Stolwijk

Plaats
Dorp
Krimpenerwaard
Krimpenerwaard
Zuid-Holland

stolwijk groeten uit 1916 [640x480.jpg

Stolwijk Groeten uit 1916

Stolwijk Groeten uit 1916

Stolwijk (3).JPG

Dorpsgezicht Stolwijk.

Dorpsgezicht Stolwijk.

Stolwijk.JPG

De Hervormde kerk van Stolwijk.

De Hervormde kerk van Stolwijk.

Stolwijk (2).JPG

Op een mooie zonnige dag in Stolwijk.

Op een mooie zonnige dag in Stolwijk.

Stolwijk_0.JPG

De dubbele brug in Stolwijk.

De dubbele brug in Stolwijk.

stolwijk_lansingtocht.jpg

Uiteraard mits er genoeg ijs ligt, is er in januari of februari de Lansingtocht, een schaatstocht door de omgeving van Stolwijk.

Uiteraard mits er genoeg ijs ligt, is er in januari of februari de Lansingtocht, een schaatstocht door de omgeving van Stolwijk.

ZH gemeente Stolwijk in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Stolwijk in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Stolwijk in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Stolwijk

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Stolwijk.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Stolwijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Stolwijk is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Krimpenerwaard, gemeente Krimpenerwaard. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1984. In 1985 over naar gemeente Vlist, in 2015 over naar gemeente Krimpenerwaard.

- Wapen van de voormalige gemeente Stolwijk.

- Onder het dorp Stolwijk vallen ook de buurtschappen 't Beijersche, Benedenheul, Benedenkerk, Bilwijk (grotendeels), Bovenkerk, Koolwijk en Schoonouwen. In totaal zijn dit 7 buurtschappen.

Terug naar boven

Naam

In de volksmond
Stolk, Stolluk.

Oudere vermeldingen
1330 Stolwijc, 1370 Stolwyc, 1501 Stolk.

Naamsverklaring
- Het eerste lid is mogelijk te verklaren als stol ‘klomp, kluit’, vergelijk ook stollen ‘hard worden’. Misschien in verband met de taaiheid van de grond? (1)

- Dick Anker, voormalig voorzitter thans erelid van de Historische Vereniging Oud Stolwijck, verklaart het echter als volgt: “Stollen betekent melk stollen om daar kaas van te maken. Vroeger gingen de boeren de koeien melken in de polder. Gouda had alleen maar stadsboerderijen. Van de melk werd kaas en boter gemaakt, omdat de melk anders niet te bewaren was. Eén keer per week ging de boer met paard en wagen naar Gouda om de kaas te verkopen. Eigenlijk was het een rotstreek, hoe de kaasmarkt in Gouda terecht is gekomen. Stolwijk heeft heel beroemde kaas. Vroeger heersten hier epidemieën en toen zijn veel Stolwijkers gestorven. Toen is de kaasmarkt verplaatst naar Gouda en toen is de naam Stolwijkse kaas veranderd in Goudse kaas. Soms zie je de Stolwijkse kaas nog wel op markten. Hij is wereldberoemd.” (902, 13-11-2001)

- Het veelvuldig voorkomende toponiem wijk heeft verschillende betekenissen. Het kan teruggaan op het laat-Latijnse vicus ‘woonconcentratie langs een heerbaan (veelal met handelsnering naast agrarische bedrijvigheid)’. Dit woord wordt in de Germania overgenomen als wika in de betekenis ‘nederzetting met bijzondere functie (bijvoorbeeld zoutwinning, of handel door de ligging aan een handelsweg)’. Zo ontwikkelt zich de betekenis ‘stapelplaats’ die we aantreffen in namen als Blitterswijck en Vreeswijk. Daarnaast bestond een inheems woord wîk overgegaan in wijk ‘bocht, inham’, dat samenhing met wijken. Het kwam in veengebieden voor in de betekenis ‘afwatering’.

Dit inheemse hydroniem wîk is echter, mogelijk door homoniemenvrees, vrijwel geheel verdrongen door het op het Latijnse vicus teruggaande wijk. Een rest ervan treffen wij aan in de nog tot recent in het Oude Rijngebied voorkomende betekenis ‘haveninham’. Zeer populair wordt wijk in de gewone betekenis ‘nederzetting’ in de ontginningsperiode van de Hollandse venen, zozeer dat het zelfs doordringt in namen waar het niet thuishoort (zoals in Noordwijk). De huidige betekenis ‘stadswijk’ heeft zich waarschijnlijk ontwikkeld uit het middeleeuwse Latijnse vicus ‘straat’ (als administratieve term). Het blijkt dus, dat het toponiem wijk, van verschillende herkomst, in de loop der tijd een veelheid aan betekenissen ontwikkelt en om welke betekenis het van geval tot geval gaat, is soms moeilijk na te gaan. (601)

Bij- en spotnamen
- De Stolwijkers worden ook brandstichters genoemd, omdat zij ooit zo kwaad waren op de burgemeester, dat zij uit protest de kerk met petroleum overgoten en in brand staken.

