Westerhaar-Vriezenveensewijk

Plaats
Dorp
Twenterand
Twente
Overijssel

Westerhaar-Vriezenveensewijk Logo 125 jaar [640x480].jpg

Westerhaar-Vriezenveensewijk heeft het 125-jarig bestaan van het dorp in 2010 het hele jaar door uitbundig gevierd.

Westerhaar-Vriezenveensewijk heeft het 125-jarig bestaan van het dorp in 2010 het hele jaar door uitbundig gevierd.

Westerhaar-Vriezenveensewijk

Terug naar boven

Status

- Westerhaar-Vriezenveensewijk is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Twenterand. T/m 2000 gemeente Vriezenveen.

- Volgens de Topografische atlas Overijssel, editie 2004 (1) zou ter plekke van bedrijventerrein Garstelanden (zie bij Recente ontwikkelingen) sprake zijn van een plaatsnaam/buurtschap De Garstelanden. Dat is echter niet correct: een dergelijke buurtschap is er niet en is er ook nooit geweest*. In oudere atlassen was ook nog sprake van een benaming Garste Landen voor een pand Z van de Sibculoseweg, tussen de twee zuidelijke zandwinplassen. Deze naam is in de editie 2004 verdwenen.
* Aldus amateurhistoricus Freddie Ekkel uit buurdorp Kloosterhaar.

Terug naar boven

Naam

Alternatieve naam
Omdat Westerhaar-Vriezenveensewijk zo'n lange naam is (het is zelfs de langste plaatsnaam van Nederland, althans de langste samengestelde naam, de langste enkelvoudige naam is Gasselterboerveenschemond), wordt het vaak kortheidshalve met Westerhaar aangeduid. De inwoners duiden hun plaats vaak aan met De Wieke.

Oudere vermeldingen
Westerhaar komt in 1849 voor het eerst voor, onder de naam Op de Haar. Vriezenveensewijk komt rond 1890 voor het eerst voor, en werd vroeger ook als Vriezenveenschewijk geschreven.

Naamsverklaring
- Westerhaar betekent de westelijk gelegen haar 'zandige heuvelrug'. Vriezenveensewijk betekent wijk 'vestigingsplaats' bij Vriezenveen. (2) Het klooster in Sibculo was gebouwd op een zandheuvel, vroeger ook wel 'haar' genoemd. De grond die werd gepacht van het klooster door de boeren, die inmiddels een kleine nederzetting vormden, noemde men daarom Westerhaar. Deze 'haar' is 9 km lang en bestaat uit gestuwde rivierafzettingen van zand en grind uit de ijstijd. Vriezenveensewijk is ontstaan doordat er destijs kanalen, ook wel wijken genoemd, met zijwijken werden gegraven (totaal ca. 25 stuks) voor de grootschalige vervening van de Engbertsdijksvenen. Vriezenveensewijk is ontstaan rond zo'n 'wijk' aan de kant van Vriezenveen.

Naamgeving huidige naam
In de loop der tijd zijn beide plaatsen naar elkaar toegegroeid (Westerhaar lag in het N van het huidige dorp, van oorsprong rond de kruising Hoofdweg / Sibculoseweg / Vroomshoopseweg. Vriezenveensewijk ligt zuidelijker, ontstaan rond de brug van de Hoofdweg over het Vriezenveense Veenkanaal). Dit kwam mede doordat de Hervormde kerk in 1920 tussen beide dorpen in is gebouwd. Na meerdere ideeën (eerste initiatief in 1937) voor één nieuwe gezamenlijke plaatsnaam, is op aandringen van de provincie Overijssel in 1962 gekozen voor Westerhaar-Vriezenveensewijk. Omdat deze naam door zijn lengte in het dagelijks spraakgebruik vaak wordt ingekort tot Westerhaar (bijv. op de lokale dorpssite 'Westerhaar Digitaal'), omdat zo'n lange naam nu eenmaal niet lekker 'bekt' en lastig is met uitspreken en opschrijven, had men achteraf gezien wellicht beter gelijk kunnen kiezen voor de plaatsnaam Westerhaar...

