Cuijk

Plaats
Dorp en gemeente
Cuijk
Noordoost-Brabant Land van Cuijk
Noord-Brabant

cuijk_plaatsnaambord_kopie.jpg

Cuijk is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Land van Cuijk.

Cuijk is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Land van Cuijk.

Cuijk

Terug naar boven

Status

- Cuijk is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Land van Cuijk.

- De gemeente is in 1994 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Beers, Cuijk en Sint Agatha en Haps.

- De gemeente Cuijk omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Beers, Haps, Katwijk, Linden, Sint Agatha en Vianen, de buurtschappen De Plaats, Dommelsvoort, Ewinkel, Haring, Heeswijk, Huij, Laarakker, Putselaar en Zevenhutten en de voormalige buurtschap Klein Linden (zie Katwijk). Bij elkaar zijn dit 7 dorpen, 9 buurtschappen en 1 voormalige buurtschap.

- Wapen van de gemeente Cuijk.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Cuijk.

- De gemeente gaat in 2022 met buurgemeenten Boxmeer en Sint Anthonis fuseren tot de gemeente Land van Cuijk.

- Onder het dorp Cuijk vallen ook de buurtschappen Ewinkel, Heeswijk en Zevenhutten.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Kuuk.

Oudere vermeldingen
Ca. 365 kopie 13e eeuw Ceuclum, ca. 1050 kopie 11e eeuw Kuik, 1127 Chuc, 12e en 13e eeuw Kuc, Cuc, Cuich, 1151 kopie 12e eeuw Kuic, 1244 Kuc, Kuck, 1285 Kuyc, Kuuck, Kuyck, 1294-1295 Kuyc, Keyuc, 1665 Cuijck, 1773 Kuyk.

Naamsverklaring
De oudste attestatie Ceuclum wordt door sommigen gezien als een verschrijving van Ceucium*, dat men verbindt met het Indo-Europese geug- * 'krommen', wat dan zou slaan op de grote bocht naar het westen die de rivier de Maas hier maakt. Ook is voorgesteld Ceuclum te emenderen in Ceudiaco*, een nederzettingsnaam gevormd bij een persoonsnaam met het Gallo-Romaanse suffix -acum. Ter plaatse is archeologisch materiaal uit de Romeinse tijd gevonden.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Cuijk grenst in het N en NO aan de rivier de Maas, in het N aan de provincie Gelderland en Overasselt en Heumen, in het NO aan de provincie Limburg en Molenhoek, Mook, Middelaar en Milsbeek, in het ZO aan Oeffelt, Beugen en Rijkevoort, in het ZW aan Wanroij, Sint Hubert en Mill en in het W aan Gassel, en ligt in het uiterste NO van de provincie Noord-Brabant en verder ZO van Grave en Wijchen, Z van Nijmegen, ZW van Groesbeek en NW van Gennep en Boxmeer. De A73 loopt centraal tot O door de gemeente, van N naar ZO. NW in de gemeente liggen de Kraaijenbergse Plassen. De gelijknamige hoofdplaats ligt NO in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Cuijk en Sint Agatha 303 huizen met 1.999 inwoners, verdeeld in de dorpen Cuijk 257/1.701 (= huizen/inwoners) en Sint Agatha 46/298. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 10.000 huizen met ca. 25.000 inwoners, het gelijknamige dorp heeft ca. 7.500 huizen met ca. 18.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp en/of deze gemeente, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Museum Ceuclum omvat voorwerpen die in of rond Cuijk gevonden zijn. Het betreft materiaal uit de steentijd, bronstijd, ijzertijd, romeinse tijd, middeleeuwen en nieuwe tijd. De collectie wordt tentoongesteld in de oude, gotische Martinustoren (die ook te beklimmen is). De toren is een restant van de oude Parochiekerk (1480) en wordt gezien als het meest waardevolle monument in het dorp.