- Een andere bijnaam is kaasbraaiers (in de lokale uitspraak: késbraaiers). Braaien is in dit geval afgeleid van breien, waarvan de ei destijds werd uitgesproken als ai. Breien is in dit geval afgeleid van bereiden. Oftewel, kaasbraaiers zijn dus kaasbereiders. De volvette Stolkse kaas is een begrip in Nederland. Van de 150 boerenbedrijven in de voormalige gemeente Stolwijk werd op 120 Stolkse kaas gemaakt. Tegenwoordig gebeurt dat nog op circa 15 bedrijven.
Het gemeentewapen had als afbeelding drie kazen, in aflopende grootte van beneden naar boven, op een groen veld. Het was het enige gemeentewapen waarop kazen stonden afgebeeld. De gemeente Vlist waar zij in 1985 in opging, heeft in het nieuwe gemeentewapen ook weer drie kazen opgenomen.

Er is nog een andere uitleg van de bijnaam kaasbraaiers. In de streek rond Stolwijk was het namelijk de gewoonte aardappelen met ‘gebraaien’ (gesmolten) kaas te eten. Kaas was vroeger namelijk veel goedkoper dan vlees. Bovendien had men vaak voldoende kaas voorhanden. Als versnapering hield men vroeger wel een stukje kaas aan een vork of spies boven het vuur van de haard. Het ‘braaien’ van kaas is te vergelijken met het huidige racletten, dat met name in Zwitserland erg populair is. (122)

Terug naar boven

Ligging

Stolwijk ligt 4 km ZO van Gouda, halverwege de Provincialeweg Gouda-Bergambacht.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Stolwijk 232 huizen met 1.472 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 194/1.275 (= huizen/inwoners) en buurtschap Het Beijersche 38/197.

Grenscorrecties:
- Per 1 februari 1964 overgenomen van de gemeente Haastrecht: 149 hectare met 7 huizen en 36 inwoners. Het betrof hier de buurtschap Bilwijk.

- Per 1 februari 1964 afgestaan aan de gemeente Gouda: 3 hectare met 94 inwoners. Het betrof een vanouds Stolwijkse enclave binnen de buurtschap Stolwijkersluis. Reden: Stolwijkersluis was verdeeld over drie gemeenten (naast de gemeente Stolwijk waren dat nog de gemeenten Haastrecht en Gouderak) en dat vond men niet wenselijk. Gouda wilde bovendien laad- en loswalruimte aan de zuidelijke oever van de IJssel. Gouda wilde verder ook alle Gouwenaren binnen de gemeentegrenzen hebben, en zij was van oordeel dat de inwoners van Stolwijkersluis georiënteerd zijn op Gouda en daar dus bijhoren. Overigens is de procedure voor deze grenscorrectie reeds gestart in 1941. (1005)

- Bij de opheffing van de gemeente Stolwijk per 1 januari 1985 had zij een oppervlakte van 2.613 hectare met 1.452 huizen en 4.410 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.000 huizen met ca. 5.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De nederzetting Stolwijk is rond 1200 gesticht door de bisschop van Utrecht, die de grond in die tijd in eigendom had. Hij zorgde ervoor dat het gebied door sloten ontwaterd werd en dat mensen er hoeven konden stichten om landbouw en veeteelt te bedrijven.

Omdat in vroeger eeuwen, voor de tijd van de gemalen, het waterpeil niet altijd beheerst kon worden, overstroomde het dorp nogal eens. De boerderijen werden daarom op het hoogste punt gebouwd. De ondergrond werd op sommige punten hard omdat men as en vuilnis gewoon op straat gooide. Dat werd later het Dorpsplein van Stolwijk, op een kruising van paden. Alle middenstanders, zoals de smid en de timmerman, waren daar gevestigd. In de 20e eeuw is het waterpeil in de Krimpenerwaard nog verder verlaagd. Onder het dorp zit nog zand, de omgeving is steeds verder ‘weggezakt’ in de weke veengrond. Dat is de reden dat de wegen naar het Dorpsplein omhoog lopen. (902, 13-11-2001)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Stolwijk, kun je terecht bij Historische Vereniging Oud Stolwijck.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Stolwijk heeft 10 rijksmonumenten (die zich behalve de kerktoren allemaal in de buurtschappen bevinden).

