Ommelanderwijk

Plaats
Dorp
Veendam
Veenkoloniën
Groningen

ommelanderwijk_carnavalsvereniging_elk_en_ain_logo.jpg

In Ommelanderwijk zijn ze altijd in voor een feestje. Bijvoorbeeld met carnaval. Bij de in 2014 opgerichte carnavalsvereniging Elk en Ain is dat in goede handen. Tijdens carnaval heet het dorp Gasgat.

In Ommelanderwijk zijn ze altijd in voor een feestje. Bijvoorbeeld met carnaval. Bij de in 2014 opgerichte carnavalsvereniging Elk en Ain is dat in goede handen. Tijdens carnaval heet het dorp Gasgat.

ommelanderwijk_zuidwending_dorpskrant_t_tonckeltje.jpg

De dorpen Ommelanderwijk en Zuidwending en de bijbehorende buurtschappen hebben een eigen dorpskrant, 't Tonckeltje, dat 10x per jaar huis aan huis wordt bezorgd. Via de link in het hoofdstuk Links onderaan deze pagina zijn ze ook online te lezen.

De dorpen Ommelanderwijk en Zuidwending en de bijbehorende buurtschappen hebben een eigen dorpskrant, 't Tonckeltje, dat 10x per jaar huis aan huis wordt bezorgd. Via de link in het hoofdstuk Links onderaan deze pagina zijn ze ook online te lezen.

ommelanderwijk 1928 [640x480].jpg

Ommelanderwijk, ansichtkaart uit 1928 met rechts de Ommelanderwijk, die in de jaren zeventig is 'gedempt' oftewel dichtgegooid.

Ommelanderwijk, ansichtkaart uit 1928 met rechts de Ommelanderwijk, die in de jaren zeventig is 'gedempt' oftewel dichtgegooid.

ommelanderwijk_numero_een_kopie.jpg

Mooie oude foto van de buurtschap Numero Een direct Z van de kern van Ommelanderwijk. Het buurtje ligt tegenwoordig binnen de bebouwde kom van het dorp en is daarmee formeel geen buurtschap meer.

Mooie oude foto van de buurtschap Numero Een direct Z van de kern van Ommelanderwijk. Het buurtje ligt tegenwoordig binnen de bebouwde kom van het dorp en is daarmee formeel geen buurtschap meer.

ommelanderwijk_ansichtkaart_kerk_en_pastorie_kopie.jpg

Tot 1845 moesten de inwoners van de kilometerslange lintbebouwingen Ommelanderwijk en Zuidwending helemaal lopen naar de kerk in Veendam. Dat was geen lolletje over de deels onverharde wegen. In genoemd jaar krijgen ze dan eindelijk een eigen kerk.

Tot 1845 moesten de inwoners van de kilometerslange lintbebouwingen Ommelanderwijk en Zuidwending helemaal lopen naar de kerk in Veendam. Dat was geen lolletje over de deels onverharde wegen. In genoemd jaar krijgen ze dan eindelijk een eigen kerk.

ommelanderwijk_t_wiekster_kookcafe.jpg

In dorpshuis De Molenwiek in Ommelanderwijk is regelmatig iets nuttigs, leuks of lekkers, of alledrie te doen. Zo is er 't Wiekster Kookcafé, waar je samen kunt koken en dat vervolgens ook samen opeet. We schuiven wel een keer aan als we in de buurt zijn!

In dorpshuis De Molenwiek in Ommelanderwijk is regelmatig iets nuttigs, leuks of lekkers, of alledrie te doen. Zo is er 't Wiekster Kookcafé, waar je samen kunt koken en dat vervolgens ook samen opeet. We schuiven wel een keer aan als we in de buurt zijn!

ommelanderwijk_zuidwending_voetbalvereniging_dwz.jpg

Als je als twee kleine dorpen tegen elkaar aan ligt kun je beter zo veel mogelijk voorzieningen delen. Zo waren ze in Ommelanderwijk en Zuidwending in 1931 al zo slim om de 2 aparte voetbalclubjes op te heffen en er één sterke vereniging van te maken: DWZ

Als je als twee kleine dorpen tegen elkaar aan ligt kun je beter zo veel mogelijk voorzieningen delen. Zo waren ze in Ommelanderwijk en Zuidwending in 1931 al zo slim om de 2 aparte voetbalclubjes op te heffen en er één sterke vereniging van te maken: DWZ

ommelanderwijk_eerst_begravene_trijntje_koetse_1850_grafzerk_kopie.jpg

De Hervormde Gemeente Ommelanderwijk-Zuidwending heeft een prachtige site gemaakt met een overzicht van alle begravenen op het kerkhof, met foto's van de grafzerken. Dit is de eerste hier begravene, in 1850. (© www.kerkhof-ommelanderwijk-zuidwending.nl)

De Hervormde Gemeente Ommelanderwijk-Zuidwending heeft een prachtige site gemaakt met een overzicht van alle begravenen op het kerkhof, met foto's van de grafzerken. Dit is de eerste hier begravene, in 1850. (© www.kerkhof-ommelanderwijk-zuidwending.nl)

ommelanderwijk_avondfietsdriedaagse.jpg

Begin juni is er in Ommelanderwijk de Avondfietsdriedaagse, met na afloop van de 3e dag lekker barbecuen.

Begin juni is er in Ommelanderwijk de Avondfietsdriedaagse, met na afloop van de 3e dag lekker barbecuen.

ommelanderwijk_kerstmarkt.jpg

Op een zaterdag in de 1e helft van december is er altijd Kerstmarkt in Ommelanderwijk.

Op een zaterdag in de 1e helft van december is er altijd Kerstmarkt in Ommelanderwijk.

ommelanderwijk_oranjecomite.jpg

Het Oranjecomité van Ommelanderwijk / Zuidwending organiseert natuurlijk de jaarlijkse Koningsdag met o.a. de Koningsbrunch, maar ze organiseren nog meer door het jaar heen, o.a. de Jaarmarkt in juni.

Het Oranjecomité van Ommelanderwijk / Zuidwending organiseert natuurlijk de jaarlijkse Koningsdag met o.a. de Koningsbrunch, maar ze organiseren nog meer door het jaar heen, o.a. de Jaarmarkt in juni.

ommelanderwijk_cederboom.jpg

Bij de reconstructie van de Lloydsrotonde in Veendam moest een aantal bomen wijken, waaronder deze mooie cederboom, die door een inwoner geadopteerd mocht worden. Hij staat nu bij Chantal Velting in haar weiland in Ommelanderwijk. (© Ommelandercompagnie)

Bij de reconstructie van de Lloydsrotonde in Veendam moest een aantal bomen wijken, waaronder deze mooie cederboom, die door een inwoner geadopteerd mocht worden. Hij staat nu bij Chantal Velting in haar weiland in Ommelanderwijk. (© Ommelandercompagnie)

ommelanderwijk_jenaplan_basisschool_de_ommewending.jpg

Basisschool De Ommewending in Ommelanderwijk is een heel bijzondere school. Zo kennen ze er Kids'Skills en Parents'Skills, is er een hulphond, lopen er kippen in de patio, is het een Vreedzame School, en is er in 2017 een 'groen schoolplein' gerealiseerd.

Basisschool De Ommewending in Ommelanderwijk is een heel bijzondere school. Zo kennen ze er Kids'Skills en Parents'Skills, is er een hulphond, lopen er kippen in de patio, is het een Vreedzame School, en is er in 2017 een 'groen schoolplein' gerealiseerd.

Ommelanderwijk

Terug naar boven

Status

- Ommelanderwijk is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Veenkoloniën, gemeente Veendam.

- Het dorp Ommelanderwijk heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het daarom 'in' Veendam.

- Ommelanderwijk wordt samen met buurdorp Zuidwending als tweelingdorp beschouwd. De dorpen delen ook diverse voorzieningen, zoals de school, de kerk, de voetbalvereniging en nog allerlei andere verenigingen.

- Onder het dorp Ommelanderwijk vallen ook de buurtschappen Korte Akkers, Numero Dertien en Vosseveld. Laatstgenoemde betreft een 10-tal huizen aan de gelijknamige verticale weg direct N van het dorp. Lokaal wordt dit als buurtschap beschouwd, maar wij zien het vooralsnog verder nergens als zodanig vermeld, in atlassen e.d. noch op het internet, daarom maken wij er vooralsnog ook geen pagina voor aan. In het N gaat deze weg en buurtschap over in de weg en buurtschap Korte Akkers. Voor de postadressen liggen alle genoemde buurtschappen, want net als het dorp, 'in' Veendam.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Ommelanderwiek of kortweg De Wieke.

Oudere vermeldingen
1794 Omlanderwyk, Ommelanderwyk.

Naamsverklaring
Wijk
'voor turfafvoer gegraven vaart', in 1653 gegraven door de Ommelander Compagnie om moeilijkheden met de Stad (Groningen, red.) vanwege de turfafvoer uit de weg te gaan.(1)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Gasgat.

Terug naar boven

Ligging

Ommelanderwijk ligt O van Veendam, als overwegend lintbebouwing aan de gelijknamige weg (en voorheen ook gelijknamige vaart), met - vanuit Veendam gezien - aan het begin een bescheiden komvorming.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Ommelanderwijk 135 huizen met 977 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 450 huizen met ca. 1.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
Zoals gesteld bij het kopje Naam, is de nederzetting ontstaan vanaf 1653 door het graven van de Ommelanderwijk. In tegenstelling tot veel andere veenkoloniën in deze omgeving is dit geen initiatief van de stad Groningen, maar van ondernemende jonkers uit de Ommelanden, die voor dit project de Ommelander Compagnie vormen. Het laatste deel, de 'doorsnee' naar het Pekelderdiep bij Nieuwe Pekela, komt pas in 1819 gereed. Dat deel ligt ook op grondgebied van Nieuwe Pekela, aan de huidige Doorsneeweg. Als zijtakken van het kanaal wordt een reeks - genummerde - wijken gegraven. Zowel het kanaal als de zijwijken zijn bedoeld om de turf zo goed mogelijk te kunnen afvoeren. Langs twee van de zijwijken ontstaan buurtschappen: Numero Dertien en Numero Eén. De eerstgenoemde bestaat nog altijd, de laatste ook wel qua bebouwing, maar is - gelegen aan de Sluisweg - inmiddels opgegaan in de bebouwde kom van het dorp.

Steenfabriek
Steenfabriek Het Noorden wordt in 1800 opgericht door de maire (burgemeester) van Veendam, mr. H.J.M. Hulsink. De fabriek is een van de eerste bedrijven, zo niet de eerste, van Veendam. De ligging van de fabriek aan de Ommelanderwijk was gekozen omdat de brandstof, toen nog turf, in de naaste omgeving voldoende voorhanden was en omdat de afzet in de omringende dorpen verzekerd was. Weliswaar moest de klei over een afstand van 10 á 15 km per schip worden aangevoerd, maar dit gaf toen nog geen problemen. Rond 1900 wordt naast de bestaande oven voor metselstenen een kleinere oven gebouwd voor de fabrikage van sierstenen. In 1930 wordt het bedrijf geheel gemoderniseerd. Het is in die tijd de eerste steenfabriek in het noorden met een kunstmatige drooginrichting. In 1936 begint de fabriek, als eerste in Nederland, met de productie van holle vloerstenen.

Tegen het einde van de jaren zestig ging het slecht met de steenindustrie, vooral de steenfabrieken die de klei van elders moesten aanvoeren hadden het moeilijk. De concurrentie was moordend. Veel steenfabrieken werden gedwongen de deuren voorgoed te sluiten en in 1970 wordt ook Steenfabriek Het Noorden stilgelegd, waarmee een einde komt aan de oudste fabriek van Ommelanderwijk. In 2009 kopen Geert en Alie Panman het complex op Ommelanderwijk 53 en verbouwen het tot Gelegenheidscafé De Stainkroeg. "Wij hebben geprobeerd om deze rotte kies in het dorp zodanig te bewerken dat het nu weer een fraai geheel is geworden. Het grootste gedeelte is opgeruimd, opgeknapt en hersteld. De komende jaren willen wij proberen alles af te ronden", aldus Geert en Alie op hun site.

Kerk
Tot 1845 gaan de inwoners van het tweelingdorp Ommelanderwijk en Zuidwending veelal ter kerke in Veendam. Dat is in die tijd nog een behoorlijke afstand, die gedeeltelijk over onverharde wegen afgelegd moet worden. De meesten doen dat te voet, wat vooral in de herfst en de winter niet bepaald aangenaam is. Daarom besluiten de inwoners in genoemd jaar een eigen gemeente te stichten en zelf een kerk te bouwen. Deze wordt gesitueerd tussen de beide lintbwbouwingen in, aan de weg die de beide dorpen verbindt: het Kerkpad. Tegenwoordig wordt het Kerkpad onderbroken door de provincialeweg N366. De kerk staat nog net aan de Ommelanderwijkse kant, maar is bedoeld voor de beide genoemde dorpen.

Van turf naar agrarisch met industrie
Rond 1850 krijgt het veenkoloniale dorp Ommelanderwijk een sterk agrarisch karakter. De bebouwing bestaat in die tijd hoofdzakelijk uit Oldambster boerderijen die meestal haaks en soms schuin op het diep staan. In de periode 1850 - 1900 breidt de bebouwing zich uit langs het diep, het Noorderkwartier en het Kerkpad, met boerderijen en arbeiderswoningen van het krimpjestype. In het westen vestigt zich strostoffabriek Phoenix. Het huidige bedrijventerrein aan de westzijde van de N33 is naar deze fabriek vernoemd. Na de eeuwwisseling neemt de bedrijvigheid toe; aan de noordzijde van het diep worden twee aardappelmeelfabrieken gebouwd (beide inmiddels afgebroken). Ook het aantal woonhuizen groeit. Langs wijk Numero Eén (nu de Sluisweg) worden vrijstaande arbeiderswoningen van het Oldambster en het krimpjestype neergezet.

Scholen, buurthuis, veranderingen in bebouwing en bedrijvigheid
In de jaren twintig van de 20e eeuw worden twee scholen gebouwd: een openbare school aan het diep en een christelijke school aan het Kerkpad. Na 1945 verdwijnen in Ommelanderwijk een aantal boerderijen en bijna alle fabrieken. Ook een groot deel van de arbeiderswoningen is verdwenen. Genoemde scholen hebben hun functie verloren, echter in de jaren zeventig van de vorige eeuw zijn een nieuwe school en buurthuis gerealiseerd.

Wegen- en waterinfrastructuur
Tussen 1950 en 1960 worden de provinciale wegen Veendam - Pekela (N366) en N33 aangelegd. In de jaren zeventig is de Ommelanderwijk vanaf de gemeentegrens met Nieuwe Pekela tot aan het A.G. Wildervanckkanaal gedempt. Eind jaren tachtig wordt het A.G. Wildervanckkanaal verlengd met een tak richting het Musselkanaal om overtollig regenwater af te voeren en in droge tijden IJsselmeerwater aan te voeren.

Ommelanderwijk van de kaart? Daar komt niks van in!
Begin jaren zeventig zijn er plannen om de dorpen Ommelanderwijk en Zuidwending van de kaart te vegen; de Provinciale Planologische Dienst ziet in haar Structuurschets Oost Groningen alleen nog toekomst voor de grotere kernen. De dorpelingen komen massaal hiertegen in verweer en hebben gelukkig het tij kunnen keren; het zijn nu nog altijd bloeiende dorpen met een rijk verenigingsleven.

Woningbouw
De groei van de laatste decennia heeft vooral plaatsgevonden in het dorpshart. Eind jaren zestig en tachtig van de 20er eeuw worden sociale huurwoningen gebouwd in het wijkje de Vogelbuurt. Volgende bouwstromen voorzien meer in de behoefte aan koopwoningen. Tot begin 21e eeuw is driekwart van de woningen een koopwoning. Dit aandeel is de laatste jaren nog groter geworden door verkoop van huurwoningen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het geldende bestemmingsplan Ommelanderwijk dateert uit 2009.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Ommelanderwijk heeft 3 gemeentelijke monumenten', zijnde het pand op Ommelanderwijk 197, de Hervormde kerk uit 1845 op Kerkpad 5 en de pastorie op nr. 7. De kerk is ook bestemd voor de inwoners van buurdorp Zuidwending. Dat komt ook tot uitdrukking in de naam van de Hervormde Gemeente Ommelanderwijk-Zuidwending. Het kerkhof heeft een eigen site (zie de link).

- De Joodse begraafplaats ligt helemaal aan het eind van de Sluisweg, een eind na de bebouwing van buurtschap Numero Eén. De relatief grote joodse gemeenschap in Veendam, Wildervank, Muntendam en Meeden was aangewezen op de synagoge in Veendam en op de begraafplaats aan de Sluisweg in Ommelanderwijk. Afgelegen, omdat voor joodse begraafplaatsen eeuwig durende grafrust geldt tot de komst van de Messias. En afgelegen was een waarborg om gevrijwaard te zijn voor uitbreidingen. De begraafplaats telt ruim 300 stenen. Er zijn meer graven: houten gedenkpalen zijn in de loop van de eeuwen vergaan.

De begraafplaats is gesticht in 1741 (het achterste deel) en uitgebreid in 1779 en 1902. Op joodse begraafplaatsen treft men geen of weinig bomen, struiken en bloemen aan. Dit om verstoring van de rust te voorkomen. Soms ziet men steentjes op een steen liggen: per keer achtergelaten door de bezoeker. Voor de begraafplaats staat de opzichterswoning met het reinigingslokaal onder één dak. Vertaald luidt de tekst van de steen: “klein en groot is daar gelijk en de slaaf is vrij van zijn heer”.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Activiteitenteam Ommelanderwijk organiseert door het jaar heen diverse activiteiten voor en door de inwoners die wonen in het verspreidingsgebied van 't Tonckeltje, oftewel de dorpen Ommelanderwijk en Zuidwending met de bijbehorende buurtschappen.

- Carnaval. - Carnavalsvereniging Elk en Ain is opgericht in 2014 en organiseert jaarlijks o.a. eind februari of begin maart een carnavalsfeest in de Stainkroeg.

- Op Koningsdag is er altijd o.a. de traditionele Koningsbrunch voor de inwoners van Ommelanderwijk en Zuidwending.

- Avondfietsdriedaagse (begin juni).

- Jaarmarkt (op een zaterdag in juni).

- Kerstmarkt (op een zaterdag in de 1e helft van december).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Jarenlang stonden er meerdere bomen op de Lloydsrotonde in Veendam. Deze rotonde is in 2017 aangepast. Daarvoor moesten ook de bomen worden gekapt. Dankzij Chantal Velting, een betrokken inwoonster van Ommelanderwijk is de mooie cederboom die op de rotonde stond behouden gebleven. Dankzij de medewerking van de gemeente Veendam en hulp van Jan Groenwold, van het gelijknamige loonbedrijf, en Erik Bentum, is deze bijzondere cederboom herplant in Ommelanderwijk. De boom staat nu bij Chantal in haar weiland.

Terug naar boven

Beeld

- Films over Ommelanderwijk anno 1956, met midden door het dorp de nog niet gedempte Ommelanderwijk, een schoolreisje naar de dierentuin in Emmen, de paardrijvereniging, de gymnastiekvereniging, lessen op de lagere school, de kaartclub in café Spelde, visclub De Onderduiker, de boksvereniging, thuis bij de familie Laman; turnvereniging AGOZ, de school in buurtschap Numero Dertien, juffrouw Wolters neemt afscheid.

- Oude foto's en ansichtkaarten van Ommelanderwijk.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Ommelanderwijk op Facebook. - Nieuws uit Ommelanderwijk, Zuidwending en omgeving, op de Facebookpagina van het dorpenbeheerteam; de Ommelandercompagnie. - Dorpskrant 't Tonckeltje verschijnt 10x per jaar en is er voor de dorpen Ommelanderwijk en Zuidwending en de bij deze dorpen horende buurtschappen Kibbelgaarn, Numero Dertien, Vosseveld en Korte Akkers. Via de link zijn ze ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Molenwiek.

