Achttienhoven (Westbroek)

Plaats
Buurtschap
De Bilt
Utrecht

gemeente_achttienhoven_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Achttienhoven anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Achttienhoven anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

achttienhoven_ut_collage.jpg

Achttienhoven, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Achttienhoven, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Achtienhoven-MSD-20110208-226017.jpg

De buurtschap Achttienhoven heeft een bijzondere uitvoering van het 'kombord'

De buurtschap Achttienhoven heeft een bijzondere uitvoering van het 'kombord'

achttienhoven_utrecht_de_gagel_ansicht_begin_20e_eeuw.jpg

Mooie, oude fotokaart van de toenmalige buurtschap De Gagel onder de gemeente Achttienhoven. De kaart is in 1941 verstuurd. Tegenwoordig wordt de bebouwing aan de Gageldijk beschouwd als de noordrand van de Utrechtse wijk Overvecht.

Mooie, oude fotokaart van de toenmalige buurtschap De Gagel onder de gemeente Achttienhoven. De kaart is in 1941 verstuurd. Tegenwoordig wordt de bebouwing aan de Gageldijk beschouwd als de noordrand van de Utrechtse wijk Overvecht.

Achttienhoven (Westbroek)

Terug naar boven

Status

- Achttienhoven is een buurtschap, polder en voormalige heerlijkheid in de provincie Utrecht, gemeente De Bilt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1811. In 1812 over naar gemeente Westbroek, waar deze in 1818 weer van is afgesplitst tot een zelfstandige gemeente, en waar deze in 1954 weer in is opgegaan (althans de buurtschap, O van het dorp Westbroek; het Z deel van de gemeente, rond de Gageldijk en Z daarvan, ging naar de gemeente Utrecht). Reeds 3 1/2 jaar later, per 1-7-1957, ging de buurtschap met de gemeente Westbroek over naar de gemeente Maartensdijk, die op haar beurt in 2001 is opgegaan in de gemeente De Bilt.

- Wapen van de voormalige gemeente Achttienhoven.

- De buurtschap Achttienhoven valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Westbroek.

- De naam Achttienhoven staat nog wel vermeld in de Topografische atlas Utrecht(1), zij het zonder de kwalificatie 'plaats' (wat het dan wél zou moeten zijn is ons niet duidelijk. Volgens ons is het nog steeds een buurtschap en dús plaats.)

- In de buurtschap staan aan beide uiteinden van de Dokter Welfferweg officieel lijkende, maar qua vormgeving van het gangbare afwijkende, blauwe plaatsnaamborden. Ons is daarom niet duidelijk of hiermee een eigen bebouwde kom wordt aangeduid of dat Achttienhoven formeel deel uitmaakt van de bebouwde kom van Westbroek. In dat kader is tevens curieus dat je vanuit het W qua bebording wél de bebouwde kom van Westbroek binnenkomt, maar dat je aan de O kant qua bebording nergens de bebouwde kom van dit dorp weer verlaat. Ter hoogte van de Dokter Welfferweg 68 staan wel borden waar, richting het oosten, de 30 km-zone overgaat in een 60 km-zone. Dat lijkt erop te duiden dat men daar de bebouwde kom verlaat, maar dat wordt dus niet expliciet als zodanig aangegeven. Wellicht is hier ooit een kombord ontvreemd?

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1287 Achtienhove, 1318 Achtienhoeven.

Naamsverklaring
Samenstelling van het telwoord achttien en meervoud van hoeve 'stuk land van een bepaalde grootte'. Vergelijk Achttienhoven bij Woerdense Verlaat.(2)

Terug naar boven

Ligging

- De buurtschap Achttienhoven ligt direct O van het dorp Westbroek, rond de Dokter Welfferweg en de Westbroekse Molenweg. De buurtschap ligt verder W van de A27, WZW van het dorp Maartensdijk, NW van de dorpen Groenekan, Bilthoven en De Bilt, N van de stad Utrecht, NO van het dorp Oud-Zuilen, ZO van het dorp Tienhoven, Z van het dorp Nieuw-Loosdrecht en ZW van het dorp Hollandsche Rading.