- De huidige Hervormde (PKN) kerk van de Hervormde Gemeente Stolwijk is een ruimtelijke zaalkerk met spits houten tongewelf, en is in 1949 gereed gekomen. Bij de nieuwbouw, als vervanger van een kleine zaalkerk uit 1869, is gebruik gemaakt van stenen uit het in de Tweede Wereldoorlog verwoeste Bezuidenhout in Den Haag. Het 19e-eeuwse bouwwerk op zijn beurt was de opvolger van de middeleeuwse kerk die door een brand onherstelbare schade had geleden. Wat van die middeleeuwse kerk rest, is een tekening in het Stedelijk Museum van Gouda. Deze is gemaakt naar een voor de sloop teruggevonden veelkleurige wandschildering van een heilige met boek en palmtak. Het tegenwoordige godshuis heeft een monumentaal Holtgräve orgel.

De toren is nog de oude, voltooid in 1501, zoals de inscriptie naast de ingang vermeldt. Het is een zeer fraai exemplaar van de zogenaamd Kempische soort, waarvan de toren van Bergambacht binnen de Krimpenerwaard het andere voorbeeld is. Karakteristiek voor de Kempische torenbouw, die dus enige verspreiding door de Nederlanden kende, is de vloeiende verjonging naar boven toe en de rijke versiering met steunberen, nissen, natuursteenblokken, lijsten, traceringen en horizontale banden in verschillende kleuren. (124)

De 85 centimeter uit het lood staande toren is op Open Monumentendag (tweede zaterdag in september) te beklimmen. Dick Anker, voormalig voorzitter thans erelid van de Historische Vereniging Oud Stolwijck, verklaart waarom de kerktoren zo scheef staat: “Omdat de kerk op veen stond. Het waterpeil was steeds verlaagd en de fundering was verrot. Na de Tweede Wereldoorlog stond de kerk 1 meter en 15 centimeter scheef. Men wilde toen de fundering vervangen. Toen men de toren probeerde recht te zetten, kwam de kerk die ertegenaan stond ook mee. De gevel ging scheuren en het werd levensgevaarlijk om nog in de kerk te komen. De kerk is gesloopt en opnieuw gebouwd, tegen de toren aan. Er zitten nu betonnen palen onder, op zand.” (902, 13-11-2001)

- Het gebouwencomplex van de in 1943 opgerichte Gereformeerde Gemeente Stolwijk (Tentweg 14) is in 2014 in diverse opzichten vergroot. Er zijn nieuwe zaalruimten gebouwd die passen in het straatbeeld. Tussen het oorspronkelijke kerkgebouw en de zalen is een ruimere hal gekomen. De oorspronkelijke hal is bij de kerkzaal gevoegd, waarmee 60 extra zitplaatsen zijn gerealiseerd. Het totaal aantal vaste zitplaatsen is nu 440. Ook is er extra parkeerruimte gercreëerd. De ontsluiting van het kerkgebouw verloopt nu via de Tentweg. De nieuw- en verbouw heeft in totaal ca. 1 miljoen euro gekost.

- In 2016 is een kunstwerk op de rotonde in Stolwijk onthuld. Het oude gemeentewapen, tegenwoordig dorpswapen - drie kazen en een klomp boter - vormen het uitgangspunt voor het ontwerp. Het dorpswapen is het enige wapen in Nederland waar zuivelproducten in voorkomen. Vanaf de 13e eeuw wordt door de boerenbevolking van het dorp al op ambachtelijke wijze kaas gemaakt. Inmiddels is de Stolwijkse boerenkaas bekend tot in alle uithoeken van de wereld. Illustrator Jan de Borst en beeldend kunstenaar Andrea Dogterom - beide geboren en getogen Stolwijkers - tekenden voor het ontwerp. Kunstenaars Albert en Sjoerd Kramer droegen zorg voor de uitvoering.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Uiteraard mits er genoeg ijs ligt, is er in januari of februari de Lansingtocht, een schaatstocht vanuit het dorp door de omgeving, georganiseerd door de in 1879 opgerichte IJsclub Stolwijk. De ijsclub kreeg subsidie van het gemeentebestuur om de schaatswegen in en rond het dorp sneeuwvrij te houden. Het ging met name om het water van de Goudsevliet tot aan de Ree, de Benedenkerksevliet en Koolwijksevliet, de Goudsevliet en de Benedenheul. Mannen van de ‘schaaf- en sneeuwploeg’ deden dit werk alleen of met zijn tweeën. De IJsclub organiseerde kortebaanwedstrijden op de Koolwijkse Vliet, een plek waar de IJsclub altijd is gebleven. Dat het er serieus aan toe kon gaan blijkt uit de hoogte van de te winnen geldprijzen. Rond 1900 waren er regelmatig prijzen van meer dan 100 gulden te winnen, in een tijd dat de meeste mensen maar een paar gulden per week verdienden.

