Achttienhoven (Westbroek)

Plaats
Buurtschap
De Bilt
Utrecht

achttienhoven_ut_collage.jpg

Achttienhoven, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Achttienhoven, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Achtienhoven-MSD-20110208-226017.jpg

De buurtschap Achttienhoven, gem. De Bilt, heeft een bijzondere uitvoering van het 'kombord'.

De buurtschap Achttienhoven, gem. De Bilt, heeft een bijzondere uitvoering van het 'kombord'.

achttienhoven_utrecht_de_gagel_ansicht_begin_20e_eeuw.jpg

Mooie oude fotokaart van de toenmalige buurtschap de Gagel onder de gemeente Achttienhoven. De kaart is in 1941 verstuurd. Tegenwoordig wordt de bebouwing aan de Gageldijk beschouwd als de noordrand van de Utrechtse wijk Overvecht.

Mooie oude fotokaart van de toenmalige buurtschap de Gagel onder de gemeente Achttienhoven. De kaart is in 1941 verstuurd. Tegenwoordig wordt de bebouwing aan de Gageldijk beschouwd als de noordrand van de Utrechtse wijk Overvecht.

UT gemeente Achttienhoven in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Achttienhoven in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Achttienhoven in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Achttienhoven (Westbroek)

Terug naar boven

Status

- Achttienhoven is een buurtschap, polder en voormalige heerlijkheid in de provincie Utrecht, gemeente De Bilt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1811. In 1812 over naar gemeente Westbroek, waar zij in 1818 weer van is afgesplitst tot een zelfstandige gemeente, en waar zij in 1954 weer in is opgegaan (althans de buurtschap O van Westbroek. Het Z deel rond de Gageldijk ging naar de gemeente Utrecht). Reeds 3 1/2 jaar later, per 1-7-1957, ging Achttienhoven met de gemeente Westbroek over naar de gemeente Maartensdijk, die op haar beurt in 2001 is opgegaan in de gemeente De Bilt.

- Wapen van de voormalige gemeente Achttienhoven.

- De buurtschap Achttienhoven valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Westbroek.

- De naam Achttienhoven staat nog wel vermeld in de Topografische atlas Utrecht(1), zij het zonder de kwalificatie 'plaats' (wat het dan wél zou moeten zijn, is ons niet duidelijk. Volgens ons is het nog steeds een buurtschap en dús plaats).

- In de buurtschap staan officieel lijkende, maar qua vormgeving van het gangbare afwijkende, blauwe plaatsnaamborden. Ons is daarom niet duidelijk of hiermee een eigen bebouwde kom wordt aangeduid, of dat Achttienhoven formeel deel uitmaakt van de bebouwde kom van Westbroek.

Terug naar boven

Naam

Naamsverklaring
De naam is waarschijnlijk ontstaan doordat in het begin achttien hoeven ter ontginning werden vrijgegeven. Een hoeve is een oppervlaktemaat en bedraagt ongeveer 12,8 hectare.

Terug naar boven

Ligging

- De buurtschap Achttienhoven ligt direct O van Westbroek, rond het O deel van de Dokter Welfferweg.

- De gemeente Achttienhoven liep in N-Z richting en was zeer smal en langgerekt, evenals de W hiervan gelegen buurgemeenten Westbroek, Maarsseveen en Tienhoven. Op de oude plattegrond hieronder is dat goed te zien. Echte komvorming heeft in deze gemeente nooit plaatsgevonden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 omvat de gemeente Achttienhoven 58 huizen met 371 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp* 38/236 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Kooijdijk 3/14, Gageldijk** 5/36 en Vechtdijk 12/85.
* In de Volkstelling van 1840 betitelt de gemeente deze plaats als dorp. In de praktijk is het eigenlijk altijd een buurtschap geweest, gezien de geringe bebouwing, en het ontbreken van een kerk en kern.
** De panden aan de Gageldijk werden ook wel als buurtschap de Gagel beschouwd. Wij hebben de indruk dat dit tegenwoordig niet meer 'leeft'; het gros van de panden aan de Gageldijk wordt tegenwoordig beschouwd als de noordrand van de Utrechtse wijk Overvecht. Een W deel van de panden aan deze dijk, W van Fort De Gagel, valt onder Maarssen, maar valt kennelijk niet onder de buurtschap Maarsseveen, die W van deze dijk ligt, omdat volgens de bebording ter plekke tot het huidige Maarsseveen alleen de bebouwing gerekend wordt aan de W van de Gageldijk gelegen Herenweg.

- In 1954 is de gemeente Achttienhoven opgeheven en voor wat de gelijknamige buurtschap betreft opgegaan in de gemeente Westbroek (met 417 personen) en voor wat het zuidelijk deel betreft (de Gageldijk en de N daarvan gelegen polder Rozendaal), opgegaan in de gemeente Utrecht (met 546 personen). De gemeente had op dat moment dus 963 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De historie van de kern Achttienhoven gaat terug tot 1085. In dat jaar schenkt bisschop Willibrord de wilde veengebieden ten noorden van de rivier de Vecht aan het Kapittel van St. Jan. Nadat de eerste bewoners er zich vestigen, ontvangt het Kapittel de geestelijke en wereldlijke macht. Hierdoor wordt de buurtschap een Hoge Heerlijkheid van de Proosdij van het Kapittel van St. Jan.

De ontginning van het gebied begint aan de Loevenhoutensedijk en de Vechtdijk. Omstreeks 1300 bereiken de ontginners de Kooidijk en rond 1450 de huidige Dokter Welfferweg, waarna men richting het Gooi gaat. De kern van Achttienhoven is geleidelijk naar het noorden opgeschoven. Tot haar opheffing in 1954 is de gemeente altijd een zelfstandige kern met een eigen gemeentehuis geweest. (© Historische Vereniging Maartensdijk)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Gevelstenen in Achttienhoven.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Z van Achttienhoven ligt de Gagelpolder, een staatsnatuurreservaat met zeldzame moerasvegetatie. - Wandelroute Verbindingslus Gagelpolder.

Reactie toevoegen