Den Andel

Plaats
Dorp
Winsum
Hoogeland
Groningen

den andel nh kerk 1979 [640x480].jpg

Den Andel NH kerk 1979

Den Andel NH kerk 1979

den_andel_opening_handel_maart_2016_kopie.jpg

De inwoners van Den Andel hebben na de sluiting van basisschool De Holm de Pop-up store H'Andel in het pand gerealiseerd. Zij beogen het pand zo als voorziening voor het dorp te kunnen behouden.

De inwoners van Den Andel hebben na de sluiting van basisschool De Holm de Pop-up store H'Andel in het pand gerealiseerd. Zij beogen het pand zo als voorziening voor het dorp te kunnen behouden.

Den Andel

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Den Andel.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Den Andel.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Den Andel.

Terug naar boven

Literatuur

- Boeken over Den Andel (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Den Andel is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Winsum. T/m 1989 gemeente Baflo.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Naandel.

Oudere vermeldingen
Waarschijnlijk 820 kopie 1150-1158 Antlida, 855 ingevoegd ca. 890 kopie 9e-10e eeuw Andleda, 11e eeuw Anladon, 1475 Ondel, 1621 in den Aandeel, ca. 1660 Nandel, 1726 in den Andel.

Naamsverklaring
Antlida
betekent 'tegenover, langs de waterloop'. Het is echter zeer twijfelachtig of Antlida wel geïdentificeerd mag worden met Den Andel. Het gebruik van het lidwoord wijst immers op het Groningse woord andel 'kweldergras'. Het dorp ligt inderdaad op het veld buiten de eerste bedijking. Vergelijk nog 1404 Ondelsdyck bij Uithuizen, 1471 in andelster hammerick gehieten oppa Ondel.(1)

Bijnaam
Een bijnaam van de inwoners is Turken. Dat komt omdat een vroegere herberg in het dorp in de 19e eeuw 'Het Wapen van Turkije' heette. Ook een cafetaria dat tot in de jaren zestig op Oude Dijk 5 was gevestigd, heette De Turk (later De Molen).

Terug naar boven

Ligging

Den Andel ligt N van Winsum, W van Warffum. Het is het noordelijkst gelegen dorp van de gemeente Winsum.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Den Andel 87 huizen met 616 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 200 huizen met ca. 500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Tot in de jaren zestig van de 20e eeuw was Den Andel een bloeiend en zeer bedrijvig dorp. Er waren 2 kerken, 2 scholen (en veel kinderen) en een groot aantal winkels: een slagerij, melkboer, groenteboer, 4 bakkers, een wasserij, schoenenwinkel, kapsalon, kroeg, Winkel van Sinkel, manufacturenwinkel, postkantoor, cafetaria en later een supermarkt. Van oudsher is Den Andel een dorp van landarbeiders, maar ook bij conservenfabriek Wilco (nu Rixona) vonden velen werk. De meesten werkten bij de boer, maar door de mechanisatie was er steeds minder personeel nodig. Een Andelster zegt: "In 1966 hadden de boeren wel 4 of 5 arbeiders, maar toen mijn man in 1977 bij zijn boer wegging, bleef er nog maar één over." Het dorp liep leeg. Oudere mensen stierven of gingen naar het bejaardentehuis, de jongeren trokken naar de stad om daar werk te vinden. De één na de andere winkel verdween.

In de jaren zeventig was er een trek van stedelingen naar de rust en ruimte van het platteland. De meesten pasten zich aan aan de dorpse gewoonten. Maar in Den Andel kwamen hippies wonen, wat niet erg klikte met de bestaande inwoners. Vandaag de dag wonen er relatief veel mensen 'van buiten' in het dorp. En dat harmonieert nu wél prima met elkaar.

- Inwoners Harm Jan en Yvonne vertellen de geschiedenis van Den Andel, in een prachtig verhaal waarin ze 'spelen' dat ze die geschiedenis vanaf het begin zelf hebben meegemaakt.

- Doop-, trouw- en begraafregisters Den Andel 1728-1811.

