Stolwijkersluis

Status
- Stolwijkersluis is een buurtschap in de provincie Zuid-Holland, in de streek Krimpenerwaard, in grotendeels gemeente Gouda, gedeeltelijk gemeente Vlist. T/m 1984 gedeeltelijk gemeente Gouda, gedeeltelijk gemeente Gouderak, gedeeltelijk gemeente Haastrecht. T/m 1964 tevens gedeeltelijk gemeente Stolwijk. In 1964 en 1985 hebben hier dus grenscorrecties plaatsgevonden, waardoor deze buurtschap vrijwel geheel onder de gemeente Gouda is komen te vallen. Voor details hierover zie bij Gouderak, Haastrecht en Stolwijk.
- De buurtschap Stolwijkersluis ontbeert helaas plaatsnaamborden met haar naam erop. Wel staan er blauwe plaatsnaamborden (komborden) Gouda. Feitelijk foutief, immers de bebouwde kom van de plaats Gouda bevindt zich aan de andere kant van de Hollandse IJssel. Stolwijkersluis is een buurtschap en dus plaats, weliswaar in de gemeente Gouda maar niet in de plaats Gouda. Feitelijk zou Stolwijkersluis eigen komborden met die naam moeten hebben (in onze optiek hoort een kombord de praktische en niet per se de postcodeboek-woonplaats weer te geven waar je je bevindt, in dit geval dus Stolwijkersluis), of als alternatief op zijn minst een kombord Gouda zoals nu, met een wit bordje Stolwijkersluis eronder, ten teken dat men zich in de buurtschap Stolwijkersluis bevindt, die formeel onder de stad en gemeente Gouda valt,
- Als alternatief plaatsnaambord bij-gebrek-aan-beter zou je het bushaltebord, waarop de plaatsnaam vermeld staat, kunnen beschouwen (zie foto). Als je daar dus niet al te snel aan voorbijfiest of -wandelt en goed om je heenkijkt, kun je daaraan tenminste nog zien dat je in de buurtschap Stolwijkersluis bent aangekomen...

Slogan
De buurtschap Stolwijkersluis noemt zich onder het motto "dicht bij de stad en toch buiten": “De Voortuin van Gouda”.

Naam
Oudere vermeldingen
1838-1849 Stolwijker Sluis.
Naamsverklaring
Genoemd naar de sluis bij de uitwatering van de Goudse Vliet (in de 17e eeuw Stolwijcker Vaert genoemd), die Stolwijk met de Hollandse IJssel verbindt. (1)

Ligging
- Stolwijkersluis ligt Z van Gouda, N grenzend aan de Hollandse IJssel, rond de Gouderaksedijk in het W en een deel van de Provincialeweg West in het O. Het deel Z van de Provincialeweg West is het deel dat tot de gemeente Vlist behoort. Verder behoren (delen van) de Zuider IJsseldijk, de Goudseweg en de Oudebrugweg tot de buurtschap.
- Stolwijkersluis lag vroeger in 3 gemeenten: Gouderak, Stolwijk en Haastrecht. Het Haastrechtse deel (nu dus het deel onder de gemeente Vlist) bestond uit de woningen ten zuiden van de provinciale weg Gouda-Haastrecht tot aan de buurtschap Beneden Haastrecht. Lag vroeger de grens met Haastrecht over de Zuiderijsseldijk, nu is de gemeentegrens de Provincialeweg West. Dus vroeger, voor 1985, waren de huizen ten noorden van de Provincialeweg ook Stolwijkersluis gemeente Haastrecht. Vroeger was de IJsseldijk de weg naar Haastrecht. Nu loopt de Provincialeweg niet meer over de smalle dijken. Ook zuidelijk van Stolwijkersluis is de provinciale weg naar Schoonhoven enigszins verlegd, getuige de parallelweg genaamd Goudseweg. (205)

Statistische gegevens
De buurtschap Stolwijkersluis omvat ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners.

Geschiedenis
Stolwijkersluis ontstond in de 14e eeuw, toen een afwatering op de Hollandse IJssel werd aangelegd. Op 24 maart 1370 kregen Stolwijk en Achterbroek toestemming van Jan van Blois, Heer van Schoonhoven en Gouda, voor de aanleg van een vrije watergang naar de IJssel te Gouderak, met zoveel vlieten en sluizen als nodig zou blijken voor de afwatering. Omdat het gebied onder twee Heren viel, gaf ook Jan van Polanen, Heer van de Lek en van Breda op 31 december 1371 eveneens toestemming. De sluis gaf toegang tot de Stolwijkse Ringvaart, die in gebruik was in verband met de winning van turf. Stolwijkersluis leidde vanaf 1377 al een zelfstandig bestaan. Rondom de toen reeds gemaakte sluis aan het einde van de vliet naar Stolwijk heeft zich een woonkern gevormd. De sluis zorgde dat de polder via de Goudse Vliet kon afwateren op de Hollandse IJssel of andersom water kon inlaten. Dat gebeurde via de uitwateringsgeul De Wijk, die nu nog prominent aanwezig is in de buurtschap. Het is een bekend fenomeen dat juist dit soort plekken aanleiding vormt voor het ontstaan van bewoning en handel. Deze uitwateringssluis, waaraan de buurtschap haar naam heeft te danken, is in 1924 definitief dichtgemaakt.

