampioenschap Paardenmarathon. Een unieke menwedstrijd waar 11 fraai aangeklede hindernissen in deze 3 dorpen, gelegen in de mooie Friese Wouden, de basis vormen voor het Kampioenschap. Op zaterdag is traditiegetrouw de Boerendag te Wâlterswâld. Het programma van de Boerendag is zeer gevarieerd met vele attracties voor jong en ouder; Open Frysk Kampioenschap Friese Stabij en Wetterhoun, Boerenmarkt, Kinderplein, oude ambachten, oldtimers, theater, muziek, demo’s en een diversiteit van Paardenkrachten op het terrein en tijdens de Paardenkrachtenshow. Hier worden ook de jaarlijkse Rundveekeuring van Noord-Friesland en de provinciale Geitenkeuring van Fryslân gehouden.

- Bij de Damwâldrin (hardlopen, op een zaterdag eind augustus) heb je de keuze uit de afstanden 5, 10 en 16 km.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Damwâld.

- Belangenverenigingen: - Beetje curieus, vanuit onze optiek als argeloze buitenstaander, dat er 48 jaar na de fusie van de onder Status genoemde 3 dorpen tot 1 dorp Damwoude (tegenwoordig officieel Damwâld geheten), nog altijd wel 2 verenigingen Dorpsbelangen zijn, nl. het in 1946 opgerichte Dorpsbelangen Akkerwoude en het vermoedelijk in hetzelfde jaar opgerichte Dorpsbelangen Dantumawoude (die voor zover ons bekend niet met een site op het internet aanwezig is). Kennelijk zien ze dat zelf ook in, want men is al enkele jaren de mogelijkheid en wenselijkheid van een samengaan aan het onderzoeken. Kennelijk heeft zoiets tijd nodig... In dit artikel van een inwoner d.d. oktober 2015 staat dat er in die maand een ledenraadpleging over dit onderwerp is geweest, en dat de planning op dat moment is om de eenwording op 26 oktober 2016 te vieren, maar dat is toch niet gelukt. De kennelijke hobbels zijn nog niet allemaal genomen, want anno begin 2019 is men nog hier nog altijd over in overleg... Overigens is er in de jaren veertig ook een Dorpsbelangen Murmerwoude geweest, maar die heeft maar kort bestaan.

- Dorpshuis: - Het dorp heeft het vele jaren zonder moeten doen, maar sinds 2015 hebben ze in Damwâld  weer een eigen dorpshuis: Dorpshuis De Krúswei. De naam is de voortzetting van de oude naam van het voorheen zeer bekende etablissement De Kruisweg aan de Haadwei van familie Van der Weg. Menig huwelijksfeest is hier gevierd en ook vele jubilea en feestelijke bijeenkomsten van diverse verenigingen hebben er in de loop der jaren plaatsgevonden. Stichting De Krúswei is er trots op dat een dergelijk historisch pand met  zo’n rijke geschiedenis nu het dorpshuis is. Dat  bovendien centraal gelegen is in het dorp. Op “de hoeke” waar de drukste dorpsstraten elkaar kruisen. Deze schitterende locatie is sinds 2015 het warm kloppend hart van Damwâld. De locatie voor die sociale of culturele activiteiten die in een dorpshuis thuishoren. De plek waar dorpsbewoners elkaar ontmoeten. Iedereen, natuurlijk persoon, vereniging of instelling kan met de exploitant van De Kruisweg in overleg treden om zijn of haar activiteit daar te organiseren. Daarmee is deze locatie de plek geworden waar regelmatig iets te beleven valt. De plek waar je graag naar toe gaat.

- Onderwijs en kinderopvang: - Dr. J. Botkeskoalle. - Basisschool De Bron. - Basisschool De Fontein.

Bouwgroep DijkstraDraisma heeft in april 2018 de opdracht gekregen voor de bouw van Campus Damwâld, die in 2020 klaar moet zijn. Het gaat om een investering van 9 miljoen euro. Door de campus komen de 3 basisscholen, de kinderopvang en de sporthal onder één dak. Het gaat om een opdracht met duurzaamheid als belangrijkste basis. Dat betekent circulair bouwen, geen aansluiting op het gasnetwerk en een alternatieve energievoorziening. Het gebied rond de campus krijgt een groene uitstraling met veel ruimte om te bewegen. Met een innovatieve aanbestedingsvorm - gebaseerd op het zogeheten BVP-principe (Best Value Procurement) - dienden de bouwers aan te geven hoe ze op duurzame wijze het project willen invullen, aan de hand van een serie voorwaarden die door de opdrachtgever zijn opgesteld. "De marktpartijen kunnen hun expertise maximaal inzetten en met eigen systemen en materialen aan de slag", aldus wethouder Gerben Wiersma over de toegevoegde waarde van de nieuwe inkooptechniek. "De specialist laat je in zijn kracht. Deze heeft de kennis en kunde."

