Herxen

Plaats
Dorp
Olst-Wijhe
Salland
Overijssel

Herxen plaatsnaambord.jpg

Veel kleine kernen hebben bij de invoering van het postcodeboek in 1978 helaas geen eigen postcode en postale plaatsnaam gekregen, waardoor ze voor de postadressen sindsdien 'in' een groter buurdorp liggen. Zo ligt Herxen voor de post nu 'in' Wijhe.

Veel kleine kernen hebben bij de invoering van het postcodeboek in 1978 helaas geen eigen postcode en postale plaatsnaam gekregen, waardoor ze voor de postadressen sindsdien 'in' een groter buurdorp liggen. Zo ligt Herxen voor de post nu 'in' Wijhe.

herxen_gelukwenstelegram.jpg

Post naar iemand in Herxen had vroeger in het adres gewoon de plaatsnaam Herxen. In 1978 zijn helaas veel kleine kernen adresmatig onder een groter buurdorp 'weggemoffeld', waardoor bij Herxenaren in hun post nu Wijhe als plaatsnaam staat.

Post naar iemand in Herxen had vroeger in het adres gewoon de plaatsnaam Herxen. In 1978 zijn helaas veel kleine kernen adresmatig onder een groter buurdorp 'weggemoffeld', waardoor bij Herxenaren in hun post nu Wijhe als plaatsnaam staat.

herxen_brief_aan_j._v.d._linde_adres_g_64.jpg

Vóór de introductie van het postcodeboek in 1978 waren veel gemeenten voor de postadressen nog ingedeeld in 'wijken', met een letter. Herxen was in de gemeente Wijhe dus wijk G, en de fam. V.d. Linde woonde daarbinnen op huisnr. 64. Zo ging dat vroeger...

Vóór de introductie van het postcodeboek in 1978 waren veel gemeenten voor de postadressen nog ingedeeld in 'wijken', met een letter. Herxen was in de gemeente Wijhe dus wijk G, en de fam. V.d. Linde woonde daarbinnen op huisnr. 64. Zo ging dat vroeger...

Herxen

Terug naar boven

Status

- Herxen is een dorp* in de provincie Overijssel, in de streek Salland, gemeente Olst-Wijhe. T/m 2000 gemeente Wijhe.

* Geografisch gezien kun je hier even legitiem van een klein dorp als van een grote buurtschap spreken, gezien de grootte of beter gezegd kleinte van de plaats, en het ontbreken van een kerk en kern van enige omvang. De inwoners beschouwen hun woonplaats als een dorp - hoewel ze op hun site en in documenten afwisselend over dorp en buurtschap spreken - dus sluiten wij ons daar bij aan.

- Het dorp Herxen heeft in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' Wijhe. Het dorp heeft wel een eigen bebouwde kom met blauwe plaatsnaamborden (komborden) en een 30 km-zone. Zoals in veel gemeenten, was ook de gemeente Wijhe voor de postadressen vroeger, vóór de tijd van het postcodeboek, verdeeld in 'wijken', die met een letter werden aangeduid. Herxen werd in dat systeem aangeduid met de letter G. Het adres van een huis werd dan aangeduid met die letter plus een huisnummer. Zie als voorbeeld de afgebeelde brieven, van een familie die op 'G 64' woonde. Mensen die bijv. hun stamboom uitzoeken en op zo'n adres uit het verleden stuiten, willen dan natuurlijk weten welk huidig adres dit is. Gemeentearchieven en heemkundekringen hebben daar vaak wel 'vertaaltabellen' van .

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Herksen, Ca. 1310 Herxze, Hercsem, Herxe, Herchse, 1583 Harxen, 1792 (doopboek) Harksen, Harxen, 1801 Herkzen, 1840 Herxen.