- "FotoArchiefDienst (FAD) Cuijk is een stichting die zich al sinds 1983 bezig houdt met de geschiedenis van de gemeente. Hieronder vallen zaken zoals het verwerven en beheren van fotomateriaal, documenten, voorwerpen, archieven van verenigingen, stichtingen, winkels en bedrijven met als doel een zo compleet mogelijk beeld van de geschiedenis (zowel analoog als digitaal) in woord en beeld van de gemeente en haar bewoners in beeld te brengen. Al dit materiaal wordt gebruikt voor o.a. het houden van tentoonstellingen en het uitgeven van boeken en brochures. Het fotoarchief van de gemeente is ook bij de stichting ondergebracht. Ca. 45 vrijwilligers stellen hun interesse en tijd ter beschikking van de stichting. Openingstijden van de tentoonstellingsruimte: woensdag en donderdag van 10.00-16.30 uur, en donderdag tevens van 19.00-21.00 uur. Op bijzondere dagen in Cuijk zijn wij meestal ook open. Mocht je op deze tijden niet kunnen, dan is het mogelijk voor individuen en kleine groepen om een andere afspraak te maken. Adres: Kerkstraat 14. Tel. tijdens openingstijden: 0485-318093." In juli 2019 is de FAD van naam veranderd. Sindsdien heten ze Cuijks Archief.

- Historische Kring Land van Cuijk is opgericht in 1977 en heeft als doel het bevorderen van de belangstelling voor en de kennis van de geschiedenis van eigen streek, volk en gebruiken. Daarnaast zet de Kring zich in voor behoud en behartiging van de vele cultuurhistorische waarden in de regio. De activiteiten van de Kring richten zich op de historie en de cultuur van onze streek en de weerslag daarvan in deze tijd.

- Verhalen over de geschiedenis van Cuijk op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Cuijk telde tussen 1945 en 2000 veel grote bedrijven; Homburg, Adler, Victor Hugo, Nutricia, Roggy en Dumig. "Wat is de reden dat Simon Homburg in 1949 zijn bedrijf van Haarlem naar Cuijk verhuist? Hoe komt het dat een Amerikaans bedrijf een paar jaar later in diezelfde plaats begint met de productie van schrijfmachines? Is dat het enige Amerikaanse bedrijf dat hierheen komt, of komen er meer? Waarom openen de Amsterdamse gebroeders Dumig een diamantslijperij in het stadje aan de Maas en was dat een succesvol bedrijf? Dat zijn maar een paar van de vragen die beantwoord worden in het boek ‘Fabrieksarbeid is mannenwerk. Gloriejaren van de Cuijkse industrie’ dat in november 2019 verschijnt. De periode 1944-2000 was, in economisch opzicht, de meest succesvolle in de geschiedenis van het dorp.

Auteurs Harrie Vullings (1951) en Chris van Alem (1953) begonnen eind 2016 aan een zwerftocht door duizenden archiefstukken, ploegden door ontelbare krantenpagina’s en persoonlijke archieven. Uit laden, dozen en kasten kwamen talloze foto’s tevoorschijn waarmee het boek ‘Fabrieksarbeid is mannenwerk’ is geïllustreerd. Tientallen Cuijkenaren, van arbeider tot directeur, vertellen het verhaal over het bedrijf waar zij hebben gewerkt. Dit boek is onmisbaar voor de Cuijkse bedrijven en het personeel dat er heeft gewerkt en hun familie. Het is dé schakel tussen de summiere stukjes en beperkte hoofdstukken die over deze periode tot dusver zijn verschenen. Het verhaalt van vergeten bedrijven, biedt smakelijke anekdotes, onthult onbekende feiten maar zet vooral de hele Cuijkse geschiedenis van die periode in perspectief." Hardcover, 240 pag. Prijs: € 24,95.

- "Werkgroep Archeologie Cuijk (WAC) houdt zich actief bezig met de Cuijkse archeologie door middel van: assisteren bij opgravingen; onderzoek in het veld; reconstrueren en beheren van vondstmateriaal; documentatie van archeologische onderzoeken; toegankelijk maken van de archeologische bibliotheek; vraagbaak voor archeologisch geïnteresseerden; maken van brochures van interessante episoden uit de Cuijkse archeologie; gezamenlijke excursies; deelname aan activiteiten van AWN afd. Nijmegen e.o.; deelname aan de Klankbordgroep Archeologie en Team Romeinen; realisering van de Romeinse museumtuin in de tuin van Maasstraat 17. De werkgroep is gehuisvest op Maasstraat 17, samen met het Toeristisch InformatiePunt en het archief van Museum Ceuclum. Werkavond: iedere 1e en 3e maandag van de maand vanaf 20:00 uur. Vrij toegankelijk voor archeologisch geïnteresseerden."

