Zaamslag

Plaats
Dorp
Terneuzen
Zeeuws-Vlaanderen
Zeeland

ZL gemeente Zaamslag in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Zaamslag in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Zaamslag in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Zaamslag

Terug naar boven

Status

- Zaamslag is een dorp in de provincie Zeeland, in de streek Zeeuws-Vlaanderen, gemeente Terneuzen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-3-1970.

- Wapen van de voormalige gemeente Zaamslag.

- Onder het dorp Zaamslag vallen ook de buurtschappen De Sluis (deels), Griete, Hoek van de Dijk, Kamperse Hoek, Kwakkel, Poonhaven, Reuzenhoek, Steenovens (deels), Stoppeldijkveer (grotendeels), Val en Zaamslagveer. In totaal zijn dit 11 buurtschappen. Ook Othene was vanouds een buurtschap van dit dorp, maar is de afgelopen jaren door nieuwbouw een wijk van Terneuzen geworden.

Terug naar boven

Naam

Bijnaam
De inwoners worden ook wel 'Stropielekkers' genoemd. Vroeger stond op het dorpsplein een vat met stroop waar altijd een paar druppels aan bleven hangen. Volgens de overlevering haalden de inwoners van Zaamslag de druppels er met hun vinger af om die vervolgens af te likken.

Terug naar boven

Ligging

Zaamslag ligt O van Terneuzen, N van Axel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Zaamslag 378 huizen met 2.284 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 155/1.780 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Het Veer (= Zaamslagveer) 47/134, Otene 56/166, Reuzenhoek 55/110(!), Poonhaventje 36/34(!) en Zouterspui (= Spui) (ged.) 29/60. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.200 huizen met ca. 2.900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De oudste vermelding van het dorp dateert uit 1163. Archeologische vondsten, te zien in het Schelpenmuseum, suggereren dat deze plaats misschien nog een eeuw ouder is. Maar uit die tijd resteren geen geschreven bronnen meer. Het jaar 1163 vermeldt de nederzetting onder de naam Sameslath, wanneer Wazelinus de Velde een stuk land aan de Sint-Pietersabdij te Gent schenkt. "Stichting Zaamslag 850 Jaar heeft het jaar 2013 als startsein gebruikt om het verre verleden van ons dorp zichtbaar te maken door middel van allerlei initiatieven. Hierin zijn we verschillend van Axel800, want wij blijven ook doorgaan na het jubileum. Bovendien hebben we de nadruk gelegd op het verwezenlijken van blijvende elementen. Zo is het lokale Kunstcollectief voor ons een grote schildering aan het maken van de entree van het Kasteel van Zaamslag, de Torenberg, rond 1400. Deze komt te zijner tijd te hangen op het kruisgebouw op de hoek Voorburcht-Plein. Ook andere zaken zijn in voorbereiding, alles is daarbij steeds ambachtswerk en handwerk.

In 2013 konden we al veel realiseren. We: hielden een informatieavond over onze plannen; hielden een wetenschappelijk symposium; brachten een publicatie uit: 'De uithof van Othene'; hingen vertelplaten op in de oude bibliotheek; hielden een expositie in het Schelpenmuseum; lieten door het Kunstcollectief een muurschildering van de Torenberg maken; lieten het wapenschild van de heren van Zaamslag ambachtelijk namaken; plaatsten een vitrine in de benedenhal van 'Onder de Wieken'; steunden onderzoek naar de omgeving.

Zaamslag had te kampen met grote achterstanden in gedegen en wetenschappelijk onderzoek naar het verleden van het dorp, zowel historiekundig als archeologisch. Solide onderzoek is wel de basis van onze activiteiten. Daarom investeert de stichting veel tijd en moeite in het wegwerken van de achterstand en het uitwerken van open vraagstukken. Met name over het middeleeuwse dorp valt veel meer te zeggen dan wat tot voor kort gepubliceerd was. Omdat geschreven bronnen uit die periode vrij schaars zijn of weinig vertellen over het gewone leven van de dorpelingen, geeft de archeologie meer mogelijkheden. Wij gaan voor een duurzame en aansprekende manier van geschiedschrijven, een basis voor toekomstig onderzoek die ook voor non-professionals interessant is. Uiteraard wordt eerst uitgebreid onderzoek uitgevoerd voordat een publicatie wordt uitgegeven. Waar nodig wordt door een panel van deskundigen het boek meermaals gecontroleerd.

Uiteindelijk werkt de stichting aan een vier- of vijftal uitgaven die een eigentijdse en solide basis zullen vormen voor de toekomstige geschiedschrijving. Het belangrijkste werk is het eind 2016 verschenen overzichtsboek ‘De vroegste geschiedenis van Zaamslag‘ (samengesteld door de lokale archeoloog Richard Lensen), dat bij verschijning reeds was uitverkocht. In 2018 is een 2e druk verschenen, die nog verkrijgbaar is. Het is een rijk geïllustreerd boek, wetenschappelijk verantwoord, maar tevens gericht op een breed publiek. 400 pagina’s, vierkleurendruk, gebonden. De boeken zijn allemaal verkrijgbaar voor een zeer lage prijs, waarbij de stichting voornamelijk de drukkosten terugverdient. Ieder boek wordt uitgegeven vanuit de voorliefde voor de geschiedenis van Zaamslag, waarbij de auteur niets hieraan verdient. Daardoor getuigt ieder boek van de passie voor Zaamslags verleden, die het waard is doorgegeven te worden!"