Naamsverklaring
- Herkomst en betekenis onbekend. De oude vormen ondersteunen de verklaring heem 'woonplaats' van de persoon Herk niet.(1)

- Het vroeger lokale schoolhoofd J.G.J. van Booma stelt, in een publicatie over de geschiedenis van deze kern: "De oorspronkelijke vorm van de naam Herxen, meen ik voorzichtig terug te moeten leiden tot de hypothetische vorm Haarkesheim, welke vorm zou zijn ineengeschrommeld via Haarkesum, Haarksum en Harksen tot de huidige spelling. Daarbij wijs ik dan op het analoge geval, dat zich voordeed met de naam Windesheim. Deze plaats wordt door de volksmond aangeduid als Winsum. In het Groningerland komt ook een plaatsnaam Winsum voor, welke zeker van de oorspronkelijke vorm Windesheim is afgeleid. Evenals Windo of Windu is Haarke of Harko een naam van oud-germaanse oorsprong, welke in de provincie Groningen aanleiding gaf tot de vorming van een plaatsnaam Harkstede, hetgeen eertijds moet zijn geweest Haarkes stede (d.w.z. de hofstede van Haarke).

Zou het nu van teveel fantasie getuigen, te komen tot de voorzichtige veronderstelling, dat in overoude tijden ten zuiden van Swol (= Zwolle) een aanzienlijk man genaamd Haarke zal hebben geleefd, wiens naam zou voortleven in de buurtschappen Harkulo of Herkulo (= loo of bos van Haarke) en tevens in de buurtschapsnaam Herxen, dat dan zijn woonplaats oftewel "heim" zou zijn geweest. Als dit is geweest in het begin onzer jaartelling of aan het begin der middeleeuwen zal hij zijn woning hebben gehad op een der zogeheten IJsselduinen, Noordberg, Zuidberg, of op de hoogte waar later het aanzienlijke huis Herxen of Hogerbeecke zou staan."

Terug naar boven

Ligging

Herxen ligt N van Wijhe en grenst in het N aan het dorp Windesheim (gem. Zwolle), in het W aan de IJssel met aan de overkant de buurtschap Marle (eveneens gem. Olst-Wijhe) en het buitengebied van het dorp Wapenveld (in de Gelderse gemeente Heerde), en in het O aan de spoorlijn Zwolle-Deventer en de idem Rijksstraatweg N337.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Herxen 51 huizen met 368 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 60 huizen met ca. 150 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Geschiedenis van Herxen.

- Geschiedenis van de voormalige marken van Wijhe, waaronder Herxen.

- Havezate Herxen is in 1810 gesloopt.

- Van 1891 tot 1918 was er een stopplaats Herxen aan de spoorlijn Arnhem-Zwolle.

- Verslag van een moordzaak in Herxen in 1837. Een man vermoordt zijn vrouw omdat hij een verhouding heeft met de dienstmeid. De man wordt hiervoor ter dood veroordeeld en sterft, onder grote publieke belangstelling, aan de galg in Zwolle.

- Reeds in de 17e eeuw wordt er onderwijs gegeven in Herxen. In 1964 is een nieuw schoolgebouw gereed gekomen. Wanneer de lagere school hier is gestopt, is ons vooralsnog niet bekend. Evenmin is ons bekend of dit pand nog bestaat, en wat de huidige bestemming is.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het Dorpsontwikkelingsplan Herxen (2009) verwoordt welke aspecten de inwoners belangrijk vinden voor de ontwikkeling van hun dorp in de komende jaren.

- Transportbedrijf Grolleman onderzoekt anno 2017 de mogelijkheden om het bedrijf naar een andere locatie te verplaatsen. Voor de herontwikkeling van de huidige locatie leven diverse ideeën. Naast woningbouw voor starters en ouderen wordt ook geïnventariseerd of het mogelijk en wenselijk is om tot heden ontbrekende voorzieningen in Herxen te realiseren. Bijvoorbeeld een ruimte voor een thuiszorgorganisatie waar ook spreekuren voor medische en paramedische diensten gehouden kunnen worden. Wellicht kunnen bijv. ook kappers, schoonheidsspecialisten of pedicures in deze ruimten wekelijks hun diensrten aanbieden.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Olst-Wijhe heeft een 'positieve grondhouding' ten opzichte van de herontwikkeling van het bedrijfsperceel naar woningen en zorg- en welzijnsvoorzieningen. Wel stellen zij enkele randvoorwaarden waar aan voldaan moet worden. Zo moet middels onderzoek worden aangetoond dat de woningen nodig zijn om in de woonbehoefte van de inwoners van Herxen te voorzien. Blijkens de link is dat onderzoek inmiddels uitgevoerd. Wordt vervolgd dus...

