Groenekan

Plaats
Dorp
De Bilt
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

groenekan villa welgelegen 1923 [640x480].jpg

Groenekan, Villa Welgelegen 1923

Groenekan, Villa Welgelegen 1923

Groenekan.JPG

De pas gerestaureerde molen Geesina in Groenekan.

De pas gerestaureerde molen Geesina in Groenekan.

Groenekan (3).JPG

Stuwtje in de Wetering aan de Groenkanseweg.

Stuwtje in de Wetering aan de Groenkanseweg.

Fort Ruigenhoek..JPG

Groenekan, Fort Ruigenhoek.

Groenekan, Fort Ruigenhoek.

Fort Ruigenhoek.JPG

Groenekan, fortgracht van Fort Ruigenhoek.

Groenekan, fortgracht van Fort Ruigenhoek.

Groenekan

Terug naar boven

Status

- Groenekan is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Utrechtse Heuvelrug, gemeente De Bilt. T/m 2000 gemeente Maartensdijk.

- Onder het dorp Groenekan valt ook de buurtschap Nieuwe Wetering.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1696 en 1743 Groene Kan, 1848 Groenekan.

Naamsverklaring
Dankt volgens een in de 19e eeuw gegeven verklaring zijn naam aan een herberg waar een groene kan uithing.(1) Op een kaart uit 1607 wordt de herberg "De Groene Kan" vermeld, gelegen aan de weg Utrecht - Soest.(2)

Terug naar boven

Ligging

Groenekan ligt direct NO van Utrecht, NW van De Bilt, Z van Maartensdijk. De kern grenst in het W aan de A27, maar er ligt ook nog een uitloper van het dorp W van de A27.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Groenekan 41 huizen met 237 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 800 huizen met ca. 1.900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De nederzetting Groenekan is begin 14e eeuw ontstaan. De ontginners van het veengebied ten noorden van de Ezelsdijk noemden de buurtschap oorspronkelijk de Oude Wetering of Bisschopswetering (dat verklaart ook gelijk de naam van de Groenekanse buurtschap Nieuwe Wetering N van het dorp). De kern is van oorsprong agrarisch. Later zijn er grotere huizen gekomen zoals Voordaan. Vanaf 1920 is er een wijk met burgerhuizen gebouwd. Groenekan had tot 1945 maar liefst twee treinhaltes en vele winkels. Ook is in deze kern sinds drie eeuwen de beroemde tuinarchitectuurfirma Copijn gevestigd. Het dorp heeft ondanks de forse groei door de jaren heen, zijn landelijke en agrarische karakter weten te bewaren.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Groenekan, kun je terecht bij de volgende instantie en literatuur:

- Historische Vereniging Maartensdijk. Onder de link vind je een beschrijving van de vele artikelen die zij al over Groenekan hebben geschreven.

- In december 2015 is het boek 'Groenekan en de Tweede Wereldoorlog' (200 pag., rijk geïllustreerd) verschenen, samengesteld door Wim Hoebink, Frank Klok en Wim van Schaik. Naar aanleiding van de onthulling van het B17-oorlogsmonument in 2014 (waarvoor zie bij Bezienswaardigheden), besloten zij de geschiedenis van het dorp tijdens de Tweede Wereldoorlog te gaan onderzoeken en dat als publicatie uit te brengen. Zo ontdekten ze dat er veel NSB'ers waren, maar ook veel verzetsmensen en inwoners die onderduikers hebben geholpen. Zij noemen hen de Stille Helden. Enkele voorbeelden: Vijf echtparen uit Groenekan zijn door Yad Vashem geëerd als Rechtvaardigen onder de Volkeren, de hoogste Israëlische onderscheiding voor niet-Joden. Gemeentepolitieman Hermannus Rakers werd in de oorlog een van de belangrijkste verzetsmensen. Rakers waarschuwde mensen als er razzia's kwamen en deed mee aan de overval op het distributiekantoor in Maartensdijk. Hij voorzag veel onderduikers van distributiebonnen en voedsel. Op het eind van de oorlog werd hij commandant van de BS in Groenekan en omgeving.