- Beschrijving van Den Andel anno 1828 door de toenmalige schoolmeester.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Basisschool De Holm is na afloop van schooljaar 2014-2015 gesloten omdat het aantal leerlingen te klein was geworden om nog verantwoord door te kunnen gaan. De school is gefuseerd met basisschool Mathenesse in buurdorp Rasquert. De meeste ouders kozen ervoor om hun kinderen in het vervolg hier naar school te laten gaan (14 kinderen), deels gaan zij nu naar Pieterburen (11 kinderen). Het vervoer naar beide scholen is middels een schoolbusje goed geregeld. Mooi is dat de dingen die De Holm bijzonder maakten, zijn meegenomen naar basisschool Mathenesse. De school stond bekend om zijn expertise en projecten op het gebied van kunst, cultuur en poëzie. Met de poëzieprojecten en Galerie d'Holm wonnen zij een provinciale onderwijsprijs en werden ze genomineerd voor de Nationale Onderwijsprijs. Galerie d'Holm - waar werk van de kinderen te bewonderen is - is er nu ook in basisschool Mathenesse.

De inwoners hebben in 2016 in het schoolgebouw de Pop-up store H'Andel gerealiseerd, met als oogmerk het pand voor de dorpsgemeenschap te kunnen behouden. In de Nieuwsbrief maart 2016 (zie de foto elders op deze pagina) kun je zien welke initiatieven er al in het schoolgebouw ontplooid zijn.

- De Dorpsvisie Den Andel is in 2010 verschenen.

- Bestemmingsplan Den Andel (2013). - Toelichting op het Bestemmingsplan Den Andel.

- Fledderman Bouw heeft in 2015 in Den Andel een aardbevingsbestendige woning gerealiseerd.

- Aannemer Roelofs uit Den Ham heeft in 2016 de Oude Dijk in Den Andel heringericht. Door al in de beginfase van het ontwerp de bewoners en gebruikers met hun wensen erbij te betrekken, met in de bouwfase ook nadrukkelijk oog voor de bereikbaarheid, heeft het geleid tot een soepel traject met positieve reacties van de betrokken 'stakeholders'.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Den Andel heeft naast de kerk en de molen nog 7 rijksmonumenten.

- Het Hervormde (PKN) romanogotische kerkje van Den Andel (De Streekweg 91) uit 1224 heeft een losstaande klokkenstoel uit de 14e eeuw. Naast de kerk staat de pastorie uit 1886 in eclectische stijl. In 1989 is een sloopvergunning voor het kerkje aangevraagd, en gelukkig geweigerd. Binnen zijn fraaie meloenvormige koepelgewelven te zien. Bij een restauratie van de kerk in de jaren negentig zijn middeleeuwse gewelfschilderingen ontdekt. Te zien zijn onder meer twee vechtende ruiters en een strijdende panter en een draak. Het orgel is gebouwd door de firma P. van Oeckelen en Zonen. Tegenwoordig is de kerk in bezit van de Stichting Oude Groninger Kerken, en wordt gehuurd door de Protestantse Gemeente Halfambt, die er de wekelijkse kerkdiensten verzorgt.

- Algemene begraafplaats (De Streekweg), aangelegd in de 1e helft van de 19e eeuw, met een rijk uitgewerkt toegangshek uit ca. 1910, en diverse rijk gedecoreerde 19e-eeuwse zerken.

- Koren- en pelmolen De Jonge Hendrik uit 1875 is recent gerestaureerd en weer in bedrijf met vrijwillige molenaars. De molen is te bezoeken op vrijdag en op andere dagen als de molen draait.

- De voormalige NH Evangelisatie (Oosterweg 7), van 1942 tot 1988 Gereformeerde Kerk, is tegenwoordig in gebruik als woonhuis.

