Westbroek

Plaats
Dorp
De Bilt
Utrecht

westbroek_collage.jpg

Westbroek, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Westbroek, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

westbroek_boerderijen_utrecht.1.jpg

In het dorp Westbroek vind je nog veel oude monumentale boerderijen.

In het dorp Westbroek vind je nog veel oude monumentale boerderijen.

westbroek_boerderijen_utrecht.2.jpg

Westbroek, boerderijen

Westbroek, boerderijen

westbroek_boerderijen_utrecht.3.jpg

Westbroek, boerderijen

Westbroek, boerderijen

westbroek_natuurgebied_westbroekse_zodden.1.jpg

Westbroek, natuurgebied Westbroekse Zodden

Westbroek, natuurgebied Westbroekse Zodden

westbroek_natuurgebied_westbroekse_zodden.2.jpg

Westbroek, natuurgebied Westbroekse Zodden

Westbroek, natuurgebied Westbroekse Zodden

westbroek_natuurgebied_westbroekse_zodden.3.jpg

Westbroek, natuurgebied Westbroekse Zodden

Westbroek, natuurgebied Westbroekse Zodden

westbroek_natuurgebied_westbroekse_zodden.4.jpg

Westbroek, natuurgebied Westbroekse Zodden

Westbroek, natuurgebied Westbroekse Zodden

westbroek_natuurgebied_westbroekse_zodden.5.jpg

Westbroek, natuurgebied Westbroekse Zodden

Westbroek, natuurgebied Westbroekse Zodden

westbroek_utrecht_hervormde_kerk.2.jpg

Westbroek, Utrecht, Hervormde kerk

Westbroek, Utrecht, Hervormde kerk

UT gemeente Westbroek in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Westbroek in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Westbroek in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Westbroek

Terug naar boven

Status

- Westbroek is een dorp in de provincie Utrecht, gemeente De Bilt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 30-6-1957. Per 1-7-1957 over naar gemeente Maartensdijk, in 2001 over naar gemeente De Bilt.

- Wapen van de voormalige gemeente Westbroek.

- Westbroek had in de gemeente Maartensdijk (en vast nu ook in de gemeente De Bilt) altijd een beetje een "status aparte", omdat het de enige kern binnen de gemeente was/is die W van de A27 ligt, en omdat het langs de provinciale weg en dan nog eens over de dijk vanuit de andere kernen een flink eind fietsen is. Vanwege die afgelegen ligging dreigde het dorp bij de herindeling van 2001 bij Maarssen te worden gevoegd. Uiteindelijk is de gemeente Maartensdijk toch in haar geheel bij de gemeente De Bilt gevoegd.

- Slogan: volgens de site van het dorpshuis is Westbroek "Het groenste dorp tussen de A2 en de A27".

- Onder het dorp Westbroek valt ook de buurtschap Achttienhoven.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1394 en 1449 (kopie) Westbroick, 1498 Westbroeck.

Naamsverklaring
Samenstelling van west 'westelijk gelegen' (gezien vanuit Utrecht en ten opzichte van Oostbroek onder De Bilt) en broek 'broekland, drassig grasland' (zie Broek).1

Terug naar boven

Ligging

Westbroek ligt N van Utrecht, W van Maartensdijk.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Westbroek, die slechts het dorp omvatte, 93 huizen met 686 inwoners. Per 1-7-1957 is de gemeente opgeheven en grotendeels opgegaan in de gemeente Maartensdijk (met 1.279 hectare en 1.150 inwoners). Een zuidelijk deel is naar de gemeente Maarssen overgegaan (met 429 hectare en 662 inwoners). Tegenwoordig heeft het dorp ca. 400 huizen met ca. 1.000 inwoners en is daarmee het kleinste dorp van de gemeente De Bilt.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1085 worden de moeraswildernissen in Eurokesterpe (Achttienhoven) door bisschop Cunrodius geschonken aan het kapittel van St. Jan in Utrecht. Omstreeks 1100 zijn de veenlanden ter ontginning uitgegeven, met als gevolg de vestiging van de eerste bewoners van Westbroek en Achttienhoven. Kort daarna werd op deze plaats een kleine kapel gebouwd. Waarschijnlijk was het de slotkapel van de Heren van Westbroek, die stamden uit de geslachten van Rennenberg, Rede van Nederhorst en Tuill van Serooskerken. In 1366 werd in de Westbroekse kapel Bisschop Boudewijn van Sterkenburg begraven. Hij was tevens bisschop van Tripoli en weibisschop van Friesland. Zijn graftombe is verplaatst naar het koor van de huidige kerk.

Slag bij...
Het dorp is in de geschiedenis bekend vanwege de Slag bij Westbroek, een zwarte bladzijde in de geschiedenis van het dorp. Deze vond plaats op 26 december 1481 tussen de legers van het prinsbisdom Utrecht en de Staten van Holland. Het was een van de laatste schermutselingen die bekend staan als de Hoekse en Kabeljauwse twisten. De strijd was in Holland al in het voordeel van de Bourgondiërs beslecht, maar het was van belang dat de Utrechtse bisschop David van Bourgondië ook de macht kreeg over de stad Utrecht zelf. Daarom stuurde David een Hollands leger van zo'n 4.000 tot 5.000 man richting Utrecht.