- In 2019 is een nieuw Archeologisch Beleidsplan gemeente Cuijk vastgesteld. In Cuijks nieuwe archeologiebeleid is ‘de maatschappelijke meerwaarde’ belangrijker dan ‘de wetenschappelijke meerwaarde’. In mensentaal: er wordt minder onderzocht en minder opgegraven. De besparingen die dit oplevert, wil de gemeente steken in het zich op de kaart zetten als voormalige Romeinse nederzetting om zo meer toeristen te trekken. Archeologen en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn daar kritisch over. Wethouder Maarten Jilisen over de koerswijziging: "We gooien niks weg. We eigenen ons beleidsruimte toe die we hebben. We gooien ook geen andere historische periodes weg. We blijven onderzoeken volgens de richtlijnen en blijven vondsten beschikbaar stellen aan depots. Maar er komt geen volledig wetenschappelijk onderzoek achteraan."

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Structuurvisie gemeente Cuijk 2030.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Cuijk heeft als plaats19 rijksmonumenten.

- De RK Martinuskerk (Kerkstraat 8) is een neogotische kruisbasiliek met twee torens, gebouwd in de periode 1911-1913 naar ontwerp van architect Caspar Franssen. De schilderingen in het interieur zijn naar het ontwerp van Hans Mengelberg en uitgevoerd door Johannes Cornelis Wilbrink. Het retabel van het hoogaltaar is door Hendrik van der Geld op eigen initiatief gemaakt voor de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch, maar dit kwam uiteindelijk in Cuijk terecht. De zijaltaren en piëta zijn ook van Van der Geld. In 1945 raakt de kerk zwaar beschadigd door oorlogshandelingen van het Duitse leger aan de andere kant van de Maas. De Cuijkse molen en het Cuijkse gemeentehuis raakten ook zwaar beschadigd. De schade aan interieur en exterieur kan gelukkig worden hersteld. Van 2009 tot 2011 heeft een ingrijpende restauratie van de kerk plaatsgevonden.

Het orgel is tussen 1525 en 1650 gebouwd in de Waalse traditie van de 17e eeuw, door Andries Severijn. Het bevond zich aanvankelijk in de Benedictijnerabdij Saint-Laurent te Luik, maar toen de Luikse kloosters in 1796 door de Fransen werden gesloten is het door de Martinuskerk van Cuijk gekocht en in 1804 ingewijd. Sindsdien is het meerdere malen gerestaureerd, voornamelijk door orgelbouwersfamilie Smits. In 1913 is het geplaatst in de nieuwe Martinuskerk. Het orgel is bij uitstek geschikt voor het spelen van barokwerken. - Beschrijving orgel Sint-Martinuskerk. Het carillon is gegoten door Koninklijke Klokkengieterij Petit & Fritsen uit Aarle-Rixtel. De oorspronkelijke beiaard van 25 klokken hing in de toren bij het gemeentehuis. Na een raadsbesluit is in 2005 besloten om het raadhuisinstrument te verplaatsen naar de zuidertoren van de Martinuskerk. De 3 al aanwezige luidklokken zijn de basis voor de nieuwe beiaard. De Es-klok is met ruim 1400 kg de zwaarste klok van het Cuijkse carillon. De klavierkamer (25 m2), gesitueerd boven de klokken, is voorzien van een oefenklavier, klimaatbeheersing en dubbele beglazing en wordt tot de best toegeruste speelkamers van Europa gerekend.

- De Hervormde (PKN) kerk (Grotestraat 102) dateert uit 1810. Het is een zogeheten Lodewijkskerkje, een van de tientallen die begin 19e eeuw in Noord-Brabant zijn gebouwd, nadat de historische kerken in diverse plaatsen door de Hervormde kerk moesten worden "'teruggegeven" aan de RK kerkgenootschappen. De bouw van dit classicistische kerkje is (mede) gefinancierd door koning Lodewijk Napoleon, broer van de Franse keizer. Vandaar de benaming van dit type kerkjes.

In 1811 kreeg de kerk haar luidklok, gegoten door Clement Drouot. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de klok door de Duisters geroofd, maar niet versmolten tot wapentuig. In 1978 is de klok teruggevonden in Berlicum en feestelijk teruggehaald. Het kerkje weerstond overstromingen, beschadiging door granaatinslagen en brand. Het van oorsprong eenklaviers orgel is in 1829 gebouwd door B.P. van Hirtum. In 1980 is al het verdwenen pijpwerk van Van Hirtum gereconstrueerd. - Beschrijving orgel Hervormde Kerk. Het kerkgebouw wordt op zondagochtend van 10.00-11.00 uur gebruikt voor de eredienst. Daarnaast wordt het gebouw gebruikt als trouwlocatie en wordt het regelmatig verhuurd voor concerten. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Grave/Cuijk.