- Rommelmarkt (mei). De opbrengst is voor het onderhoud van de kerk of voor een goed doel elders in de wereld. Nadere informatie bij Arie van Vliet, tel. 0182-342361.

- Kermis rondom de pinksterdagen. Dhr. Kabalt, die verantwoordelijk is voor het attractie-aanbod, probeert elk jaar leuke attracties naar Stolwijk te halen. “Je zit alleen met de ruimte. Ik kan wel een ding van 20 meter neerzetten, maar als je er maar 10 hebt, dan past het niet. Dat is het probleem. De kermis is op het Dorpsplein en Achter de Kerk. Dat is denk ik al 70 jaar zo en dat moet ook zo blijven. Een stukje traditie van oudsher.” De botswagens zijn hier sowieso altijd van de partij. “Ander is het geen kermis. Dat is gewoon zo", aldus dhr. Kabalt. Maandag, tweede pinksterdag, is traditioneel het hoogtepunt van de Stolkse kermis. Koekslaan en aansluitend de podiumwagen van de Club van 100 met vanaf 10.00 uur live optredens. Daarna gaat het dak eraf bij het Wapen van Stolwijk met een DJ en/of zanger. (bron: RTV Krimpenerwaard)

- Op pinksterzaterdag wordt de Wielerronde van Stolwijk gehouden. Afhankelijk van de klasse (niet-licentiehouders, sportklasse A en B, veteranen en dames) is de afstand 40 of 50 kilometer.

- Op een zaterdag in juni is er de 9 Dorpen Fietstoertocht, waarbij je kunt kiezen uit de afstanden 35 en 85 km.

- Zwem4daagse (eind juni). Vier dagen lang kun je een parcours zwemmen van 250 of 500 meter. Als je alle 4 dagen gezwommen hebt, ontvang je een mooie herinneringsmedaille. De Stolwijkse Zwem4daagse is niet alleen zwemmen, maar het evenement staat ook bol van sportieve en vrolijke activiteiten op en om het water. Ook aan de lekkere trek wordt gedacht.

- Het evenement Groene Hart Culinair in Stolwijk (weekend in juli) is 3 dagen genieten van de culinaire hoogstandjes van de deelnemende restaurants, met volop live muziek en gelegenheid elkaar te ontmoeten en bij te praten.

- Braderie (3e zaterdag in augustus).

- Pottenbakkersmarkt (op een zaterdag in november).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In 1995 wordt door het mooie zomerweer een record aantal bezoekers geboekt in de beide Vlister zwembaden: De Loete in Haastrecht en Ons Polderbad in Stolwijk. Toch dreigen de beide zwembaden te moeten sluiten, door de hoge kosten van noodzakelijke investeringen op het gebied van o.a. de verbetering van de waterkwaliteit. Gelukkig blijkt het dankzij de inzet van het plaatselijke bedrijfsleven en vele vrijwilligers toch mogelijk om binnen het gemeentelijke budget de beide baden aan te passen aan de eisen des tijds. Dankzij de inzet van vele vrijwilligers, die er jaarlijks vele duizenden manuren aan besteden, is de continuïteit van beheer en onderhoud van de zwembaden gewaarborgd. Verder is er om inkomsten te genereren ter dekking van de kosten, een kinderopvang-pand naast Ons Polderbad gerealiseerd, dat wordt verhuurd, en is de grote partytent te huur (10 m breed tot max. 48 m lang!), die destijds nodig was voor de verbouwingen van de zwembaden.

- Markt: vrijdag op het Dorpsplein van 11-18 uur.

- Wandelgebied De Hennepakkers, met twee voormalige veenputten als vijver, is rond 1990 in Stolwijk aangelegd. De naam van dit gebied laat zich eenvoudig verklaren. Vroeger was er in deze streek namelijk veel hennepteelt. Tegenwoordig hebben wij dan vooral associaties met wiet, maar destijds werd hennep voor heel andere doeleinden gekweekt. Uit het zaad werd olie geperst en van de stelen, die wel 70 centimeter hoog en heel dik werden, werd touw gemaakt. Dat touw was bestemd voor onze destijds forse zeilvloot. Zeilschepen hadden nogal wat touw nodig. De hennep werd in de winter bewerkt. Het werd eerst onder water gehouden en vervolgens gedroogd. De stelen werden dan hard en gebraakt (gebroken). Binnenin zat een touwachtige substantie, die verkocht werd. De hennep werd verbouwd op smalle akkers. De hennep werd helemaal benut: als het touw uit de hennep was gehaald, werd de overgebleven bast in de open haard opgestookt, zodat men er ook nog warmte van had. (902, 13-11-2001)