Terug naar boven

Ligging

Westerhaar-Vriezenveensewijk ligt N van Vriezenveen, O van Vroomshoop, ZW van Sibculo en Kloosterhaar.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1938 is middels een grenscorrectie een klein stukje van de gemeente Ambt Hardenberg overgegaan naar de gemeente Vriezenveen. Dit betrof een deel van het toenmalige dorp Westerhaar (zie de plattegrond onder de link, © Andreas Bartelink). Tegenwoordig heeft het dorp Westerhaar-Vriezenveensewijk ca. 2.000 huizen met ca. 4.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Van oorsprong was Westerhaar een verzameling losse boerderijen. Deze nederzetting is al in de middeleeuwen ontstaan. Het Economisch Technisch Instituut Overijssel schrijft dat er rond 1850 twintig gezinnen in Westerhaar wonen. Maar als stichtingsjaar wordt 1885 aangehouden, omdat in dat jaar een pand wordt gebouwd dat dienst gaat doen als kerk, en een jaar later ook als school: de Rehobothschool. Iets later, rond 1890, ontstaat door vervening van de Engbertsdijksvenen de plaats Vriezenveensewijk (1890). Door de grootschalige vervening komen arbeiders ‘van buiten’. De meesten van hen komen vanuit Drenthe en Friesland, waar de vervening aan het eind van de 19e eeuw over zijn hoogtepunt heen raakt. Op zoek naar werk trekt men naar Vriezenveensewijk en vestigt zich langs het Veenkanaal.

Door het harde werken en de vasthoudendheid van de inwoners is Westerhaar-Vriezenveensewijk geworden tot wat het nu is. Het heeft zich ontwikkeld tot een dorp met een sterke samenhang onder de inwoners. Door eigen initiatieven heeft men veel voor elkaar gekregen, zoals de bouw van zwembad De Plump en gemeenschapcentrum De Klaampe (dialect voor een stuk hout dat het geheel bijeen zal houden, symbool voor de bindende factor).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- O van Westerhaar-Vriezenveensewijk, O van de N36, ligt bedrijventerrein Garstelanden (niet te verwarren met de wijk Garstlanden in Gramsbergen). De naam is ontleend aan de veldnaam 'De Veen Garst Landen' (1851), later ook geschreven als 'Veen Garst Landen' (1906). Dit was een veengebied dat lag tussen de toenmalige Tweede Nieuwe Leidijk (thans Sluiskade Noordzijde) en de Derde Nieuwe Leidijk (thans Leidijk-Oost). Zuidelijk van het huidige bedrijventerrein Garstelanden dus. Dit gebied was in eigendom van Vriezenveense boeren die hier het 'recht van opstrek' hadden. Bedrijventerrein Garstelanden ligt op de plek van de oude veldnaam Oude Gats Veenen. Historisch-geografisch gezien is de naam van het bedrijventerrein dus eigenlijk niet correct.* Het bedrijventerrein ligt in een landschappelijk zeer fraaie omgeving, op de overgang van een zandrug met veel bos, naar de grootschalige openheid van het veenlandschap, met verspreide boselementen. Anno 2010 zijn er plannen het terrein met 3 hectare uit te breiden voor de uitbreidingsbehoefte van de lokale bedrijven. De uitbreidingsmogelijkheden zijn beperkt door de nabijheid van Natura-2000 natuurgebied Engbertsdijksvenen.
* Bron: Freddie Ekkel, Kloosterhaar.

- Bestemmingsplan Westerhaar-Vriezenveensewijk (2015).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Hervormde (PKN) kerk (Hoofdweg 166) van de Hervormde Gemeente Westerhaar-Vriezenveensewijk dateert uit 1977. Het orgel is in 1979 gebouwd door de firma H.J. Vierdag. De vorige kerk stond op dezelfde locatie, dateerde uit 1920 en is in 1974 door brand verwoest.

- De Gereformeerde (PKN) kerk (Wollegrasstraat 8) uit 1970 is een moderne kerk zonder toren. Het orgel is in 1956 gebouwd door de firma Ernst Leeflang (Apeldoorn) voor de kapel van Stichting Nederlandsch Mettray te Eefde. De firma Pels & Van Leeuwen (Alkmaar) heeft het orgel in 1971 verplaatst naar Westerhaar.

- Het pand op Hoofdweg 133 dateert uit 1977 en was oorspronkelijk een Hervormde Evangelisatie (Gereformeerde Bond). Tegenwoordig is het de kerk van de lokale Hersteld Hervormde Gemeente. In de zomerperiode wordt de kerk ook drukbezocht door vakantiegangers.