Onderweg werd Westbroek aangevallen, platgebrand en geplunderd. Alle inwoners werden vermoord met uitzondering van de kraamvrouwen. In Utrecht werd de noodklok geluid toen het nieuws bekend werd. Een menigte burgers en ridders trok naar het dorp om wraak te nemen op de Hollanders. Bij het zien van de overmacht vluchtten de Utrechters echter weer terug, achterna gezeten door de Hollanders, waarbij zowel burgers, kinderen, huursoldaten als plattelanders werden doodgeslagen. Zelfs voor die tijd was dit een uiterst gewelddadige strijd, waarbij onder de Utrechters ongeveer 1.500 slachtoffers te betreuren waren.

Vanaf eind 19e eeuw waren Westbroek en Achtienhoven grotendeels aangewezen op de zuivelproductie (voorheen ook vleesproductie zoals hammen en worsten). Van de melk werd boter en kaas gemaakt. Turf stak men aanvankelijk alleen nog voor eigen gebruik.

- Het drama in Westbroek op 5 mei 1945.

- Doop-, Trouw- en Begraafregisters gemeente Westbroek tot 1811.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Westbroek heeft 9 rijksmonumenten.

- De kern van Westbroek is een beschermd dorpsgezicht.

- De Hervormde kerk (Kerkdijk 12) is een laatgotisch gebouw. De bouw van de kerk begon in 1467. Toren uit de 2e helft van de 15e eeuw, een driebeukig schip uit dezelfde tijd en een koor uit begin 16e eeuw. Aan de noordzijde een klein kapelletje. In het koor een graftombe van de Utrechtse bisschop Boudewijn van Sterkenburg (1366). Tweeklaviers orgel, in 1879 gemaakt door P. Flaes voor de Hervormde Kerk te Zaandijk, in 1974 overgeplaatst naar Westbroek. Klokkenstoel uit 1611 met klok van G. Koster (diameter 116 cm). Na de Slag van Westbroek verrezen naast de toren kapellen, waarin omstreeks 1510 muurschilderingen zijn aangebracht. Deze zijn recentelijk nauwgezet gerestaureerd en zeker een bezoekje waard.

- Nederlands Gereformeerde Kerk uit 1903.

- In het beschermd dorpsgezicht van Westbroek ligt een aantal bijzondere boerderijen. De boerderij op Kerkdijk 14 is daar een voorbeeld van. Het dwarshuis is in 1872 vóór de bestaande, oudere stal gebouwd. Veel boerderijen zijn gebouwd onder het principe: "wonen en werken onder 1 dak". Dat leverde de vele langhuisboerderijen op, bijvoorbeeld "Molenblok" en "Dog in 't Schild" op de Dr. Welfferweg. Voor- en achterhuis worden van elkaar gescheiden door een dwarsgeplaatste muur. Tegen deze zogenaamde brandmuur staan aan weerszijden stookplaatsen. Op de eerste verdieping bevindt zich vaak een rookhok, dat in verbinding staat met het rookkanaal. In dit hok werden vroeger de hammen en de worsten gerookt. In de "Molenblok" is nog steeds een rookhok aanwezig. De meeste  boerderijen zijn tegenwoordig niet meer als zodanig in functie en in gebruik als woonhuis. Rijksmonumentale boerderijen bevinden zich op de Dokter Welfferweg 11, 16 en 27 en op Kerkdijk 20.

- De huidige Korenmolen De Kraai is afkomstig uit Amsterdam en dateert van 1839. Daar heeft hij gestaan op het bolwerk Sloterdijk. Sinds 1880 staat de molen in Westbroek. Tot die tijd stond hier een wipkorenmolen, waar de familie Schuurman toen al het molenaarsberoep uitoefende. Sinds 2000 heeft de molen wegens achterstallig onderhoud stilgestaan. In 2012 is een restauratie van de molen gereed gekomen. Onderin de molen drijft de fam. Schuurman een winkel in diervoerders en tuinbenodigheden. - Nieuws van Molen De Kraai op Facebook.

- Stuwen: Kerkdijk bij nr. 70 en Dokter Welfferweg bij nr. 48. Vroeg 20e-eeuwse stuwen met ijzeren juk, houten spil en ijzeren handwiel en afdak, met kettingen verbonden houten schot in gemetselde beschoeiing, deel uitmakend van een eenvoudig-traditioneel waterbeheersingssysteem met schuifsluizen.

- Sinds medio 18e eeuw staat achter de kerk de huidige school annex catechesatielokaal (Kerkdijk 6/8). Dit gebouw werd vroeger ook als schoolmeesterswoning en kosterswoning gebruikt. Dat is niet zo verwonderlijk, want de koster was in die tijd namelijk ook schoolmeester, voorzanger in de kerk en bovendien tot 1829 doodgraver. Pas in 1875 werd de functie koster/schoolmeester gescheiden. In de later aangebouwde Rehobothschool is tegenwoordig de bibliotheek gevestigd.

