Vriezenveen

Plaats
Dorp
Twenterand
Twente
Overijssel

vriezenveen dorpsstraat 1902 [640x480].jpg

Vriezenveen Dorpsstraat 1902

Vriezenveen Dorpsstraat 1902

Vriezenveen stempel Vriesenveen [640x480].jpg

Vriezenveen is in de 19e eeuw o.a. ook gespeld als Vriesenveen, getuige o.a. dit poststuk met stempel Vriesenveen uit 1874. Ook in de Volkstelling van 1840 heette de plaats al Vriesenveen.

Vriezenveen is in de 19e eeuw o.a. ook gespeld als Vriesenveen, getuige o.a. dit poststuk met stempel Vriesenveen uit 1874. Ook in de Volkstelling van 1840 heette de plaats al Vriesenveen.

vriezenveen_grote_kerk_640x480.jpg

Vriezenveen, de hervormde Grote Kerk dateert oorspronkelijk uit 1801 en is nadien diverse keren grondig verbouwd, uitgebreid en gerestaureerd.

Vriezenveen, de hervormde Grote Kerk dateert oorspronkelijk uit 1801 en is nadien diverse keren grondig verbouwd, uitgebreid en gerestaureerd.

vriezenveen_westerkerk_640x480.jpg

Vriezenveen, de hervormde Westerkerk is in 1953 gebouwd als tweede hervormde kerk in Vriezenveen omdat de eerste kerk, de Grote Kerk, wederom te klein werd.

Vriezenveen, de hervormde Westerkerk is in 1953 gebouwd als tweede hervormde kerk in Vriezenveen omdat de eerste kerk, de Grote Kerk, wederom te klein werd.

OV gemeente Vriezenveen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Vriezenveen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Vriezenveen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Vriezenveen

Terug naar boven

Status

- Vriezenveen is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Twenterand. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000. Hiet staat het gemeentehuis van de gemeente Twenterand.

- Wapen van de voormalige gemeente Vriezenveen.

- Onder het dorp Vriezenveen valt ook de buurtschap Westerhoeven en deels de buurtschap Weitemanslanden. Voor de postadressen ligt ook het dorpje De Pollen 'in' Vriezenveen.

Terug naar boven

Naam

In het Nedersaksisch
('t) Vjenne, Vreeznven of Vreeinvenne. Hier wordt een uniek Nedersaksisch dialect gesproken, het Vriezenveens, dat weinig overeenkomst met het omringende Twents vertoont. In 1969 verscheen het Woordenboek van het Vriezenveens (deel 1) geschreven door dr. Hendrik Entjes.

Oudere vermeldingen
1395-1396 Vresenveen, 1413 Vrezevene, 1424 Almelerveen, 1840 Vriesenveen. Later besluit de gemeente nog enkele keren formeel de gemeente- en plaatsnaam van spelling te wijzigen: in 1881 wordt het weer Vriezenveen, in 1883 Friezenveen, in 1888 weer met een V en een z.

Naamsverklaring
De naam Vriezenveen kwam voor deze veenkolonie in de stijl van de Fries-Hollandse ontginningsmethode maar langzaam in gebruik. In het begin werd gesproken van het Almelerveen of van Veen. De naam wijst op een kolonisatie door 'vrije Vresen'. (1)

Bijnamen van de inwoners
Venneheksn en Vennekloetns.

Terug naar boven

Ligging

Vriezenveen ligt NW van Almelo, ZO van Vroomshoop en Den Ham, aan de N36 naar Hardenberg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Vriezenveen 461 huizen met 2.893 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 430/2.708 (= huizen/inwoners), buurtschap Bruinehaar 11/80 en 'verspreide woningen' 20/105. Ook de dorpen Westerhaar-Vriezenveensewijk en Aadorp, die in 1840 nog niet bestonden, vielen onder de gemeente. Plus de buurtschappen Westerhoeven en Weitemanslanden (ged.). Tegenwoordig heeft het dorp ca. 5.000 huizen met ruim 13.000 inwoners (dat is exclusief buurdorp De Pollen dat voor de postadressen ook onder Vriezenveen valt)..