- De Baptistenkerk van de Unie van Baptisten Gemeenten in Nederland (Hoofdweg 85) dateert uit 1971. Toen is een voormalige school verbouwd tot kerk. De vorige kerk, uit 1950, is gesloopt.

- Verder is er in het dorp nog een kerkje (geweest?) met de naam Eben Haëzer, van de Pinksergemeente. Als iemand hier meer van weet, houden wij ons aanbevolen.

- De voormalige kerk van de Gereformeerde Bond in de NH Kerk op Hoofdweg 170 dateert uit 1920 en is tegenwoordig in gebruik als aula van een uitvaartcentrum.

- Veenmuseum Vriezenveenseveld is een klein buitenmuseum. Het Veenmuseum is ontstaan dankzij initiatieven tijdens het 100-jarig bestaan van Westerhaar-Vriezenveensewijk in 1985. Het wordt onderhouden door vrijwilligers. Bezoekers krijgen een beeld van het leven, wonen en werken in de tijd van de vervening in Noord-Twente rond 1880-1950. Bij het Veenmuseum zijn enkele veenhutten, een oude boerderij en een winkeltje annex gelagkamer te zien zoals die aan het eind van de 19e eeuw voorkwamen. Ook rijdt een origineel veentreintje de bezoekers over het terrein rond. In de centrale expositieruimte wordt het verhaal van veen en turfsteken beeldend verteld aan de hand van een op een maquette nagebouwd veenterrein.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Oranjevereniging Westerhaar-Vriezenveensewijk organiseert door het jaar heen diverse evenementen en activiteiten, zoals Koningsdag en de Feestweek met o.a. de Kermis. Verder organiseert de Oranjevereniging eens in de 5 jaar tijdens de Feestweek een gezellige ondernemersbeurs.

- "Stichting Avond4daagse organiseert jaarlijks de Avond4daagse in Westerhaar-Vriezenveensewijk (mei, in 2020 voor de 51e keer), met routes van 2.5 , 5 en 10 km door de mooie omgeving van het dorp. Je kunt ook meelopen voor een “Eendags medaille” op een avond van eigen keuze. Inschrijfkosten t/m 13 jaar € 3.00, 14 jaar en ouder € 4.00. Ook voor het wandelen in groepsverband zijn er mooie prijzen beschikbaar, voor zowel de 5 als 10 km wandelaars. Ook kan men mee doen voor de “Originaliteitsprijs”, een prijs voor de mooist uitgedoste wandelaar. Op dinsdagavond zal de AZB wat lekkers uitdelen, de Regiobank zal op woensdagavond een verrassing uitdelen en Stichting Avond4daagse voorziet de wandelaars met lekkers op donderdagavond voor alle lopers tijdens de looproute. Zowel bij de 2.5 , 5 als de 10 km. Na afloop is er een Blarenbal in Kulturhus De Klaampe."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Fietsroute LF18 (Ommen-Denekamp, 60 km), van het Landelijk Fietsnetwerk, loopt onder meer door Westerhaar-Vriezenveensewijk. Deze route maakt onderdeel uit van het 'Rondje Twente'. Dit rondje bestaat uit delen van vier LF-routes (LF8, LF14, LF15 en LF18) en voert door enkele van de mooiste natuurgebieden van Overijssel.

- De weg van Westerhaar-Vriezenveensewijk naar Sibculo en Kloosterhaar is op een hoge zandrug gelegen en vormt een markante overgang vanuit het veenlandschap. Hier vandaan heb je fraaie uitzichten op het open veenlandschap.

- Natura 2000-natuurgebied Engbertsdijksvenen wordt soms ook als Engbertsdijkvenen geschreven, zonder tussen-s dus, maar de spelling mét tussen-s is de meest gangbare. Het gebied dankt zijn naam aan een van de oorspronkelijke boerenfamilies in het gebied: Engberts. Engbertsdijksvenen ligt NO van Vriezenveen, O van Westerhaar-Vriezenveensewijk, Z van Kloosterhaar. Engbertsdijksvenen is een grotendeels vergraven hoogveengebied van maar liefst 1.000 hectare. Slechts ca. 15 hectare (van de totaal 25 hectare hoogveen die er in Nederland nog over is) is in de nagenoeg oorspronkelijke staat gebleven: daar zit nog zo'n 4 tot 7 meter dik veenpakket.