Op dit terrein is ook Speelpolder De Hennepakkers gerealiseerd. Kinderen tussen de 4 en 12 jaar oud zijn welkom om lekker te komen spelen in de speelpolder. Je kunt hier slootje springen, bruggen, dammen en hutten bouwen, allerlei beestjes bestuderen, op je rug naar de wolken kijken, vissen in de sloot en alles wat je verder kunt verzinnen om te doen. Gebruik het materiaal dat in de natuur voorhanden is om te bouwen en knutselen, zoals riet, boomstammetjes, wilgentenen, bladeren, gras en bloemen. Lekker vies worden van de modder hoort er gewoon bij en is helemaal niet erg. Je mag het wel kunnen zien als je in de speelpolder bent geweest! De speelpolders zijn openbaar terrein en daarmee vrij toegankelijk. Let wel op: er is geen wc en vooralsnog geen drinkbaar stromend water. Neem dus zelf drinkwater mee.

Vrienden van De Hennepakkers is spontaan ontstaan uit de actiegroep 'Nee tegen Speelpolder Hennepakker Stolwijk'. In 2013 wordt de Hennepakkers naast een recreatieplek ook nog een Speelpolder. Gelukkig zijn de actiegroep en gemeente om de tafel gaan zitten en is er gehoor gegeven aan de wensen van de Vrienden van de Hennepakkers. Er is een Speelpolder gekomen, maar met uitsluitend speeltoestellen bestaande uit natuurlijke materialen. Verder houdt het park gelukkig een educatief karakter. Het park biedt nu bescherming aan zeldzame vleermuizen, broedende ooievaars en ransuiltjes. De specht wordt met regelmaat gespot en er is weer een ijsvogeltje gesignaleerd. Ook heeft een sperwerpaartje er in 2011 jongen groot gebracht. Volop leven in de brouwerij dus!

De Vrienden van de Hennepakkers verrichten regelmatig onderhoudswerkzaamheden om een veilig onderkomen te bieden voor de bijzondere dieren en planten die hier voorkomen. Dat betekent bijvoorbeeld: natuurlijke oevers creëren, sloten baggeren, snoeien van (fruit)bomen, onderhoud van ooievaarseiland en nesten. Maken, ophangen en onderhouden van nestkasten en uilenkasten, het aanvullen van voederstations en maken van egelburchten, creëren van een insectenmuur, en in de toekomst het maken van een bloemeneiland waar wellicht bijenkasten geplaatst zullen worden. Kijk eens bij de prachtige foto's op de Facebookpagina van de Vrienden (voornamelijk gemaakt door Huig Bouter) en zie hoeveel moois de Hennepakkers in Stolwijk je te bieden heeft.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's (en ook wel recente), krantenartikelen e.d. van Stolwijk op Facebook.

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool De Hazelmuis. - Oranje-Nassauschool.

- Muziek: - Muziekvereniging De Harmonie is opgericht in 1918 en heeft - inclusief de leerlingen - ruim 50 leden.

- Sport: - v.v. Stolwijk (voetbal). - Tennisvereniging. - De in 1961 opgerichte Zwem- en Poloclub Stolwijk heeft op haar site o.a. een informatieve pagina over ontstaan en ontwikkeling van het waterpolo. Om vast enkele tipjes van de sluier op te lichten: in 1885 is waterpolo al officieel als sport erkend. Nederland heeft een van de grootste waterpolocompetities ter wereld, dankzij de talrijke recreatieve teams. In de meeste landen wordt vooral op het hoogste niveau gespeeld in slechts een paar klassen, maar in Nederland wordt de sport ook door veel amateurs beoefend.

- Zorg: - Woonzorgcentrum Wilgenhoven in Stolwijk bestaat uit 54 moderne twee- en driekamerappartementen voor ouderen. De appartementen zijn te koop of te huur. Voor ouderen met lichamelijke beperkingen of dementie zijn er 4 groepswoningen op de begane grond. In elke woning wonen 7 bewoners. Elke modern ingerichte woning heeft een grote sfeervolle gezamenlijke huiskamer met keuken. De bewoners hebben een eigen appartement. De woningen grenzen aan een prachtige binnentuin en park de Hennepakkers ligt er vlak naast.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Stolwijk, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen