Noordzee

Water
GroningenFryslânNoord-HollandZuid-HollandZeeland

Noordzee

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Onderzoek van Natuurmonumenten in juni 2016 bevestigt dat de bebouwing langs de kust van de Noordzee uit de hand loopt. De afgelopen 3 jaar zijn 1.866 villa’s, appartementen, strandhuizen, hotelkamers en jachtligplaatsen gebouwd tussen Cadzand en Den Helder. Toekomstige plannen komen neer op 6.277 objecten, een verdrievoudiging. Dit betekent dat er aan de kust straks een totaal van 8.143 nieuwe eenheden staan. De bouwdrift is groter dan Natuurmonumenten vermoedde. Voor het eerst is er nu een landelijk overzicht van recente en toekomstige bouwwerken in het kustgebied. Het rapport benadrukt de noodzaak voor goede en bindende afspraken voor de gehele kust.

Gert de Groot, kustbeheerder bij Natuurmonumenten: "Ik ben geschrokken van de grote aantallen bouwobjecten uit het recente verleden en de plannen voor de toekomst. Hierdoor dreigt ons unieke open kustlandschap met uitgestrekte zandstranden en ongerepte duinen langzaamaan dicht te slibben. En dit is onomkeerbaar. Wij vragen alle betrokken overheden harde afspraken te maken over de bescherming van de waarden van de Nederlandse kust; openheid, rust, leegte, stilte, donkerte en ongereptheid." Dit heeft geleid tot de campagne 'Bescherm de kust', een initiatief van Natuurmonumenten, Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland, Zeeuwse Milieufederatie, Het Zeeuwse Landschap, Zuid-Hollands Landschap, Stichting Duinbehoud, Landschap Noord-Holland, en Natuur en Milieufederatie Noord-Holland.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuur & Milieu en Stichting De Noordzee hebben in 2019 voor hun gezamenlijke project 'De Rijke Noordzee' 8,5 miljoen euro gekregen uit het Droomfonds van de Nationale Postcode Loterij. Hiermee kunnen de organisaties voor het eerst op grote schaal de onderwaternatuur versterken in windparken op zee. Daar zijn door menselijk ingrijpen en ziektes de natuurlijke riffen nagenoeg verdwenen. Maar binnen de windparken mag niet over de bodem worden gevist. Door juist daar nieuwe levende riffen te ontwikkelen, ontstaan plekken voor schelpdieren om aan te hechten. Zo ontstaan kraamkamers die de biodiversiteit in deze zee een ‘kickstart’ geven.

Marjolein Demmers, directeur Natuur & Milieu: “Met de komst van windparken op de Noordzee dient zich een enorme kans aan voor natuurversterking. Dankzij de deelnemers van de Postcode Loterij kunnen we die kans nu benutten. We vergroten het enthousiasme voor windmolens op zee en geven tegelijk het ecosysteem in deze zee een vitale impuls.” Margriet Schreuders, hoofd Goede Doelen van de Postcode Loterij: “De bijzondere aanpak met de aanleg van riffen door Stichting De Noordzee en Natuur & Milieu kan met deze bijdrage enorm worden opgeschaald. Het zal leiden tot een wereldwijde standaardaanpak voor de aanleg en ontwikkeling van onderwaternatuur binnen windparken op zee en zo bijdragen aan veel meer natuurherstel. Dat is precies het soort moedige, baanbrekende projecten waar het Droomfonds voor is bedoeld.”

Met het project willen de organisaties stimuleren dat de bouw van windparken voortaan hand in hand gaat met natuurversterking. Floris van Hest, directeur Stichting De Noordzee: “Met de energietransitie gaat de Noordzee een turbulente én hoopvolle tijd tegemoet. Het project De Rijke Noordzee belichaamt die belofte van hoop. Als we de onderwaternatuur tot bloei laten komen in windparken, koppelen we de energietransitie aan de ontwikkeling en herstel van prachtige Noordzeenatuur.” Riffen zijn een schuilplaats voor veel leven in zee en een bron van voedsel voor andere zeedieren. Ooit was 20 procent van de Noordzeebodem bedekt met natuurlijke riffen, zoals oesterbanken. Door menselijk ingrijpen en ziektes zijn de riffen echter bijna allemaal verdwenen. Omdat binnen windparken niet met sleepnetten mag worden gevist, zijn de parken ideale locaties om actief de onderwaternatuur te versterken.

De organisaties gaan op vijf locaties in Nederlandse windparken levende riffen bouwen met onder meer oesters, paardenmosselen en kokerwormen. De rifstructuren, die worden ontworpen en getest in een lab, bestaan uit harde materialen waarop diverse soorten zich kunnen aanhechten. Ook worden zogeheten natuurlijke rifbouwers, waaronder de oester, uitgezet in de windparken. Rifbouwers produceren larven die bijdragen aan een volwaardig rif dat allerlei andere soorten aantrekt, zoals krabben, kreeften en vissen. Zo wordt een windpark ook een kraamkamer voor onderwaternatuur. Tijdens een eerste pilot in 2018 zijn rifstructuren en kooien met volwassen oesters in één windpark geplaatst. Dankzij de bijdrage uit het Droomfonds kan er nu grootschalig en voor lange termijn gewerkt worden aan het versterken van de natuur. Ook kan grondig onderzocht worden wat de optimale omstandigheden zijn hiervoor. Dit vergroot de kans dat natuurversterking in toekomstige windparken staande praktijk wordt. (bron: Natuur & Milieu, 14-2-2019)

- Borkumse Stenen, een gebied in de Noordzee op de grens met Duitsland, kent nog relatief onaangetaste natuur en is bijzonder vanwege de natuurlijke harde ondergrond. Het grind en de stenen, die dateren van de ijstijd, vormen vestigings- en schuilplekken voor veel vissen en andere zeedieren. Beelden van duikers laten zien dat de stenen zijn begroeid met fraaie anemonen, sponzen, dodemansduim (zacht koraal) met daartussen verschillende soorten kreeften, krabben en vissen. Tot vroeg in de vorige eeuw bestond eenvijfde deel van de Noordzee nog uit een harde ondergrond in de vorm van uitgestrekte mossel- en oesterbanken. Door visserij en ziekte zijn die echter vrijwel verdwenen. De organisaties van Expeditie Noordzee pleiten er daarom voor om van Borkumse Stenen een belangrijke schakel te maken in het netwerk van beschermde gebieden op de Noordzee.

De Netwerk Groene Bureaus (NGB) Natuurprijs 2018 is uitgereikt aan Bureau Waardenburg voor het project 'Natuurherstel op de Noordzee. De aanleg van een oesterbank op de Borkumse Stenen'. De prijs is ingesteld voor het meest inspirerende project waaraan leden van het netwerk in een jaar hebben gewerkt. Het project inspireert omdat in een gebied met een lange historie van conflicten, in goed overleg tussen natuurorganisaties en de visserijsector en met gedegen ecologische kennis, biodiversiteit is gerealiseerd, stelt de jury. De aanpak heeft grote potentie voor de biodiversiteit in de Noordzee. Met de komst van windmolenparken ontstaat een nieuwe dynamiek die met deze aanpak te benutten is. Herstel van de sterk aangetaste natuurwaarden van de Noordzee levert op termijn een ongekende bijdrage aan de biodiversiteit.

- Greenpeace heeft in 2011 op de Klaverbank in de Noordzee succesvol een gebied afgesloten voor schadelijke bodemvisserij. De milieuorganisatie plaatste 27 grote natuurstenen in het gebied, dat grote ecologische waarde heeft. "Het eerste stukje zeereservaat in de Nederlandse Noordzee is nu een feit", stelt Tom Grijsen, campagneleider oceanen bij Greenpeace. De coördinaten van de stenen zijn bekend bij de vissers en de relevante autoriteiten. Grijsen: "Het gaat hier niet slechts om een symbolische actie; deze stenen beschermen het kwetsbare bodemleven tegen de vernietigende sleepnetten van vissers en vormen een perfecte habitat voor onder andere vissen en koudwaterkoraal."

Greenpeace zal de komende jaren monitoren hoe de natuur zich in dit kleine zeereservaat ontwikkelt. Grijsen: "Het is nu aan de regering om in Europees verband te pleiten voor de instelling van zeereservaten en verduurzaming van de visserij." Om de Noordzee weer gezond en visrijk te maken zijn grote afgesloten gebieden nodig. Wetenschappers ondersteunen een beheersysteem van de zee waarbij ecologisch waardevolle gebieden zijn afgesloten. Als zo’n beschermd natuurgebied groot genoeg is, kan de bodem zich herstellen. De vissen groeien er groter en zorgen voor meer nageslacht. Daarvan profiteert de visserij, omdat ook buiten de grenzen van het zeereservaat het aantal vissen toeneemt.