Op landgoed Beukenburg woonde jhr. Twiss Quarles van Ufford. Hij was medeoprichter van de Ordedienst (OD) Utrecht, een verzetsgroep die uit oud-officieren bestond. Eind augustus 1941 werd hij door de Duitsers gearresteerd en een jaar later in Sachsenhausen gefusilleerd. Op Vijverlaan 6 woonden Siem en Rietje Buddingh met hun gezin. Siem groef direct na het uitbreken van de oorlog een schuilkelder in de tuin, want hij was ervan overtuigd dat hier rottigheid van zou komen. De eerste Joden die hij hielp zaten onder erbarmelijke omstandigheden ondergedoken in een kippenhok in Lage Vuursche. Hij liet ze naar zijn huis in Groenekan komen, waar ze gastvrij werden opgevangen. Siem Buddingh werd met Utrechtse verzetslieden heel actief in een club vervalsers. De Joden die bij hem ondergedoken zaten of die verder werden geholpen naar andere onderduikadressen hadden dan ook perfecte papieren. Ze waren daardoor behoorlijk mobiel en sommigen gingen zelfs mee op voedseltochten. Naar we nu weten zaten op ruim 20 adressen in Groenekan joden, geallieerden en verzetsmensen. Ook waren in Groenekan veel mannen en jongens ondergedoken om te ontkomen aan de Arbeitseinsatz in Duitsland", aldus mede-auteur Frank Klok. (bron: De Vierklank)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Langs het Blauwkapelsepad, het fietspad onderaan de A27 tussen de Voordorpsedijk en Groenekan, stonden voorheen hoge bomen om het verkeerslawaai voor de inwoners van dit dorp tegen te houden. Een groot deel van de bomen is echter gekapt in verband met de verbreding van de A27. Daarom zijn hier in 2017 geluidsschermen geplaatst. Daarnaast is het bestaande scherm aan de oostkant van Groenekan verlengd met een geluidscherm van 4 meter hoog en 260 meter lang. Aan weerszijden van dit scherm is groen aangeplant. En het bestaande geluidscherm ter hoogte van de onderdoorgang Groenekanseweg is vervangen.

- Waterwinning Groenekan is een winning van Vitens, gelegen W van het dorp en N van de stad Utrecht. De winning is gebouwd in 1961 en onttrekt diep grondwater dat bestemd is voor de nabije omgeving en voor een deel van de stad Utrecht. De vergunningscapaciteit is recent gereduceerd van 10 naar 7.5 milioen kubieke meter per jaar, waarmee het nog steeds een relatief grote winning is. In de praktijk is het debiet van 8 naar minder dan 6 miljoen kubieke meter per jaar gedaald. Zie verder het Gebiedsdossier waterwinning Groenekan.

- Dorpsvisie Groenekan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Groenekan heeft 30 rijksmonumenten (waarvan 9 er alleen al betrekking hebben op Fort Voordorp).

- De Hervormde (PKN) Kerk (Groenekanseweg 68) uit 1953 maakt deel uit van de Hervormde Gemeente Blauwkapel-Groenekan. Voorafgaand aan deze kerk heeft op het terrein er achter sinds 1945 een noodkerk gestaan, die in 1953 is afgebroken.

- Boskapel (PKN) (Grothelaan).

- Fort Voordorp (Voordorpsedijk 28b) is tegenwoordig een evenementenlocatie.

- Huize Voordaan (Groenekanseweg 85) uit ca. 1905 is gebouwd in een eclectische stijl met neoclassicistische elementen. Het pand is tegenwoordig in gebruik als kantoor.

- Gevelstenen in Groenekan.

- Op 28 mei 2014 is oorlogsmonument B-17 onthuld, ter herinnering aan het neerstorten in Groenekan van de Amerikaanse bommenwerper B-17 op 28 mei 1944.

- In de 17e eeuw legt Nederland, ter verdediging tegen de oprukkende Fransen, de eerste (oude) Hollandse Waterlinie aan. Deze waterlinie maakte het mogelijk om stukken land onder te laten lopen met een ondiepe laag water, waardoor het voor de vijand onbegaanbaar was. De linie liep van Muiden naar Woerden en via Schoonhoven naar Gorinchem, ter bescherming van belangrijke strategische plaatsen in Noord- en Zuid-Holland. In 1815 besluit men om ook Utrecht te omsluiten met de linie, wat de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie inluidt.

Door hoogteverschillen in het landschap is het echter niet mogelijk om de volledige linie onder water te zetten. Bepaalde stukken land blijven droog en dus begaanbaar voor de vijand. Deze stukken worden verdedigd door onder andere een groot aantal forten. Een van deze forten is Fort Ruigenhoek bij Groenekan. In de jaren 1869/1870 is dit fort gebouwd ter afsluiting van het acces Ruigenhoekse Dijk en ter verdediging van de keerkade tussen twee inundatiekommen. Ook maakte het deel uit van een vooruitgeschoven fortenkring die als taak had Utrecht te beschermen tegen artilleriebombardementen.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is bij oplevering echter al ingehaald door de voortschrijdende techniek en heeft zodoende haar waarde als verdedigingslinie nooit kunnen bewijzen. Fort Ruigenhoek is inmiddels een rijksmonument, een plek waar in de winter vleermuizen een veilig heenkomen vinden en waar verschillende beschermde korstmossen groeien. onstelling van actuele beeldende kunst georganiseerd voor gezinnen met kinderen. Beheerder Staatsbosbeheer bezint zich op een 'zinvolle herbestemming' voor het fort.

- Molen Geesina (Ruigenhoeksedijk 32) heette aanvankelijk De Groene Kan en dateert vermoedelijk uit 1843. De molenromp - bovendien in slechte staat - die er de afgelopen jaren nog van restte, is sinds 1998 in bezit van Stichting De Utrechtse Molens. Restauratie van de molen is in 2012 gereed gekomen dus de Geesina staat er nu weer in volle glorie bij. - Filmpje over Molen Geesina in vroeger tijden (1941) plus foto's van de recent gerestaureerde molen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Koningsdag.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Openluchtzwembad De Kikker.