De duurzame campus moet in meerdere opzichten een paradepaardje voor de omgeving worden, stelt wethouder Wiersma. "We willen trendsetter worden." Het project is gestoeld op een viertal thema’s: sûn (gezond), grien (groen), skjin (schoon) en tûk (slim). Dantumadiel wil een toekomstbestendige accommodatie die flexibel kan reageren op veranderend gebruik (adaptieve bouw). Ook neemt de circulaire paragraaf een prominente plek in bij het project. Wiersma: "Wij willen volop gebruik maken van de kansen die er liggen." Het voormalige badhuis blijft bestaan en wordt geïntegreerd in de campus. Afbraak is onder andere om cultuurhistorische redenen niet aan de orde. In Damwâld staat het laatste ‘badhús’ van Dantumadiel. Bovendien is er vrij recent nog geïnvesteerd in de accommodatie. Twee van de hoofdgebruikers van Campus Damwâld worden de plaatselijke basisscholen Dr. J. Botkeskoalle, De Bron en De Fontein. De twee laatstgenoemde, christelijke scholen gaan in verband met de nieuwe Campus namelijk fuseren tot één school. De beide scholen gaan zoveel mogelijk samenwerken. Diverse ruimtes worden multifunctioneel. De brede school geet efficiënt gebruikt worden. Ook zullen alle circa 450 kinderen spelen op hetzelfde plein. (bron: Dr. J. Botkeskoalle)

- "SO De Wingerd in Damwâld is de christelijke school voor Speciaal Onderwijs (SO) in de regio Noord-Fryslân. We zijn er voor leerlingen van 4 tot 12 jaar met een ontwikkelingsachterstand. We benaderen iedere leerling vanuit eigen mogelijkheden. We moedigen hen aan om zichzelf te ontwikkelen. In een veilige en stimulerende omgeving kunnen zo talenten tot bloei komen. We verwachten ook echt iets van ze. Namelijk dat ze zo zelfstandig mogelijk worden. Alle leerlingen werken dan ook volgens een ‘ontwikkelingsperspectief’ met daarin de doelen die we samen willen bereiken. Zo nemen we ze stap voor stap mee op pad naar een zo zelfstandig mogelijke plek in de maatschappij. Vandaar ook ons motto: “Jouw weg, jouw toekomst”. Speciaal onderwijs vraagt om een bijzondere samenwerking. Bijvoorbeeld tussen leerlingen, ouders en schoolpersoneel. Daarnaast werkt onze school samen met allerlei (zorg)organisaties en bedrijven. Met z’n allen maken we het speciaal onderwijs mogelijk. En samen geven we kleur en sfeer aan onze school." - VSO De Wingerd is er voor het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO).

- Muziek: - Brassband Ere Zij God.

- Sport: - Korfbalvereniging WIK '34.

- SV Damwoude is de vereniging voor gymnastiek, turnen, acrogym, steps en BOM voor ouderen.

- Voetbalverenigingen v.v. De Wâlden en de Broekster Boys in Damwâld hebben sinds 2006 een gezamenlijke jeugdvereniging: SJO Broekster Wâlden.

- Menclub Achter it Hynder (paardensport) is een gezellige menvereniging met menlessen, jaarlijks een marathon, en diverse andere activiteiten.

- TC Damwâld is een actieve, bloeiende maar bovenal gezellige vereniging met ongeveer 130 leden, waarvan ruim 20 jeugdleden. Ze hebben 4 verlichte tennisbanen waarbij ze spelen op Porous Kushion Kourt. Dit is te beschrijven als een snelle hardcourt baan. Groot voordeel van deze ondergrond is dat er het gehele jaar op kan worden gespeeld. Tevens is het ook beter voor de gewrichten doordat er dempingslagen zijn aangebracht. Ook heeft de accommodatie een oefenmuur met minibaan waar iedereen zijn of haar balletje mag slaan (vooral de kinderen vinden dit leuk). Daarnaast hebben ze een gezellige en knusse kantine met overdekt terras. Geniet hier van een hapje en een drankje, kijkend naar de sporters op de banen. Het hele jaar door zijn er mogelijkheden om trainingen te volgen en mee te doen met allerlei tennisactiviteiten die voor jong en ouder worden georganiseerd. Denk hierbij aan het Voorjaarstoernooi, Clubkampioenschappen en de Wintercompetitie. Daarnaast doen ze mee aan diverse competities van de KNLTB. Ben je nieuwsgierig geworden? Kijk dan verder op de website voor meer informatie of beter nog, kom eens langs op hun tennispark op Halewei 64 te Damwâld.

- KWIEK (Kunnen Willen Is Een Kunst) is de volleybalvereniging van Damwâld en heeft ca. 80 leden. Met heren-, dames- en jeugdteams in de competitie doen zij in de regio redelijk goed mee. De vereniging streeft ernaar om in de NEVOBO-competities per klasse, en in alle leeftijdsgroepen, zowel bij de meisjes als bij de jongens, te zijn vertegenwoordigd. Dit maakt het mogelijk om door middel van goede en gerichte training en opleiding voor een goede doorstroming te zorgen, zowel binnen de jeugd als van de jeugd naar de senioren. De vereniging heeft ook een recreantenafdeling, voor degenen die het leuk vinden om buiten competitieverband wekelijks een partijtje te spelen.

- Zorg: - Dagbesteding Thomashuis Damwâld verkoopt handgemaakte artikelen die op de dagbesteding zijn gemaakt.

- Veiligheid: - Brandweer Damwâld.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Akkerwoude kerk, - Damwâld alg., - Dantumawoude kerk en - Murmerwoude kerk.

Reactie toevoegen