- Aan de Groeneweg is in 2010 bij het graven van een nieuwe sloot een stuk muur van het hospitaal van de laatmiddeleeuwse Hospitaalridders blootgelegd. Volgens archeoloog Hans Jongepier dateren de gebruikte stenen uit de 15e eeuw. Aan de Groeneweg zijn al eerder belangrijke archeologische vondsten gedaan. Tempeliers hadden er van 1284 tot 1312 een tempel. De paus verbood de Tempeliersorde in 1312, waarna Hospitaalridders hun positie overnamen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In het ZW van het dorp is de afgelopen jaren nieuwbouwwijk Molenhof gerealiseerd.

- Zaamslag: vitaal dorp met sociaal hart (Reformatorisch Dablad, 26-1-2015).

- Sinds 2016 is meerijdienst Samobiel er ook in Zaamslag. Leuk om elkaar (nog) beter te leren kennen en het spaart geld en milieu. Samobiel is ook een handige aanvulling op het OV dat er soms lang over doet en niet op alle locaties komt waar je heen wilt. Samobiel maakt met elkaar meerijden makkelijk via een dorpswebsite waarop je ritten kunt plaatsen die je als chauffeur maakt of ritten kunt aanvragen als passagier.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zaamslag heeft 14 rijksmonumenten.

- Zaamslag heeft 9 gemeentelijke monumenten.

- De huidige Hervormde (PKN) kerk (Plein 2) dateert uit 1898. In het oude dorp bestond een Sint-Martinuskerk die in 1584, nadat de Geuzen waren binnengevallen, in brand werd gestoken. De inundatie van 1586 vernietigde definitief het hele oude dorp. De eerste kerk in het nieuw gestichte dorp dateerde van 1658. In 1877 is een toren van twee geledingen en met een achtkante lantaarn bijgebouwd met deels neoromaanse kenmerken. In 1898 is de kerk door de huidige kerk vervangen, die met de noordbeuk aan de reeds bestaande toren is vastgebouwd. De 17e-eeuwse preekstoel met trap in empirestijl uit 1842, en het orgel uit 1868, gebouwd door Van den Haspel, Scholgens en Van der Weijde en gewijzigd in 1952, zijn rijksmonumenten. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Zaamslag. Dit is de lokale PKN-kerk geworden. In het kader van de fusie tot PKN-gemeente is de Gereformeerde kerk uit 1911 (Terneuzensestraat 2) in 2006 verkocht en in 2007 in gebruik genomen als cultureel centrum.

- Gereformeerde kerk vrijgemaakt.

- Christelijk Gereformeerde Kerk.

- Het Schelpenmuseum is voornamelijk een zeebiologische privéverzameling, in 50 jaar bijeengebracht door de eigenaar / beheerder. Aangevuld met gesteenten, mineralen, fossiele zoogdierresten, schelpen en haaientanden uit de Westerschelde en het Kanaal Gent-Terneuzen. Verder resten van Butskopskelet uit 1757 (het ondier uit het Hellegat). Bodemvondsten uit de omgeving van het dorp, met maquette van het Torenbergcomplex en van de kustversterking 'De Batterij'. Plein 3. Tel. 0115-431233.

- Het in 2002 gerealiseerde Minox Museum (Axelsestraat 1) heeft een grote verzameling Minox-camera's. Het museum aan huis van Henk Hommers, die deze camera's al ruim 50 jaar verzamelt, is alleen op afspraak geopend. Zie ook de videoreportage over het Minox Museum van Omroep Zeeland (november 2017).

- Voor de kerk op het plein staat een standbeeld van een stroopvat met twee 'lekkende' dorpsbewoners, wat verwijst naar de bijnaam van de inwoners. Zie daarvoor verder het hoofdstuk Naam.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Stichting Wielerbelangen 't Durp organiseert evenementen m.b.t. wielrennen en mountainbiken.

- Koningsdag.

- Nacht van Zaamslag (autorally) op een zaterdag in mei.

- 't Dorpsfeest (weekend in juni).

- Reham Run (op een vrijdag in juni).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Het Podium is een multifunctionele zaal met ca. 130 zitplaatsen, voor o.a. theater en concerten, gebouwd op de (nieuwe) verdiepingsvloer in de voormalige Gereformeerde kerk. Dit beeldbepalende pand uit 1911 was door het samengaan van de hervormden en gereformeerden in het dorp overbodig geworden. In 2006 is het verkocht aan de familie Hamelink en na een verbouwing in 2007 officieel in gebruik genomen.

- Openluchtbad Zaamslag.

Terug naar boven

Beeld

- Dorpsportret van Zaamslag (video, 1 uur).

- Zaamslag en Zaamslagveer in vogelvlucht.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Zaamslag (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Torenberg. - Kinderdagverblijf, peuterspeelzaal en BSO Juultje. - Gastouders in Zaamslag.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Zaamslag.

- Korfbalvereniging KV Zaamslag is opgericht in 1968 en heeft ca. 75 leden. Korfbal, plezier en gezelligheid stonden en staan centraal in de vereniging. Daarnaast wordt er altijd gestreefd naar de hoogst mogelijke prestaties die passen bij de vereniging. Ondanks dat het een vrij kleine dorpsclub is, zijn er door de jaren heen goede resultaten behaald, zowel bij de jeugd als bij de senioren. Vele kampioenschappen werden gevierd, met als hoogtepunt de promotie naar de 3e klasse, het hoogste niveau dat de club tot nu toe heeft bereikt. Begin jaren negentig is de kantine gebouwd en als hoogtepunt is in 2007 een kunstgrasaccommodatie gerealiseerd, waar ze als club trots op zijn.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Zaamslag alg. en idem Veerstraat (de laatste ook met foto's van de grafzerken).

Terug naar boven

Trivia

- VOC-schip Zaamslag is in 1741 in Middelburg gebouwd voor de Kamer van Zeeland.

Reactie toevoegen