- Overdekt zwembad Blauwkapel.

- De wandelroute Groenekanroute (12 km) voert van Groenekan via de buurtschap Nieuwe Wetering naar Maartensdijk en terug naar het dorp. Via de link kun je de route uitprinten voor onderweg.

- Het 70 hectare grote recreatiegebied Ruigenhoek W van Groenekan is in 2011 extra aantrekkelijk gemaakt. Het aantal paden is uitgebreid en er is een fietscrossbaan, ligweide en waterspeelpark aangelegd. Het recreatiegebied is een paar jaar geleden aangelegd in het kader van het Landinrichtingsproject Noorderpark. Hierdoor is het sinds 2009 al een aantrekkelijk gebied voor wandelaars, fietsers, ruiters en kanovaarders. Het recreatieschap Stichtse Groenlanden beheert het gebied. Bij de uitbreidingen in 2011 is o.a. gekozen voor een waterspeelpark omdat er in de polder veel water is. De Nieuwe Hollandse Waterlinie loopt dwars door het recreatiegebied.

- Stichting Het Groenekans Landschap stelt zich ten doel de landschappelijke kwaliteiten en natuurwaarden in Groenekan en omgeving te beschermen en te bevorderen.

- De Hooge Kampse Plas is een voormalige zandwinplas ZO van Groenekan, N van Fort Voordorp. De plas heeft een oppervlakte van ca. 30 hectare. Het Utrechts Landschap heeft samen met het bedrijf Dekker van de Kamp een plan ontwikkeld voor natuurontwikkeling in en rond de Hooge Kampse Plas. Om de natuurwaarden van de voormalige zandwinplas te verbeteren, is de plas in 2010 gedeeltelijk verondiept, zijn eilandjes aangelegd en zijn langs de hele plas natuurvriendelijke oevers aangelegd. Op de bodem en zijkanten van de plas is grond aangebracht. Hierdoor wordt de diepte van de zandwinplas behoorlijk beperkt en ontstaan flauwe oevers. De flora en fauna krijgen daardoor meer en betere leefruimte. Het project heeft een positieve invloed op de bestaande natuurwaarden rondom de plas.

Terug naar boven

Beeld

- Overzicht van de tussen ca. 1905 en 1930 uitgegeven ansichtkaarten van Groenekan, door de Groenekanse kruidenier D. Ravestein.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Groenekan (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Groenekan.

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Groenekan.

- Onderwijs: - Basisschool De Nijepoort. - "De Lumiar School is gebaseerd op het principe van Natuurlijk Leren: Ieder kind is van nature nieuwsgierig en wíl ontdekken en leren. Wij spreken die natuurlijke ontwikkelingsdrang aan en gaan uit van de innerlijke motivatie van ieder kind. Op deze manier leren kinderen sneller, efficiënter, doelgerichter en met plezier. Kinderen kiezen zelf wat, wanneer en met wie ze willen leren. Het leren gebeurt niet alleen uit boeken of achter de computer, maar vooral door spel, door experimenten, door ervaringen in het ‘echte leven’ zoals het bos, de stad, een museum of zelfs een echt bedrijf. Kort gezegd zien wij Natuurlijk Leren als leren in en van de context, oftewel het dagelijks leven. Bij een dergelijke manier van leren doen kinderen vaardigheden en kennis op in de praktijk vanuit een eigen verwondering of nieuwsgierigheid. De school fungeert als een rijke en veilige praktijkomgeving.

Kinderen ontdekken hun talenten (wat kan ik?) en gebruiken deze om hun ambities (wat wil ik?) te vervullen. Professionele begeleiders ondersteunen hen in dit proces om talenten en ambities te ontdekken en te ontwikkelen. Wij geloven ook sterk in een multi-disciplinaire benadering, waarin kennis en vaardigheden als in een mozaïek samenkomen en tot interdisciplinaire inzichten leidt. Belangrijke inspiratoren voor onze school zijn visionaire denkers in zowel onderwijs, politiek, wetenschap alsook het bedrijfsleven. Mensen die vanuit een holistische visie en niet geremd door ‘hokjesdenken’ tot grote innovaties of juist bijzondere inzichten kwamen. Klassen in de traditionele zin zul je op Lumiar niet aantreffen, maar we werken wel graag in groepen aan een doel. Deze groepen mogen echter nooit te groot zijn, aangezien dan niet ieder kind de kans heeft tot zijn recht te komen." Aldus de site van de in maart 2016 van start gegane 'vernieuwingsschool' Lumiar Groenekan, een basisschool met geïntegreerde kinderopvang en BSO voor kinderen van ca. 2 tot 14 jaar.

- Sport: - Tenniscentrum Groenekan. - Bridgeclub.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Groenekan.

Reactie toevoegen