- Mariakapellen.

- Molen Jan van Cuijk* is een ronde bakstenen beltkorenmolen. Hij is in 1860 gebouwd als graan- en schorsmolen. De molen is vernoemd naar Jan I, heer van het Land van Cuijk en vriend van koning Eduard I van Engeland en van de Hertog van Brabant. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog liep de molen schade op en ook tijdens de bevrijding in 1944 is hij door meerdere granaten getroffen. In 1942 is de belt afgegraven en vervangen door een pakhuis. Eind jaren vijftig is toestemming veleend tot sloop, maar zo ver is het gelukkig niet gekomen. Wel is in de molen een elektrisch maalbedrijf begonnen. In 1971 is de molen aan de gemeente verkocht. De molen wordt regelmatig op zaterdag door vrijwillig molenaars bediend.
* Heerstraat 4, in de praktijk inmiddels gelegen in het dorpsgebied van Cuijk, maar voor het postadres als een soort enclave-tje nog nét gelegen in de uiterste NW uithoek van het grondgebied van Sint Agatha. Kan daar geen dorpsgrenscorrectie voor worden gedaan?

- Gevelstenen in Cuijk.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Nieuws over de kermissen in de gemeente Cuijk op Facebook.

- Vierdaagsefeest Cuijk (eind juli, i.v.m. de Vierdaagse Nijmegen).

- "Op een zondag eind augustus (in 2020 voor de 17e keer) organiseert Stichting Cultureel Hart Cuijk een cultureel festival, met de titel Cultuur aan de Maas. Het festival wordt gehouden in het oude centrum. Het loopt van het Protestantse Kerkje tot in het Tuigleerstraatje en het hele gebied er tussen tot het Louis Jansenplein en de Maaskade. Van 13.00-17.00 uur zijn er optredens van koren, muziekgezelschappen, theatergezelschappen en de gilden van de gemeente. Zij verzorgen onder meer het vendelzwaaien en het kruisboogschieten. Op het voorterrein van de voormalige tuin der Oblaten aan de Grotestraat komt voor de jeugd een Circus Variëté waar zij een aantal circus acts kunnen aanschouwen. Er worden workshops gegeven waar deze acts aan de jeugdige bezoekers worden geleerd en door hen beoefend kunnen worden. De diverse culturele instellingen o.a. Museum Ceuclum, Archeologisch Museum, Beeldentuin en het Cuijks Archief presenteren zich. Concerten, straattheater, historische oorlogsvoertuigen etc. maken van dit festival een complete Uitmarkt. Als een lint tussen al deze activiteiten bieden standhouders met boeken en kunstwerken hun waar aan."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "Schouwburg Cuijk is een eigentijds theater en ontmoetingscentrum, dat beschikt over diverse zalen, waaronder een middelgrote TheaterZaal, een vlakke vloer SchouwCafé, TheaterCafé, GrandCafé en Sociëteit. Deze ruimten bieden een podium aan professionele en amateurvoorstellingen en concerten, festivals, jazzmiddagen en lezingen. Het is ook een uitermate geschikte locatie voor congressen, vergaderingen, presentaties, recepties en feesten. De perfecte plek voor een avond uit, een feest of bedrijfsevenement."

- "Een middag of avondje Industry Service Bioscoop Cuijk is meer dan alleen een film kijken. Industry biedt haar bezoekers namelijk topservice - indien gewenst - tot aan de stoel. De menukaart biedt alle keuze. Een druk op de serviceknop aan de stoel en de medewerkers brengen het snel en ongemerkt. Zo is film kijken helemaal relaxed. Ook voor of na de voorstelling kun je nog even gezellig loungen. Naast ons reguliere filmprogramma hebben we regelmatig ‘specials’ op het programma staan. Zo kunnen de dames tijdens onze Ladies Night-films genieten van een speciale avond uit waarin ze heerlijk in de watten worden gelegd. En hebben we voor de kleinste filmliefhebbers ‘Kleuterbios-ochtenden’. Ze kunnen dan op een kindvriendelijke manier voor het eerst kennismaken met onze bioscoop, het geluid staat wat minder hard en de lampen gaan niet helemaal uit. En na afloop ontvangen de kleine filmliefhebbers een echt diploma!"