Stolwijkersluis heeft zich onder invloed van Gouda ontwikkeld tot een knooppunt, waar het verkeer dat uit de Krimpenerwaard naar de stad wilde, samenkwam. Gouda was een belangrijke handelsstad, waar veel markt gehouden werd. Boeren uit de regio, ook uit de Krimpenerwaard, brachten hier hun handelswaar en gaven hun geld uit. Om op tijd op de markt te zijn, werd vaak al de dag ervoor gereisd en een overnachtingsplek in Stolwijkersluis gezocht. Dat lag vroeger buiten de poorten van de stad aan de overzijde van de Haastrechtse Brug. Die brug werd in 1471 gebouwd op kosten van de stad. Tot 1883 was dit de enige uitgang van de waard over de weg. Doordat Stolwijkersluis zo ging functioneren als een belangrijk verkeersknooppunt, ontstond er een concentratie van herbergen.

Stolwijkersluis was daarnaast een belangrijke plek door de aanwezigheid van een rechthuis. Meestal werd voor kleine dorpen recht gesproken in herbergen. Zo werd ook voor de ‘ambachtsheerlijkheid’ Gouderak recht gesproken in een herberg aan de Gouderaksedijk bij het vroegere overzetveer naar de Veerstal in Gouda. In dit ‘Regthuys’ deden schout en schepenen van Gouda dienst voor Gouderak. De locatie bij het overzetveer had het voordeel dat de schout van Gouda een lange reis naar het dorp Gouderak bespaard bleef. Het pand is gesloopt in de jaren zestig.

In 1827 zijn de grensbepalingen voor het kadaster voor gemeenten in het kanton Haastrecht vastgesteld bij Zwaanenburg in Stolwijkersluis.

Het overzetveer dat de verbinding met Gouda onderhield wordt al in 1325 genoemd. In 1926 is het opgeheven.

In 1948 had Stolwijkersluis een eigen winkelbestand en buurtvereniging. En stond het geheel los van Gouda. Sterker nog: de Goudse schaatsclub zat op de ijsbaan van Stolwijkersluis.

Recente ontwikkelingen
- Integrale Gebiedsuitwerking Stolwijkersluis.

Bezienswaardigheden
- De Haastrechtse Molen viel, zoals de naam al suggereert, vanouds onder Haastrecht, maar ligt sinds een grenscorrectie in de gemeente Gouda en daarmee de facto in de buurtschap Stolwijkersluis.

- De cultuurhistorisch zeer bijzondere Stolwijker Schutsluis heeft vele jaren in verwaarloosde staat verkeerd. Gelukkig zijn in 2010 subsidies beschikbaar gekomen om hem te kunnen restaureren. De restauratie is eind 2011 voltooid.

- Waaiersluis aan de Zuider IJsseldijk. Wandelaars kunnen over deze sluis de Hollandsche IJssel oversteken naar de Goudse wijk Goverwelle.

- Gietijzeren ophaalbrug aan de Gouderakse Tiendweg. In 1888 wordt een plan uitgevoerd om 5 bruggen te vernieuwen, de Stolwijkersluis te vernieuwen en de ringvaart te verdiepen. Zodoende kwam er ook een nieuwe brug aan het begin van de Gouderakse Tiendweg.

- Monumentale oude panden, waaronder Gouderaksedijk 25-27.

Jaarlijkse evenementen
- Voor het Dauwtrappen in en rond Stolwijkersluis op Hemelvaartsdag moet u vroeg uit de veren, maar het is een bijzondere ervaring die u zeker eens meegemaakt moet hebben. En het is een leuke manier om de buurtschap Stolwijkersluis en het bijzondere omringende landschap van de Krimpenerwaard eens op een andere manier te leren kennen.

Natuur en recreatie
- Er lopen diverse gemarkeerde wandel- en fietsroutes langs en rond Stolwijkersluis. Zo zijn er bijvoorbeeld de fietsroute Fietsen langs historische vaarwegen (49 km), uitgegeven door de Provincie Zuid-Holland, de Goudse Sluizenroute en de fietsroute Gouda-Berkenwoude.

Links
- Op de site van de Stichting Buurtschap Stolwijkersluis vindt u nog zeer vele pagina's interessante informatie over de geschiedenis van en recente ontwikkelingen in deze cultuurhistorisch en landschappelijk bijzondere buurtschap. Zeer de moeite waard om eens op uw gemak te bekijken.
- Volg actualiteiten over de buurtschap Stolwijkersluis e.o. op Twitter.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)