- De Westbroekse Watermolen staat niet in Westbroek, wat je gezien de naam zou denken, maar in Oud-Zuilen. De molen bemaalt wel de Polder Westbroek. Omdat Westbroek net als de omliggende gemeenten een langgerekte smalle gemeente was, en de molen net iets ten ZW van de oude gemeentegrens staat, staat deze molen dus op grondgebied van Oud-Zuilen.

- Gevelstenen in Westbroek.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Lammetjesdag op de boerderij van de familie Lam :-) (op een zaterdag eind maart). - Filmpje Lammetjesdag 2016 Westbroek door Aneo Koning.

- Oranjevereniging Westbroek organiseert diverse evenementen op en rond Koningsdag.

- Wielerronde Westbroek (op een zaterdag eind augustus) is in 2010 ontstaan als grap. Vele enthousiaste reacties zorgden ervoor dat het niet bij een eenmalige grap is gebleven. Inmiddels is de Wielerronde een begrip geworden in het dorp en ver daarbuiten. De opbrengst van de Wielerronde gaat naar een goed doel: Stichting Spieren voor Spieren.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurgebied de Westbroekse Zodden wordt beheerd door Staatsbosbeheer. Dit laagveenmoerasgebied is rijk aan zeldzame planten en insecten. Sinds Staatsbosbeheer geen legakkers meer maait in de zomer, neemt het aantal insecten enorm toe. Het hoge gras en kruiden bieden beschutting, voedsel én geschikte plekken om eieren af te zetten voor tal van soorten. Vooral libellen, sprinkhanen en vlinders verschijnen weer op plekken waar ze jarenlang afwezig waren. Voorheen werden deze legakkers geheel gemaaid omdat ze meer gebruikt werden als paden voor machines, dan dat ze een natuurfunctie hadden. - Drone-filmpje van de Westbroekse Zodden.

- Het Bert Bospad dat in Westbroek of in Hilversum (Egelshoek) is te starten, is een ‘laarzenpad’ dat voert door de Westbroekse Zodden, over de dijk langs het Tienhovenskanaal en door de Tienhovense plassen, door Tienhoven en Oud Maarsseveen. De natuur langs het Tienhovens Kanaal wordt beheerd door Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Er is veel nieuwe natuur gecreëerd door voormalige landbouwgrond af te graven, dat is nu een ware trekpleister voor vogel- en plantenliefhebbers.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van een wandeling door Westbroek, Egelshoek, Tienhoven en Oud-Maarsseveen en omgeving, door Jan Dijkstra uit Houten. Wellicht ter inspiratie om deze route ook zelf eens te gaan lopen. Zo kun je thuis alvast bekijken wat je onderweg voor moois kunt tegenkomen.

- Fotoserie van Westbroek, door fotograaf Martin Stevens.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Westbroek (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenverenigingen: - Dorpsberaad Westbroek is in 2008 opgericht.

- Dorpshuis: - Dorpshuis Het Dorpshuis.

- Onderwijs: - Basisschool 't Kompas.

- Muziek: - Muziekvereniging Vriendenkring Westbroek. "Het was in het begin van Oktober 1922 toen in ons zo rustig dorpje een mare opging om een muziekvereniging op te richten." Zo begint het eerste Jaarverslag van de secretaris in 1923. Westbroek was in die tijd een rustig dorp. Al het verkeer vond plaats met paard en wagen. Er was nog geen elektrische straatverlichting en de gemeenschappelijke waterleiding moest nog werden aangelegd. Het dorp was nagenoegen selfsupporting. Men was op elkaar aangewezen en ondersteunde elkaar. Er was weinig vertier voor de inwoners. Daarom werd de komst van een muziekvereniging toegejuicht. Bij de vereniging staan uiteenlopende muziekstijlen op het repertoire, zoals klassiek, pop, jazz en wereldmuziek. - Gospelkoor Sparks of Joy.

- Sport: - Korfbalvereniging D.O.S. - Al jaren is er een vaste groep wielerliefhebbers in het dorp die regelmatig gezamenlijk fietsen. Rondom de Wielerronde Westbroek in augustus 2015 wordt het idee besproken om een vereniging op te richten. Niet alleen om in dezelfde outfit te rijden, maar ook om de dorpsjeugd makkelijker te kunnen laten aansluiten bij de diverse fietsgroepen. Het idee is verder uitgewerkt en in februari 2016 is Wielertoervereniging WTV Westbroek opgericht. De WTV blijkt niet alleen voor Westbroekers in een behoefte te voorzien. De ruim 80 leden komen behalve uit het dorp ook uit bijvoorbeeld Maartensdijk, Bilthoven, De Bilt, Utrecht, Maarssen, Tienhoven en Breukelen. Er wordt van april t/m september in clubverband voorzien in verschillende fietsmomenten waarop gefietst kan worden met verschillende snelheden en verschillende afstanden.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Westbroek.

Reactie toevoegen