- "IVN Cuijk is een vereniging van vrijwilligers, die jong en ouder in aanraking wil brengen met de natuur en ook het belang van duurzaamheid wil benadrukken. Enkele van onze leden zijn natuurgids en verzorgen natuurwandelingen of cursussen, anderen laten kinderen en jongeren de natuur beleven of zijn bijvoorbeeld fysiek actief door landschapsbeheer- of monitoringsprojecten. Een groep leden houdt zich bezig met redactiewerk en ook de website wordt door hen beheerd. Wil je ook werken aan groene en duurzame initiatieven om jong en ouder bewust van te maken hoe leuk, leerzaam, gezond en belangrijk natuur is? Als vrijwilliger bij het IVN heb je diverse mogelijkheden om je in te zetten voor de natuur in je eigen omgeving. IVN biedt jou de mogelijkheid om als vrijwilliger een bijdrage te leveren in een van onze werkgroepen of als bestuurslid. Als je hier belangstelling voor hebt, kun je dat op het inschrijfformulier aangeven, waarna we contact met je opnemen."

- De Laarakkerse Waterleiding is een beek die loopt tussen Beers, Vianen, Cuijk en Sint Agatha in het noorden en Haps in het zuiden. De Laarakkerse Waterleiding stroomt o.a. door de historische landgoederen De Barendonk, Ossenbroek, De Hiersenhof, De Dennen en De Nieuwe Hof. Omdat de landgoederen ernstig verdroogd waren, is de beek in 2010 heringericht. De oevers van de beek zijn over een lengte van 1.500 meter natuurlijk ingericht en bij Stuw Barendonk is een vispassage aangelegd.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Cuijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Cuijk.

- Nieuws: - Nieuws uit (de kernen van) de gemeente Cuijk. - Het Cuijks Weekblad is via de link ook online te lezen. - Nieuws van het Cuijks Weekblad op Facebook.

- Buurtverenigingen: - Buurtvereniging De Haagsestraat.

- Muziek: - "Harmonie Gaudete in Domino bestaat sinds 1900. De harmonie heeft ca. 85 leden, verdeeld over het harmonieorkest, opleidingsorkest, (blokfluit)leerlingen, vaandelwacht en bestuursleden. Naast het musiceren zijn veel leden betrokken bij activiteiten ten behoeve van de vereniging. Zo zijn leden betrokken bij de opleiding van leerlingen en aspiranten en is er een behoorlijk aantal commissies op allerlei gebied. Bijna jaarlijks worden themaconcerten gegeven in samenwerking met andere artiesten. De afgelopen jaren o.a. met Gé Reinders, Karin Bloemen, flamencogitarist Eric Vaarzon Morel en locale collega's als popkoor Noisy Voices, de Ghesellen van Sint Maerten, Zanggroep Creation en de Bull Town Big Band. En door het jaar heen zijn er altijd weer de traditionele optredens. Zomerconcerten in de wijk en op het kerkplein, het opluisteren van de Martinusmis en de dodenherdenkingen in Katwijk en Cuijk. Leden, bestuur en dirigenten van Gaudete hebben de smaak helemaal te pakken en willen graag op de ingeslagen weg doorgaan. Uitbreiding van het aantal muzikanten om onze muzikale doelen te kunnen realiseren is daarbij altijd welkom."

- Sport: - "Het goud van de tot medio 2016 nog 3 volleybalverenigingen in Cuijk e.o. zijn de trouwe volleyballeden, de supporters en de vele vrijwilligers. Het goed gevuld houden van de competitie-spelende teams, leden een perspectief bieden op hun eigen niveau binnen de nieuwe vereniging, het invulling geven aan een sterke jeugdopleiding, en het verlichten van de werkdruk van de vrijwilligers, zijn volgens de drie besturen de belangrijkste redenen tot een fusie in 2016 tussen Energo Flip Schoonmaak, Shock ’82 en Dynamo, tot de nieuwe vereniging VC Volt. Door het samengaan versterken ze de herenlijn en verbreden ze de dameslijn, wat goed is voor de doorstroom naar de top, en bouwen ze samen aan instroom van nieuwe mini’s in de regio. Hiermee wordt het sociaal-maatschappelijk belang nog meer onderschreven, omdat de vereniging als aantrekkelijk wordt ervaren en ieder lid binnen dezelfde vereniging op zijn of haar eigen niveau kan blijven volleyballen."

- Cuijkse Crossclub (CCC).

- Veiligheid: - Politie m.b.t. de gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Cuijk, - idem alg. en - idem RK.

Reactie toevoegen