Terug naar boven

Geschiedenis

De oudste vermelding van Vriezenveen stamt uit 1364, toen Evert van Hekeren, heer van Almelo, een privilegebrief schreef voor de vrije Friezen, hun erfgenamen en alle mensen die op het veen woonden, van de Wierdense Weuste tot de Bawesbeek. De mensen die op het veen woonden werden verplicht om jaarlijks één emmer boter Zwolse maat te voldoen op Sint-Maarten op Huis Almelo. Dit betrof een boterpacht en werd betaald in natura; de pacht was niet af te kopen.

De heer van Almelo had vrije Friezen toegelaten om het het veen te koloniseren. Het Almelervene zoals Vriezenveen voor de 15e eeuw werd genoemd was ontstaan uit veertig boerderijen, die zich in de breedte uitstrekten, van de huidige Schipsloot tot het later gegraven Overijssels kanaal. Elke boerderij had een breedte van zestien akker, dus van 16 x 7 is 112 meter. Ten oosten van dit gebied, tot aan de Bawesbeek, bleef een terrein liggen, de zogenaamde Oosterhoeven. Dit was niet verdeeld en mogelijk het gezamenlijk bezit van de bewoners. Ook aan de westkant lag vanaf de Boerstege tot aan de Stouwe een dergelijk terrein onverdeelde grond. Dit waren de Westerhoeven en Woesten. Waarschijnlijk waren ook deze gronden gemeenschappelijk bezit.

De nederzetting Almelervene groeide; in het midden van de 15e eeuw was het dorp al zo veranderd, dat de verschillende boerderijen niet meer zestien akker breed waren maar gereduceerd waren tot tien of zelfs acht akker breed.

De Duitse bisschop uit Münster Bernhard von Galen, bijgenaamd Bommen Berend, plunderde en roofde rond 1665 Twente leeg. Tot aan 1665 bleef Vriezenveen gespaard, omdat het omringd was door moeras en veen. Er was maar één weg naar het dorp en deze werd bewaakt door Staatse troepen. Maar in 1666 was het een strenge winter, waardoor het veen en het moeras bevroor. Het dorp lag open en in januari 1666 denderden 1500 ruiters van de bisschop Bernhard von Galen Vriezenveen binnen. Het dorp werd geplunderd en huizen en kerk werden in brand gestoken. Een groot aantal mensen werd gedood en de rest werd gevangen genomen.

Het dorp werd niet herbouwd aan de Buterweg. Dit gebeurde aan de noordelijker gelegen zandweg, de tegenwoordige Dorpsstraat. Deze herbouw ging in een snel tempo en aan het begin van de 18e eeuw was het oude Vriezenveen aan de Buterweg geheel verleden tijd. Van dit oude dorp bleef enkel het oude kerkhof bewaard. Nu kenmerkt het dorp zich door een maar liefst 6,2 kilometer lange bebouwde dorpsstraat met karakteristieke gevels aan de huizen.

Handel
De inwoners van Vriezenveen dreven in de periode 1720-1917 een levendige handel met Sint-Petersburg in Rusland. Daarom werden ze ook wel Rusluie genoemd. In de loop der tijd werden er door de verschillende Vriezenveense compagnieën zelfs handelshuizen en winkels gesticht aan de Nevski Prospekt en de Gostinny Dvor. Hoewel men zich een vaste plek wist te verwerven in de stad aan de Neva, keerden veel Vriezenveners uiteindelijk toch weer terug naar het moederdorp.

Brand
In 1905 was er een grote brand in Vriezenveen. De firma Jansen & Tilanus werd tijdens de grote brand gespaard. De textielfabriek was destijds de grootste werkgever van het dorp en de brand eindigde aan het Westeinde bij de fabriek. Door de droogte en de harde oostenwind was er geen houden aan en gingen meer dan tweehonderd huizen, merendeels in de houten en of hout-stenen boerenstijl, in vlammen op. De rijkere boerderijen en Rusluie-huizen uit baksteen en met grotere tuinafstand van overige huizen bleken beter bestand tegen het vuur en staan tot op de dag van vandaag nog. De bekendste is de boerderij Peddemors.

Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Vriezenveen het tijdelijke onderkomen van vele Rotterdamse kinderen. Via de Vriezenveense katholieke pastoor Van Rhijn, afkomstig uit Rotterdam, werd contact gelegd en werden de kinderen opgevangen in Vriezenveense pleeggezinnen. In 2004 organiseerde de vereniging Oud Vriezenveen een reünie waar zo'n honderd oorlogskinderen, veelal afkomstig uit Rotterdam, bijeen kwamen. De oorlogskinderen, toentertijd aangeduid als 'bleekneusjes', werd gevraagd hun verhalen op papier te zetten, wat resulteerde in het in 2006 verschenen boek 'Bleekneusjes oorlogskinderen'. (2)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de voormalige gemeente) Vriezenveen, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Vereniging Oud Vriezenveen.

- Historisch Museum Vriezenveen met o.a. de textielgeschiedenis van het dorp (fa. Jansen & Tilanus). Documentatie over de grote brand die het dorp op 16 mei 1905 teisterde waarbij 228 woningen, het gemeentehuis en twee kerken verloren gingen. Daarnaast kunt u een kijkje nemen in een oude huiskamer, een boerenkeuken en een schoolklas van lang geleden. Het museum is verder beroemd om zijn uitgebreide Russische afdeling. Hier wordt het verhaal van de 'Rusluie' verteld, een groep Vriezenveense kooplui die in de 18e en 19e eeuw hun waar in Rusland gingen verkopen en zelfs een Vriezenveense handelskolonie in Sint Petersburg oprichtten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Vriezenveen heeft 12 rijksmonumenten.

- Vriezenveen heeft 26 gemeentelijke monumenten.

- Hervormde Grote Kerk (PKN), Westeinde 39. De oorspronkelijke hervormde kerk van Vriezenveen, die stond aan de Buterweg, is in 1666 door Munsterse troepen in brand gestoken. De volgende kerk kwam in 1671 gereed. Rond 1800 was het dorp aan een nieuw kerk toe. Dit is de huidige kerk aan het Westeinde, die in 1801 gereed kwam. Er is jarenlang gewerfd voor fondsen om de bouw van de kerk te kunnen bekostigen. Binnen en buiten Vriezenveen. Marskramers trokken door het hele land om fondsen te werven en ook de Vriezenveense kooplieden in het Russische Sint Petersburg lieten zich niet onbetuigd. In 1923 en 1924 is de kerk grondig gerestaureerd, verbouwd en uitgebreid. Rond 1950 werd de kerk weer te klein. Daarom kwam er een tweede hervormde kerk, de Westerkerk, in 1953. In de jaren zestig begon de kerk weer tekenen van verval te vertonen. Daarom is de kerk in 1966 en 1967 op enkele muren na, afgebroken en wederom grondig gerestaureerd. In 1999 is de kerk wederom gerenoveerd.

- De Westerkerk (hervormd PKN), Kanaalweg Zuid 7, dateert uit 1953. De Westerkerk en de Grote Kerk maken deel uit van Hervormd Vriezenveen.

- Beth-El kerk van de Hersteld Hervormde Gemeente Vriezenveen.

- De watertoren is gebouwd in 1930, in een sobere expressionistische baksteenarchitectuur. De toren is in 2008 door waterleidingbedrijf Vitens verkocht aan dhr. Braakman, buurman van de watertoren. De nieuwe eigenaar heeft de buiten gebruik geraakte toren in bruikleen afgestaan aan de Stichting Behoud Cultureel Erfgoed Watertoren Vriezenveen. Deze stiching organiseert in de toren kleinschalige culturele evenementen.

- De synagoge (Almeloseweg 5) is gebouwd in 1877-1878. Mogelijk een ontwerp van het bureau van architect P.J.H. Cuijpers, maar dit is niet zeker. De synagoge heeft maar enkele decennia dienst gedaan, heeft lang leeg gestaan en is tenslotte in 1923 verkocht. Het werd een timmermanswerkplaats en later een opslagruimte. In 1996 kwam het gebouwtje op de gemeentelijke monumentenlijst. In 1999 is de Stichting Behoud Synagoge Vriezenveen opgericht. Er worden restauratieplannen gemaakt en er wordt naar gestreefd het gebouwtje weer een passende functie en bestemming te geven.