- De gemeente Achttienhoven liep in N-Z richting en was qua grondgebied zeer smal en langgerekt, evenals de W hiervan gelegen buurgemeenten Westbroek, Maarsseveen en Tienhoven. Op de oude plattegrond elders op deze pagina is dat goed te zien. Echte komvorming heeft in deze gemeente nooit plaatsgevonden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 omvat de gemeente Achttienhoven 58 huizen met 371 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp* 38/236 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Kooijdijk 3/14, Gageldijk (ook wel de Gagel) 5/36 en Vechtdijk 12/85.
* In de Volkstelling van 1840 betitelt de gemeente deze plaats als dorp. In de praktijk is het eigenlijk altijd een buurtschap geweest, gezien de geringe bebouwing en het ontbreken van een kerk en kern.

- In 1954 is de gemeente Achttienhoven opgeheven en voor wat de gelijknamige buurtschap betreft opgegaan in de gemeente Westbroek (met 417 personen) en voor wat het zuidelijk deel betreft (de Gageldijk en de Z van de Gageldijk gelegen Polder Rozendaal), opgegaan in de gemeente Utrecht (met 546 personen). De gemeente had op dat moment dus 963 inwoners.

- Tegenwoordig heeft de buurtschap circa 120 huizen en circa 10 bedrijfsgebouwen, met circa 300 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
De historie van de kern Achttienhoven gaat terug tot 1085. In dat jaar schenkt bisschop Willibrord de wilde veengebieden ten noorden van de rivier de Vecht aan het Kapittel van St. Jan. Nadat de eerste bewoners er zich vestigen, ontvangt het kapittel de geestelijke en wereldlijke macht. Hierdoor wordt de buurtschap een Hoge Heerlijkheid van de Proosdij van het Kapittel van St. Jan. De ontginning van het gebied begint aan de Loevenhoutensedijk en de Vechtdijk. Omstreeks 1300 bereiken de ontginners de Kooidijk en rond 1450 de huidige Dokter Welfferweg, waarna men richting het Gooi gaat. De kern van Achttienhoven is geleidelijk naar het noorden opgeschoven. (bron: Historische Vereniging Maartensdijk)

Gemeentehuis
Het gemeentehuis van Achttienhoven bestond uit een gedeelte van de boerderij van de familie Roosendaal. De boerderij is in 1916 tot de grond toe afgebrand, waarbij een gedeelte van het bevolkingsregister van voor 1880 verloren is gegaan. Het pand stond nabij de Hendriksbrug over de Achttienhovensevaart. Er is een (voor die tijd) moderne woning voor in de plaats gekomen. Op kaarten staat pas vanaf 1950 dat de gemeentehuis-functies van deze gemeente zijn ondergebracht in het gemeentehuis van Westbroek. Maar oudere kaarten lopen met de opname van bepaalde vermeldingen soms jaren of zelfs wel decennia achter. De genoemde vermelding vanaf 1950 suggereert immers dat de gemeente na de brand van 1916 een ander gemeentehuis heeft gekregen, maar wij achten het ook niet onwaarschijnlijk dat de gemeente na de brand voor haar gemeentehuisfuncties direct al onderdak heeft gekregen - en dat gedurende de rest van haar bestaan - in het gemeentehuis van Westbroek. Als iemand daar nadere informatie over heeft, houden wij ons aanbevolen.

Grenzen en bestuurlijke geschiedenis
- Artikel over de grenzen en de bestuurlijke geschiedenis van Westbroek en Achttienhoven (door M.L. de Raadt-Nolst Trenité, 1993).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Gevelstenen in Achttienhoven.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Z van Achttienhoven ligt de Gagelpolder, een staatsnatuurreservaat met zeldzame moerasvegetatie. - Wandelroute Verbindingslus Gagelpolder (6 km).

Reactie toevoegen