Al in de 15e eeuw begonnen de monniken van Sibculo kleinschalig veen af te graven voor eigen gebruik. Na aanleg van kanalen en wijken in 1890-1895 is het gebied op grote schaal verveend. De Engbertsdijksvenen is relatief laat verveend en daardoor het laatste grootschalig verveende gebied in Nederland. En tevens ook een van de laatste plaatsen in Nederland waar dit proces van duizenden jaren veenvorming nog in zijn oorspronkelijke vorm te zien is. Al vanaf 1953 is Staatsbosbeheer hier bezig om de natuur zich weer zoveel mogelijk te laten herstellen. Wederom een 'monnikenwerk'...

Dankzij de inzet van een groot aantal vrijwilligers is een schat aan informatie verzameld over de bijzondere flora en fauna in natuurgebied Engbertsdijksvenen. Dat komt het beheer van dit veengebied zeker ten goede. Een telgroep heeft jaarlijks het gebied geïnventariseerd. Daarbij wordt vooral gekeken naar bijzondere soorten. Een keer in de 5 jaar worden bijna alle dieren, vooral vogels, insecten en amfibieën onderzocht.

De veenmol is een soort die de laatste jaren geweldig is toegenomen, terwijl die vroeger zelden werd waargenomen. De veenmol is een krekelsoort die in Nederland vrij zeldzaam is. De soort komt in Nederland pleksgewijs voor. De toename in de Engbertsdijksvenen is waarschijnlijk toe te schrijven aan het graafwerk dat Staatsbosbeheer ten behoeve van de vernatting van het gebied heeft doorgevoerd. Daarbij is de waterstand in het gebied aanzienlijk verhoogd. Ook met de amfibieën gaat het goed. De zeldzame heikikker heeft enorm geprofiteerd van de vernatting van het gebied in de afgelopen jaren. De soort leeft in poelen en venen en komt voor samen met andere kikkersoorten. Bijzonder zijn ook de waarnemingen van de gladde slang in de Engbertsdijksvenen.

Bijzonder aan de heikikker is dat hij normaal gesproken bruin is, maar om indruk te maken op de vrouwtjes zijn de mannetjes in de paartijd gedurende slechts enkele dagen blauw. Quinten Bulte heeft mooie foto's gemaakt van de blauwe heikikkers in de Engbertsdijksvenen, waarvoor hij zelfs het water in moest om ze goed van dichtbij te kunnen bekijken en te kunnen fotograferen...

De Engbertsdijksvenen is een zeer geliefd gebied bij wandelaars en vogelliefhebbers. In de Engbertsdijksvenen vindt u 2 wandelroutes. U kunt ook deelnemen aan een excursie met de boswachter. Inlichtingen daarover worden u graag telefonisch gegeven. In excursieboerderij Huisken is voor groepen - na afspraak - een video over het gebied te bekijken. Nadere informatie kunt u verkrijgen bij Staatsbosbeheer Engbertsdijksvenen, Dorpsstraat 1A, 7694 AA Kloosterhaar. Tel. 0523-241453. Zie verder: - Reportage over de Engbertsdijksvenen in de Telegraaf (1999). - Beschrijving van de Engbertsdijksvenen door de Twentse Vogelwerkgroep. - Effectrapportage Natura 2000 Engbertsdijksvenen. - Beschrijving Engbertsdijksvenen door de Overheid, incl. het Beheerplan, dat in 2016 definitief is vastgesteld.

Terug naar boven

Beeld

- Film over Westerhaar-Vriezenveensewijk anno 1970.

- Dorpsfeest t.g.v. 130-jarig bestaan in 2015.

- Virtuele toer door Westerhaar-Vriezenveensewijk, door RTV Oost.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Westerhaar-Vriezenveensewijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Links/voorzieningen

- Algemeen: - Site van en over Westerhaar-Vriezenveensewijk.