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Diverse markante oude boerderijen, waaronder boerderij De Tempel.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- De Evenementencommissie is een subcommissie van de overkoepelende Stichting Evenementen Herxen en organiseert jaarlijks diverse evenementen, zoals: Jaarwisseling, Winterbarbeque, Dropping, Toneel, Paasvuur, Kanovaren, Viswedstrij, Fiets hem erin, Appelpersdag en Sinterklaas. Voor de 55-plussers is er wekelijks gymnastiek op maandagmorgen, en op woensdagmiddag soos. Ook zorgt de evenementencommissie ervoor dat er jaarlijks een kerstboom bij het Dorpshuis komt te staan.

- Beachvolleybal Herxen (1e zaterdag van juni).

- De Feestcommissie organiseert jaarlijks in het 3e weekend van juni het Herxer Feest. Gedurende drie dagen, van vrijdag tot en met zondag, wordt een compleet programma aangeboden voor jong en ouder. Het duo Gratis en veur Niks op de vrijdagavond is inmiddels een traditie, gevolgt door muziek. Op zaterdag is er altijd een kleinveemarkt, kindermiddag, en 's avonds live muziek verzorgt door een band. Op zondagmorgen is er een kindervoetbalwedstrijd: "de streekderby tussen Herxen en Windesheim", en 's middags wordt er een Zeskamp georganiseerd.

- Appelpersdag en Kunstroute (weekend eind september / begin oktober), met alle dagen live muziek, op vrijdag een markt, en op zondag een appeltaartenbakwedstrijd.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2015 hebben Waterschap Vallei en Veluwe en Staatsbosbeheer nabij het dorp een nevengeul langs de IJssel aangelegd. Samen met zo'n 30 andere maatregelen verspreid langs de IJssel, zorgt deze geul ervoor dat in de komende jaren de ecologische waterkwaliteit van de IJssel verbetert. Deze 'wateropgave' van het Waterschap sluit mooi aan bij de Gebiedsontwikkeling Herxen, waarbij kleiwinning en natuurontwikkeling in samenhang worden gerealiseerd.

- In het N van het dorp ligt natuurreservaat Tichelgaten (met o.a. zogeheten kleigaten, die in de winter populair zijn om op te schaatsen), in de directe omgeving van de bossen van de voormalige havezathe Windesheim. Het natuurreservaat staat onder meer bekend om de vele ganzen die er overwinteren. Ook de zeldzame roerdomp en het ijsvogeltje kun je hier nog aantreffen. Eind 2012 is in de Tichelgaten een buurtboomgaard aangelegd, speciaal bedoeld (als ontmoetingspunt) voor inwoners van Harculo, Windesheim en Herxen.

- Langeafstands-Wandelroute het Maarten van Rossumpad en fietsroute LF 3 (Hanzeroute) komen door het dorp.

- Kuierroute Boerhaar - Wijhe - Herxen - Elshof start bij café-restaurant Logtenberg in het centrum van Boerhaar.

- 'Laarzenpad' naar de IJssel.

Terug naar boven

Beeld

- Diaserie van natuur en landschap in Herxen.

- Op de site Herxen in Beeld kun je recente en oudere foto's en video's van dit dorp bekijken.

- Documentaire 'Ontmoeting met Herxen', over het dorp en zijn inwoners, door Waldemar de Vries en Sjoerd Litjens (2016). - Aftermovie van deze documentaire.

- Voor de beide afgebeelde poststukken geldt: collectie Nico de Weijer.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Herxen.

- Nieuws: - Nieuws uit Harculo, Herxen en Windesheim op Facebook.

- Belangenvereniging: - Plaatselijk Belang Herxen is een belangenvereniging die tot doel heeft om de leefbaarheid van deze kern in stand te houden en waar mogelijk te verbeteren. Om op te kunnen komen voor de belangen van de Herxenaren heeft Plaastelijk Belang regelmatig contact met de gemeente Olst-Wijhe en andere (overheids)organisaties.

- Dorpshuis: - Dorpshuis Herxer Marke / De huiskamer van Herxen met terras, café en feest- en vergaderzalen.

- Sport: - Voetbalvereniging F.C. Herxen.

- Overige verenigingen: - Motormoat'n Club Gasderop is er voor de kernen Harculo, Herxen en Windesheim.

Reactie toevoegen