- Onderwijs en kinderopvang: - Op Jenaplan Basisschool De Ommewending - de naam geeft weer dat de school er is voor het dorp Ommelanderwijk en buurdorp Zuidwending - wordt veel geleerd. Niet alleen de basisvaardigheden rekenen, taal en lezen maar ook sociale vaardigheden en persoonlijke ontwikkeling krijgen ruime aandacht. Een Jenaplanschool is een pedagogische school waar samenleven centraal staat. Op een Jenaplanschool krijgt iedereen de gelegenheid het beste uit zichzelf te halen. Dat vraagt om passend onderwijs; onderwijs op maat. Voor de wereld van morgen zijn goed opgeleide jonge mensen nodig met veel kennis. Mensen die geleerd hebben te organiseren, kunnen communiceren, zich sociaal gedragen, durven te ondernemen en creatief te zijn. Mensen die tegenslagen overwinnen en successen vieren. Zaken die in het jenaplanconcept veel aandacht krijgen. De 7 essenties die de school doelbewust integreert in de dagelijkse bezigheden, zijn kinderen leren ondernemen, plannen, samenwerken, creëren, presenteren, reflecteren en verantwoorden.

Maar deze school is in nog veel meer opzichten bijzonder. Zo is er sprake van Kids'Skills en Parents'Skills, is er een hulphond, lopen er kippen in de patio, is het een Vreedzame School, en is er in 2017 met hulp van AOC Terra een 'groen schoolplein' gerealiseerd, waar kinderen de natuur kunnen beleven, ontdekken en heerlijk op en in kunnen spelen. Nadere informatie over al deze bijzonderheden kun je natuurlijk vinden op de site van Jenaplan Basisschool De Ommewending.

In 2014 is Peuterspeelzaal De Molenwiek bij de basisschool ingetrokken. Voordeel is dat hiermee de doorgaande leerlijn van peuters naar het basisonderwijs wordt vergemakkelijkt. De peuterspeelzaal is om de 'nieuwe start' te symboliseren tevens van naam veranderd en heet sinds de verhuizing De Duiventil, als knipoog naar de Houtduifstraat waar de school gevestigd is. De naam is bedacht door Anneke Vlap, die als vrijwilliger al jaren bij de peuterspeelzaal betrokken is.

- Jeugd: - Jeugdcommissie Ommelanderwijk Zuidwending organiseert door het jaar heen allerlei activiteiten voor de jeugd in deze dorpen.

- Sport: - Voetbalvereniging DWZ (= De Wieke / Zuidwending) is opgericht in 1931 uit samenvoeging van de twee lokale voetbalverenigingen die er voorheen voor de dorpen apart waren. In 1943 is de vereniging opgeheven in verband met de oorlog, en pas in 1983 weer opnieuw opgericht. "Overal hingen aanplakbiljetten en er was een levensgroot bord te zien langs de weg Veendam-Pekela’s (N366) met de letters DWZ. De letters die evengoed zouden kunnen staat voor: "Doun wie zulf", omdat men door een zeer sterk staaltje van wilskracht en gezamenlijke aanpak, gezorgd heeft voor een sportcomplex waar menig groter dorp gewoon jaloers op zou zijn. Meer dan 65 mensen hebben eraan meegewerkt en de vereniging had al over de 100 leden in het begin van DWZ. Alles is tot stand gekomen door sportieve fanatieke dorpelingen die vonden dat Ommelanderwijk en Zuidwending dit hadden verdiend." Aldus de pagina over de geschiedenis van DWZ.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Ommelanderwijk.

Reacties

(3)

Eppo Vroom in de Trouw van 2 mei 2016 bij rubriek Nutteloze Kennis: (...)

Leuk stukje Ann, dank! Ik heb het verplaatst naar de pagina over Numero Dertien: https://www.plaatsengids.nl/numero-dertien

misschien nutteloos, maar het gevoel bij het lezen was warm.

Reactie toevoegen