- Kulturhus: - Westerhaar-Vriezenveensewijk heeft sinds 2007 de beschikking over het nieuwgebouwde grote en zeer multifunctionele Kulturhus De Klaampe, dat dezelfde naam draagt als het vroegere gemeenschapcentrum. Het Kulturhus herbergt de functies sport, welzijn en cultuur, zorg, educatie en sociaal werk. Er is ook een zorgcentrum aangesloten bij het Kulturhus. Door initiatief van huisartsen, fysiotherapeuten, logopediste, opticien en meer, is er een uitstekende eerstelijns zorgvoorziening ontstaan. Ook worden in het Kulturhus spreekuren gehouden van ziekenhuizen uit Hardenberg en Almelo.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Fontein, Basisschool De Blokstoeke, Kinderopvang De Cirkel en Peuteropvang De Kleine Wereld in Westerhaar-Vriezenveensewijk zijn sinds eind 2013 gevestigd in Brede School Westerhaar. Met de Brede School is een gebouw gerealiseerd waarin kinderen zich in een nieuwe omgeving verder ontwikkelen, ontplooien en de ruimte krijgen om zichzelf te zijn. In de school is in het ontwerp veel aandacht besteed aan duurzaamheid en flexibiliteit. De flexibiliteit geeft een meerwaarde aan het gebouw, zodat ook in de toekomst optimaal van het gebouw gebruik kan worden gemaakt. Ruimten kunnen worden samengevoegd en ook onderling worden uitgewisseld.

- Muziek: - Muziekvereniging Soli Deo Gloria (SDG). "SDG is gevestigd in Westerhaar-Vriezenveensewijk en verzorgt de muziekopleidingen Muziekmaken is Cool! (voorheen AMV), Blaasinstrumenten en Slagwerk. De opleidingen zijn natuurlijk niet alleen bestemd voor kinderen. Ook wanneer je op oudere leeftijd een instrument wilt leren spelen kun je bij de muziekvereniging terecht. Alle opleidingen worden in eigen beheer verzorgd. Muziekmaken is Cool! is bestemd voor kinderen vanaf 7 jaar die graag willen leren muziek maken. Ook wordt deze opleiding gezien als opstap naar een “instrumentale” opleiding binnen de vereniging. Het is nuttig voor kinderen om deze lessen te volgen voordat een instrumentenkeuze wordt gemaakt. De opleiding duurt in principe één jaar en start jaarlijks in september.

De opleiding Blaasinstrumenten is bestemd voor iedereen die een blaasinstrument wil leren bespelen. De lessen worden gegeven door gediplomeerde docenten. Een opleiding is mogelijk voor de volgende instrumenten: Saxofoon, Bugel, Trompet, Hoorn, Trombone, Bariton, Bas. De opleiding Slagwerk is bestemd voor iedereen die gevoel heeft voor ritme en dit verder wil ontwikkelen. Onder leiding van een eigen gediplomeerde docent worden individuele lessen gegeven. De leerling kan daardoor op elk moment instromen. De slagwerkopleiding bestaat uit 3 verschillende opleidingen. Trom: drumstel en ongestemd slagwerk. Pauken: gestemd slagwerk. Melodisch slagwerk: (slaginstrumenten waarop men een melodie kan spelen, zoals een xylofoon). In het door de leden zelf gebouwde clubgebouw Domus SDG aan de Zwembadlaan in Westerhaar-Vriezenveensewijk worden ook keyboard-, piano-, harmonica- en gitaarlessen gegeven."

- Het lied van Westerhaar.

- Zorg: - Woonzorgcompex ’t Haarhuus in Westerhaar-Vriezenveensewijk is in 1965 begonnen als kleinschalig verzorgingshuis aan de P.M. Hackstraat. Inmiddels is het uitgegroeid tot een modern woonzorgcomplex gevestigd aan de Oranjestraat. "In die halve eeuw is er veel veranderd. Toch is er in al die jaren ook veel hetzelfde gebleven. De persoonlijke zorg, de nauwe verbinding met het dorp Westerhaar en de sfeer en gezelligheid spelen nog altijd een hoofdrol", zo liet de instelling weten t.g.v. het 50-jarig bestaan in 2015. Het nieuwe 't Haarhuus is een duurzaam woonzorgcomplex, dat bestaat uit onder meer verpleegappartementen van TriviumMeulenbeltZorg. Bewoners krijgen verpleeghuiszorg en thuiszorg geboden. De mensen huren hun appartement van woningcorporatie Mijande Wonen. - TMZ Wijkverpleging Westerhaar.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Westerhaar-Vriezenveensewijk.

Terug naar boven

Trivia

- Voormalig lid van de Tweede Kamer Sabine Uitslag (1973, CDA) is in Westerhaar-Vriezenveensewijk geboren.

Reactie toevoegen