- Twents Oorlogsmuseum Vriezenveen '40-'45.

- RK kerk H. Antonius Abt uit 1905 (Oosteinde 17).

- Leemansmolen uit 1862.

- Het gemeentehuis van Twenterand te Vriezenveen is in 2008 fors uitgebreid, om na de gemeentelijke herindeling van 2001 de hele organisatie, die voorheen ook deels in Den Ham was gevestigd, op één plek te kunnen huisvesten. Foto's verbouwde gemeentehuis Twenterand II.

- Lourdesgrot.

- Gevelstenen in Vriezenveen.

- Veenmuseum Vriezenveenseveld ligt qua postadres in Vriezenveen, maar in de praktijk valt het onder Westerhaar-Vriezenveensewijk.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Popfestival Randrock (mei).

- De Twenterandrun (op een vrijdag eind mei) is een semi-professionele hardloopwedstrijd, die wordt omschreven als 'de Van Dam tot Dam-loop van het oosten'.

- Twenterand Kanaalrace (zwemwedstrijd in het kanaal, juni).

- Het jaarlijkse evenement 'Tot de Nek in de Drek' in Vriezenveen (op een zaterdag begin juli) is een Obstacle Run met boeren- / landelijke hindernissen. Afstanden van 2 km tot 15 km. Ze noemen het zelf "de Zwarte Cross onder de Mud Runs", met o.a. hooibalen, landbouwvoertuigen, modder, veel modder, waterbakken, giertanks, aardappelbergen, geploegde akkers, schuren, dreksloten, boomstammen en nog veel en veel meer. Tevens is de aankleding van het parcours uniek, een beleving op zich. Voor, tijdens en nadien Twentse Markt / Food trucks, kidsdorp, BBQ, demonstraties, rodeostier, groot terras, DJ's, Live muziek etc. Hun missie is dat iedereen, jong en ouder, een prachtige dag heeft en deze run als een prachtige uitdaging ziet. Meedoen is net zo belangrijk als winnen; help elkaar, en wees trots op jezelf. En geniet na met een lekker koud biertje of een glas wijn.

- De Nacht van Twenterand is een ATB-koppelkoers door het centrum van Vriezenveen. (is dat nog, zo ja wanneer?, site?, red.)

- Kermis (wanneer?).

- Braderie (wanneer?).

- De laatste woensdag van de bouwvakvakantie wordt er een Boerenmarkt georganiseerd waar altijd duizenden bezoekers op afkomen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Theater Turf.

- Engbertsdijksvenen is een bijzonder natuurgebied van liefst 1.000 hectare groot, met zeldzame flora en fauna en deels nog levend hoogveen, gelegen O van Westerhaar-Vriezenveensewijk.

- Het ca. 10 ha grote door Staatsbosbeheer beheerde natuurgebied Fayersheide, gelegen O van het dorp, W van Weitemanslanden, langs de Walstraat, is in 2013 dankzij de aanleg van een bufferzone beschermd tegen de grote zandafgraving die hier in de nabijheid komt.

- Eenmaal per twee weken is er 's woensdags een markt.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Vriezenveen (online te bestellen).

- Lijst van boeken e.d. over de geschiedenis van Vriezenveen (even scrollen op de pagina), aanwezig en in te zien in het Twents Streekarchief te Delden.

Terug naar boven

Links

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool Weemewereld biedt ook onderdak aan Kinderdagverblijf en BSO Weemeweide.

- Sport: - CSV (schaatsen). - Tennisclub. - SWC Twenterand is van oorsprong een Vriezenveense Skeelerclub. In de winter kunnen de skeeleraars zich aansluiten bij IJsclub Twenthe uit Almelo. Sinds een aantal jaren is er ook een afdeling Fietsen. Het fietsen gebeurt op de weg (wielrennen) en offroad (mountainbike). Hiervoor heeft de club opgeleide wegkapiteins in haar gelederen. Het skeeleren vindt plaats bij IJsclub De Eendracht.

- Zorg: - Zorgboerderij De Koningshoeve.

- Genealogie: - Vriezenveen genealogie (stambomen van families uit de kernen van de voormalige gemeente Vriezenveen).

Reactie toevoegen