1e Exloërmond

Plaats
Dorp
Borger-Odoorn
Drenthe

1e_exloermond_plaatsnaambord.jpg

De spelling 1e Exloërmond is al in 2009 formeel door de gemeente zo vastgesteld, bijvoorbeeld voor de postadressen en de plaatsnaamborden. Toch zijn er nog altijd inwoners en instanties die nog de verouderde spelling Eerste Exloërmond gebruiken.

De spelling 1e Exloërmond is al in 2009 formeel door de gemeente zo vastgesteld, bijvoorbeeld voor de postadressen en de plaatsnaamborden. Toch zijn er nog altijd inwoners en instanties die nog de verouderde spelling Eerste Exloërmond gebruiken.

1e_exloermond_dorpshuis_de_badde_kopie.jpg

De inwoners van het kleine dorp 1e Exloërmond hebben gelukkig hun dorpshuis De Badde kunnen behouden. Hoe dat zit kun je lezen onder het kopje Links.

De inwoners van het kleine dorp 1e Exloërmond hebben gelukkig hun dorpshuis De Badde kunnen behouden. Hoe dat zit kun je lezen onder het kopje Links.

1e_exloermond_zomerfeest_all_in_de_mond_kopie.jpg

In 1e Exloërmond wás er jaarlijks op een zaterdag in juni het Zomerfestival All in de Mond. Of het nog altijd is weten wij niet zeker want in Google komen wij het de laatste jaren niet meer tegen.

In 1e Exloërmond wás er jaarlijks op een zaterdag in juni het Zomerfestival All in de Mond. Of het nog altijd is weten wij niet zeker want in Google komen wij het de laatste jaren niet meer tegen.

1e_exloermond_actuele_kaart.jpg

Het grondgebied van het dorp 1e Exloërmond vormt een perfecte rechthoek. Daar zijn er vast meer van, maar ook weer niet heel veel, want bij veel lintbebouwing-dorpen zitten er toch wel érgens butsen of uitstulpingen in de plattegrond. (© Google)

Het grondgebied van het dorp 1e Exloërmond vormt een perfecte rechthoek. Daar zijn er vast meer van, maar ook weer niet heel veel, want bij veel lintbebouwing-dorpen zitten er toch wel érgens butsen of uitstulpingen in de plattegrond. (© Google)

1e Exloërmond

Terug naar boven

Status

- 1e Exloërmond is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Borger-Odoorn. T/m 1997 gemeente Odoorn.

- Het dorp 1e Exloërmond is zodanig dunbebouwd dat het geen 'bebouwde kom' heeft. Daarom heeft het dorp ook witte plaatsnaamborden i.p.v. blauwe.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
Eerstemond. Een inwoner van dit dorp is een Eerstemondjer.

Spelling
Tot 2009 werd deze plaatsnaam - ook wel - gespeld als Eerste Exloërmond. In het kader van de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) is de naam door de gemeente opnieuw formeel vastgesteld (bijvoorbeeld voor de postadressen en op de plaatsnaamborden), en wel met de spelling 1e Exloërmond. Toch wordt soms, zowel door inwoners als bij nieuwsartikelen, de spelling Eerste Exloërmond nog gebruikt.

Terug naar boven

Ligging

1e Exloërmond ligt rond de langgerekte gelijknamige weg, die in het NO uitkomt in de provincie Groningen (kern Musselkanaal), Z van Stadskanaal, O van Borger.

Terug naar boven

Statistische gegevens

1e Exloërmond heeft ca. 150 huizen met ca. 360 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De kern 1e Exloërmond ligt in het veenkoloniale gebied. Dit gebied is ontstaan tijdens de grootschalige ontginningen in het Drentse veengebied. Het veenkoloniale gebied wordt gekenmerkt door een grote openheid. Er is sprake van grootschalige landbouw, vooral akkerbouw gericht op bulkproductie. De verkaveling is rechtlijnig, met lange opstrekkende kavels loodrecht op de weg of het kanaal. Het gebied wordt doorsneden door een beperkt aantal (kaarsrechte) wegen. Hier en daar zijn, vooral aan de oostzijde, percelen bos aangeplant. De bebouwing is hoofdzakelijk geconcentreerd langs de kanalen en de wijken. Ook de kern 1e Exloërmond is ontstaan langs een kanaal en kan worden geclassificeerd als een veenkoloniaal lintdorp.