- "Minister Carola Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft in december 2018 een belangrijke stap gezet voor de bescherming van vier natuurgebieden op de Noordzee. Haar voorstellen gaan de laatste fase in, zodat andere Europese landen hun finale akkoord kunnen geven. De natuur- en milieuorganisaties zien dit als een belangrijke stap om de verslechterde Noordzeenatuur weer richting herstel te krijgen. Het gaat om de Doggersbank, Friese Front, Centrale Oestergronden en de Klaverbank. De gebieden herbergen unieke soorten en bodemtypes, zijn voedselrijk en fungeren als kraamkamer voor vele soorten. De uitdagingen voor Noordzeenatuur blijven echter groot. De natuur- en milieuorganisaties zien de sleutel voor een duurzame, gezonde Noordzee in het Klimaatakkoord.

De aandacht voor de Noordzee wordt de komende tijd alleen maar groter, nu de opgave voor duurzame energie grotendeels ingevuld zal gaan worden met de bouw van grootschalige windparken op zee. Het doel van het Kabinet is om de ruimtelijke ontwikkelingen te realiseren op basis van de draagkracht van het ecosysteem. Dat ecosysteem is echter nog niet gezond. Er is een ambitieus maatregelenpakket nodig voor het bereiken en behouden van de zogeheten goede milieutoestand (GMT) zoals vastgelegd in Europese wetgeving. Hiervoor is de uitvoering van bestaande én nieuwe maatregelen voor het beschermen van de Noordzeenatuur nodig.

In het Klimaatakkoord moeten de verschillende opgaven op de Noordzee goed op elkaar worden afgestemd. Het gaat dan niet alleen om nieuwe windparken en bescherming van kwetsbare natuur, maar ook om ruimte voor duurzame visserij en andere gebruikers. Greenpeace, Milieudefensie, Natuur & Milieu, Natuur en Milieufederaties, Wereld Natuur Fonds, Vogelbescherming Nederland, Natuurmonumenten en Stichting De Noordzee pleiten ervoor dat binnen het Klimaatakkoord een dubbeldoelstelling wordt gehanteerd: het vergroten van het aandeel duurzame energie én het realiseren van een goede milieutoestand op de Noordzee. Daarnaast pleiten de organisaties voor een Transitiefonds om de opgaven voor een gezonde zeenatuur, duurzame visserijsector en duurzame energie optimaal te verbinden. Zonder harde toezeggingen over een fatsoenlijke gebieds- en soortenbescherming en voldoende financiering komt de totstandkoming van het klimaatakkoord in gevaar, waarschuwen de samenwerkende natuur- en milieuorganisaties." - Lees hier meer over het karakter van de beschermde gebieden. - Bekijk hier de brochure over de gebiedsbescherming. (bron: Stichting De Noordzee, 16-12-2018)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over de Noordzee (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisatie: - "Stichting De Noordzee is al 35 jaar dé organisatie als het gaat om bescherming en duurzaam gebruik van deze zee. Wij richten ons op vier doelen: beschermde natuur, schone zee, duurzame visserij en natuurvriendelijke energie. Samen met anderen werken wij aan het oplossen van de grootste milieu-uitdagingen in dit gebied. Wij streven naar een bloeiende, duurzame Noordzee voor natuur en mens. Een zee met een goed functionerend ecosysteem dat invloeden van buiten veerkrachtig opvangt. Een zee die duurzaam wordt gebruikt. Dat betekent dat de grens voor menselijk gebruik wordt bepaald door wat het ecosysteem aankan, zodat ook onze kinderen en de generaties erna van de zee en haar natuur kunnen genieten.

Duurzaam gebruik van de Noordzee krijgt pas volledige betekenis als het belang hiervan gedragen wordt door de partijen die erbij betrokken zijn. Hiervoor wil de stichting de krachten bundelen, de dialoog aangaan, samenwerken en verbetering realiseren. De stichting bestaat uit gepassioneerde professionals, die werken vanuit de kernwaarden: onafhankelijk, science-based, samen en oplossingsgericht."