- De Oude Dijk is een dijkrestant in de berm van de weg tussen Den Andel en Westernieland. De dijk is slechts 30 meter lang en begroeid met gras. Deze oude zeewering maakte deel uit van het allereerste dijkenstelsel dat heel Noord-Groningen moest beschermen. Hij dateert uit de 15e eeuw, toen een ringdijk werd aangelegd ter hoogte van Pieterburen, Den Andel, Warffum, Usquert en Uithuizen. Deze dijk hield voor het eerst de zee buiten. Toch wist het wassende zeewater uiteindelijk te winnen. De dijk raakte in 1717 tijdens de Kerstvloed dermate beschadigd, dat men besloot hem niet meer te repareren. Op 25 december van dat jaar spoelde een zeer zware stormvloed grote gaten in de zeedijk van Noord-Groningen. In totaal vielen 2.000 slachtoffers. Een groot deel van de provincie stond onder water. Het water bereikte zelfs de wallen van de stad Groningen. Om land te winnen legde men een jaar later, in 1718, een nieuwe dijk een stuk noordelijker. Deze Middendijk is nog goed in het landschap terug te vinden. Het bultje, want meer is het eigenlijk niet, is één van de weinige stukken oude dijk die bewaard is gebleven. Volgens Het Groninger Landschap zou dit weleens 'het kleinste natuurgebied van Nederland' kunnen zijn. Andere resten liggen in Westernieland, Warffum en Usquert. De weg Den Andel - Westernieland volgt het tracé van de oude dijk. Ook andere sporen wijzen op een oude zeedijk. Zo is het gehucht Oudedijk ten noorden van Pieterburen ernaar vernoemd en zijn op diverse plekken langs het tracé kolken te zien op plaatsen waar vroeger de dijk is doorgebroken.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Sinds 2013 is er in het dorp Cultuurerf Andledon, met een eigenzinnig programma vol poëzie, muziek en bijzondere evenementen. De voorstellingen vinden plaats in de parkachtige tuin, grenzend aan een bos, in de Vertelhut of in de Theaterruimte. In 2016 is Andledon gestart met een mini-bibliotheek. Je kunt boeken lenen voor 20 cent per boek. Voor het geld kopen ze nieuwe tweedehands boeken, en kunnen ze evt. jouw favoriete schrijver of boek zoeken. - Reportage over Cultuurerf Andladon door Podium.TV, maart 2016.

- Het in 2013 gerealiseerde Andelster Ommetje (7,5 km) voert langs een deel van de loop van de Oude Weer. De geschiedenis van deze oude getijdengeul in het vroegere kwelderlandschap, en wat er nu nog van over en te herkennen is, kun je lezen in het artikel 'De Oude Weer bij Den Andel, de sloot die ooit een getijdengeul was' (verschenen in de Nieuwsbrief juni 2014 van de Vereniging voor Terpenonderzoek).

- Het aantal broedende kluten in de Klutenplas, N van het dorp, is in 2009 bijna verdriedubbeld ten opzichte van 2008 (184 nesten t.o.v. 67). Stichting Het Groninger Landschap heeft stroomrasters om het gebied geplaatst om nestroof (eieren en jongen) door vossen tegen te gaan. Deze maatregel blijkt succesvol. Ook de kokmeeuw blijkt het gebied inmiddels te hebben ontdekt, met in april 2009 334 nesten.

Terug naar boven

Links

- Site van en over Den Andel.

- Actualiteiten uit Den Andel op Facebook.

- Dorpshuis en eethuis Op Streek.

- De (Groningse) Rijdende Popschool heeft een bijzonder concept: er wordt lesgegeven in de dorpen, want de muziekschool komt naar de kinderen (en volwassenen) toe. Een professionele bandcoach rijdt naar het dorp met alle spullen die nodig zijn, zoals instrumenten, versterkers, microfoons en een zanginstallatie. De bedoeling van de Rijdende Popschool is om het maken van muziek voor zoveel mogelijk kinderen, jongeren en volwassenen toegankelijk te maken. In de bandjes wordt vooral popmuziek gemaakt, waarbij de liedjes door de kinderen uitgekozen worden, in overleg met de bandcoach. Ook in Den Andel is een Rijdende Popschool.

- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Den Andel.

Reactie toevoegen