Aan 1e Exloërmond is te zien hoe de vervening van de Drouwenervenen en Buinervenen is verlopen. Na vaststelling van de grens tussen Drenthe en Groningen in 1817 en toestemming van de stad Groningen om Drentse turf over  Groningse wateren te vervoeren, is deze 'mond' naar het Stadskanaal aangelegd. Omstreeks 1840 wordt een begin gemaakt met het graven van de 1e Exloërmond, oftewel het Noorderhoofddiep. In 1843 wordt uit het veen aan het begin van deze hoofdwijk de eerste turf via het Stadskanaal afgevoerd naar Groningen.

Door de grootschalige verveningen in de Exloërvenen en Valthervenen groeit de bevolking in het gebied snel. Er is zelfs sprake van een bevolkingsexplosie, die overigens voor een groot deel aan 1e Exloërmond voorbij gaat. Toch telt
dit dorp in 1919 nog 636 inwoners en is daarmee in die tijd qua inwonertal het 3e dorp van de toenmalige gemeente Odoorn. De bewoners van de veendorpen waren slechts voor een klein deel afkomstig uit Drenthe. De meeste kwamen uit Groningen en Duitsland (trekarbeiders die aanvankelijk alleen in het zomerseizoen in het gebied verbleven).

Kenmerkend voor de ruimtelijke structuur van de veenkoloniale lintdorpen zijn de dubbele diepen, waarlangs zich de lintbebouwing heeft ontwikkeld. De 1e Exloërmond bestaat daarentegen uit slechts één kanaal. Verdichtingen in de lintbebouwing zijn te vinden in het middendeel van het lintdorp. Des te ouder de woonbebouwing is, des te dichter staan de huizen op de weg. De meer recente bebouwing is verder teruggeplaatst. In 1e Exloërmond zijn deze verschillen echter niet (meer) opvallend.

1e Exloërmond heeft nog een duidelijk agrarisch karakter. De (voormalige) boerderijen staan verspreid in het lint, zowel aan de zuid- als aan de noordzijde. Aan de zuidzijde heeft de woningbouw zich meer ontwikkeld; aan de noordzijde is de laatste decennia weinig nieuwe bebouwing toegevoegd, hier en daar zijn moderne schuren of een tweede bedrijfswoning bij de boerderijen geplaatst. Het zicht op het open land is nog ruimschoots aanwezig.

Het  middendeel van het zuidelijke bebouwingslint vertoont een zekere concentratie van bebouwing; vooral in de richting van Exloërveen is sprake van verdunning. De kenmerkende functiemenging in lintdorpen is in 1e Exloërmond niet sterk (meer) aanwezig, slechts enkele voorzieningen en bedrijven komen voor tussen de woningen en boerderijen. Functieveranderingen zijn tot nu toe soepel in het lint opgenomen.

De boerderijen en huizen staan over het algemeen met de nok loodrecht op het gedempte diep, respectievelijk de weg. Het merendeel van de bebouwing bestaat uit één bouwlaag met kap. De boerderijen zijn door hun monumentale
omvang en vaak fraaie vormgeving belangrijke beelddragers. Het kanaal (de 'mond') is rond 1970 gedempt. In de vrijgekomen ruimte ligt langs de noordzijde de verbrede doorgaande weg; langs de zuidzijde is een fietspad aangelegd. Tussen de weg en het fietspad ligt een afwateringssloot. Het profiel is voorzien van beplanting en ademt daarmee een aantrekkelijke groene sfeer. (bron: BügelHajema, Bestemmingsplan 1e Exloërmond, 2016)

Van 1924 tot 1935 heeft 1e Exloërmond een halte aan de spoorlijn Stadskanaal - Ter Apel Rijksgrens. Het stationsgebouw is in de jaren zeventig gesloopt.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Met de kwaliteit van Basisschool De Mondenhoek in 1e Exloërmond was niets mis. Sterker nog, in de Drentse onderwijsmonitor van februari 2010 blijkt zelfs dat De Mondenhoek op rekengebied op dat moment de beste school van Borger-Odoorn is en provinciebreed op de 4e plaats staat. Ook nam het aantal leerlingen weer iets toe. Dat alles was hoopgevend voor de strijdvaardige ouders en leerkrachten, die de school, die toen wegens zijn grootte of beter gezegd kleinte al in de 'gevarenzone' zat, graag open wilden houden. Toch bleek ruim een jaar later, na afloop van schooljaar 2010-2011, de school te klein om nog langer verantwoord door te kunnen gaan en is hij gesloten. In 2013 is het gebouw gekocht door een echtpaar dat het pand heeft verbouwd tot woonhuis plus bedrijfsruimte (handelsonderneming).

- Het geldende Bestemmingsplan 1e Exloërmond is in 2016 vastgesteld.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- In 1918 krijgt 1e Exloërmond een Hervormde kerk, zijnde een houten kerkje op huisnr. 35a. In 1951 wordt dat gesloopt en vervangen door het huidige kerkje op dezelfde locatie. In 1998 wordt dit kerkje aan de eredienst onttrokken. Het is herbestemd tot woonhuis.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De Hondsrugtuin (1e Exloërmond 12) van Geert en Ginie Klooster is van mei t/m augustus gedurende enkele Open Dagen te bezichtigen. Het is een tuin van 3000 m2 in het vlakke veenkoloniale landschap, omgeven door een windsingel met mooie doorkijkjes. De tuin is aangelegd in een natuurlijke stijl. De borders zijn groot, passend bij het formaat van de tuin. In de borders is een compositie gemaakt op basis van kleur, hoogte en bloeitijd. In de borders is een grote verscheidenheid aan planten te vinden, waaronder vele verschillende soorten Eupatorium, Helenium, Iris, Hemerocallis en Papavers tussen een groot aantal soorten siergrassen. Tussen de bloeiende planten veel hosta's en grassen. De laatste jaren zijn verschillende borders in prairie stijl aagelegd.

- Op een zondag begin mei is er een Voorjaarsfair in de tuin van de fam. Klooster. Ongeveer 15 kramen met tuingerelateerde artikelen en informatie over Groei en Bloei afd. Stadskanaal. Een gezellige fair met veel planten, koffie en thee met iets er bij verkrijgbaar. Een mooie plek om mede-tuinliefhebbers uit de regio te ontmoeten.

-  Op een zaterdag in juni (11.00-17.00 uur) organiseert het Naoberhuis (zie hieronder bij Links > Zorg) de jaarlijkse Zomer Zorgmarkt. Je kunt er kennismaken met zorginstellingen uit de regio. Er is alle ruimte om te praten over zorg en de invulling daarvan op allerlei gebied. Daarbij zijn er kraampjes waar, vaak eigen gemaakte, spullen te koop zijn. Een sfeervolle markt waar je gezellig even kunt zitten met een kopje koffie/thee. Ook zijn er enkele muziekgezelschappen uit de regio die e.e.a. muzikaal opluisteren.

- In 1e Exloërmond is er nog de jaarlijkse traditie van het Carbid-schieten op oudjaarsdag.

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Badde was relatief groot voor het kleine dorp 1e Exloërmond. De gemeente Borger-Odoorn stond voor de uitdaging om voorzieningen zoals dorpshuizen in haar vele dorpen 'overeind' te houden en tegelijkertijd de kosten daarvoor betaalbaar te houden (want op de bestaande weg doorgaan paste niet meer in de begroting). Het dorpshuis is daarom voor een symbolisch bedrag overgedragen aan Stichting Streekbelangen 1e Exloërmond, die in het vervolg zelfstandig de dorpshuisfunctie uitvoert, en tevens eenmalig een bedrag heeft gekregen om het dorpshuis te verkleinen en zodanig te verbouwen dat het voorlopig weer aan alle eisen des tijds voldoet. Samen met een bescheidener jaarlijkse subsidie van de gemeente en meer zelfwerkzaamheid van de inwoners, en waar nodig aanvullende fondsenwerving bij externe instanties, kan men dan toch het dorpshuis behouden. De verbouwing is eind 2013 gereed gekomen.

- Zorg: - Het Naoberhuis is gespecialiseerd in het ondersteunen van mensen met een beperking, in de vorm van dementie, niet aangeboren hersenafwijking, moeilijk omgaan met andere mensen (in groepsvorm), motorische beperkingen en slechtziend. Zij bieden dagopvang aan met een gerichte ondersteuning. Ook voor mensen waarbij plaatsing in een normale dagopvang problemen geeft. Voor jongeren in een crisissituatie bieden ze logeeropvang. Doel is om met een gericht ondersteuningsplan een traject op te starten om de jongeren weer te laten deelnemen in de maatschappij; terug in ouderlijke huisvorm of zelfstandig wonen. Ook voor jongeren in een dag(deel)opvang bieden ze ondersteuning. Het gaat hier om jongeren met autisme, zoals PDD-NOS en Asperger. Sinds 2017 biedt Het Naoberhuis naast 1e Exloërmond ook dagbesteding in 2e Exloërmond en Valthermond.

Reactie toevoegen