Oukoop (Reeuwijk)

Plaats
Buurtschap
Bodegraven-Reeuwijk
Groene Hart
Zuid-Holland

oukoop_zh_collage.jpg

Oukoop, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Oukoop, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Oukoop..JPG

Over de Oukoopsedijk langs Hoeve Wiltenburg - met het prachtige rijksmonumentale hek - richting Oukoop

Over de Oukoopsedijk langs Hoeve Wiltenburg - met het prachtige rijksmonumentale hek - richting Oukoop

Oukoop.JPG

Oukoop, in de verte, vanuit Polder Oukoop en Negenviertel

Oukoop, in de verte, vanuit Polder Oukoop en Negenviertel

Oukoop (2).JPG

Een idyllisch plekje aan de Oukoopsedijk

Een idyllisch plekje aan de Oukoopsedijk

Oukoop (3).JPG

En daar zien we de Oukoopse Molen in buurtschap Oukoop bij Reeuwijk, prachtig in het landschap

En daar zien we de Oukoopse Molen in buurtschap Oukoop bij Reeuwijk, prachtig in het landschap

Oukoop_0.JPG

De Oukoopse Molen uit 1676 op de Prinsendijk langs de Enkele Wiericke

De Oukoopse Molen uit 1676 op de Prinsendijk langs de Enkele Wiericke

Oukoop (Reeuwijk)

Terug naar boven

Status

- Oukoop is een buurtschap in de provincie Zuid-Holland, in de streek Groene Hart, gemeente Bodegraven-Reeuwijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1811. In 1812 over naar - de dan nog Utrechtse - gemeente Waarder, in 1818 weer afgesplitst tot zelfstandige gemeente (die in 1821 is overgegaan naar de provincie Zuid-Holland), per 19-8-1857 over naar gemeente Hekendorp (waar het een exclave van werd), per 1-2-1964 over naar gemeente Driebruggen, in 1989 over naar gemeente Reeuwijk, in 2011 over naar gemeente Bodegraven-Reeuwijk.

- De buurtschap Oukoop valt onder het dorp Sluipwijk, als dichtstbijzijnde dorp in de voormalige gemeente Reeuwijk, maar voor de postadressen liggen beide 'in' Reeuwijk.

Terug naar boven

Naam

Naam komt ook elders voor
Bijzonder is dat bij het dorp Nieuwer Ter Aa niet alleen ook nog een buurtschap Oukoop ligt, maar dat deze eveneens aan een Oukooperdijk ligt, en eveneens een Oukoopse Molen heeft... Bijzonder is ook dat deze buurtschappen hemelsbreed naar schatting slechts ca. 10 km van elkaar verwijderd zijn.

Naamgeving gemeente
De gemeente werd ook wel 'Oukoop en Kortehoeve' genoemd.

Oudere vermeldingen
Oudkoop, Ca. 1295 en 1306 Oudencoep, ca. 1307 Oudencoip, 1407 Oudekoop, 1687 Ovdecoop.

Naamsverklaring
Samenstelling van oud 'oud' en coep = cope 'gekocht land, veenconcessie, veenontginning'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Oukoop ligt O van Reeuwijk, NO van Gouda, ZW van Driebruggen, rond de Oukoopsedijk en grenst in het W aan de Reeuwijkse Plassen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Oukoop, die slechts de gelijknamige buurtschap omvat, 17 huizen met 110 inwoners. Tegenwoordig omvat de buurtschap ca. 25 huizen met ca. 60 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Oukoop is een voormalige heerlijkheid.

Waterstaatkundig
Oukoop was een polder die aanvankelijk behoorde tot het in Utrecht gelegen Burggraafschap van Montfoort. Evenals Polder Negenviertel - die tot het Land van Stein behoorde, eigendom van de stad Gouda - loosde het met een eigen molen. In het jaar 1609 sloten beide polders een akkoord betreffende een gemeenschappelijke bemaling; de Oukoopse molen ging beide polders bemalen en de polders werden samengevoegd. De vroegere Polder Negenviertel is het kleinste en zuidelijkste deel van de polder. Negenviertel is vrji nauwkeurig 9 Steinse viertelen (kwarthoeven) van elk 5 morgen, dus in totaal 45 morgen (39 hectaren) groot. Negenviertel is met de vroegere Polder Oukoop verbonden door een watergang die tussen de Prinsendijk of Wierikkerdijk en de Oukooper- en Negenviertelkade doorloopt. De polder wordt in het oosten beveiligd door de Prinsendijk of Wierikkerdijk, in het westen wordt Negenviertel beveiligd door de Steinsekade en Oukoop door de Oukoopsekade, in het noorden vormt de polder een punt, in het zuiden wordt Negenviertel beveiligd door de IJsseldijk en de Oukoopse polder door de Steinsekade.

Verveningen in de polder bleven beperkt. De verveningsvergunningen werden in aanvang door de Staten van Utrecht verleend, zonder rekening te houden met het waterkeringsbelang van de Wierikkerdijk. Rijnland, Delfland en Schieland waren beducht op het gevaar van doorbraak van deze dijk. Zij drongen bij de Staten dan ook aan op toepassing van het Plakkaat op het slagturven, in 1595 uitgevaardigd. Dit plakkaat kon echter niet worden toegepast. In 1827 bestonden er plannen om de polder geheel te vervenen en van de polder een droogmakerij te maken. Dit plan is vanwege ongeschiktheid van de grond niet verwezenlijkt.

Tot 1857 stond Polder Oukoop geheel op zichzelf. De polder was bij Woerden in bemaling genomen, maar maakte geen deel uit van dit Grootwaterschap, evenmin als van Rijnland. Bij het invoeren van de nieuwe reglementen van het Hoogheemraadschap van Rijnland en van het Grootwaterschap Woerden kwam de polder binnen de grenzen van het Hoogheemraadschap van Rijnland te liggen en ging het deel uitmaken van dat hoogheemraadschap. Het bijzonder reglement werd vastgesteld bij Statenbesluit van 13 juli 1858. Per 1 januari 1979 is de polder opgeheven en opgenomen in Waterschap De Gouwelanden. (bron: archief van de polder in het archief van Hoogheemraadschap van Rijnland)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Oukoopse Molen (Prinsendijk 6) bemaalt op vrijwillige basis de polder Oukoop en Negenviertel en loost het overtollig water op de Enkele Wiericke. Het waterpeil in deze polder wordt mede door de Oukoopse Molen op ongeveer –2.20 NAP gehouden. De Oukoopse Molen heeft aan De Goudse Verzekeringsmaatschappij toebehoord en is tegenwoordig eigendom van de Rijnlandse Molenstichting.

- Op Oukoopsedijk 8 staat boerderij Wiltenburg. Het pand is een gemeentelijk monument. Het sierlijke toegangshek is een rijksmonument: twee bakstenen hekpijlers met hardstenen dekplaten, waarop in hout gesneden en gepolychromeerde Lodewijk XV-sierbekroningen, verbonden door een eveneens in hout gesneden en gepolychromeerd wapen met kroon en leeuwen, omgeven door Lodewijk XV-lofwerk. Opschriften: "quam parva mulli cedo" ("al ben ik klein, ik wijk voor niets") en "Wiltenburg". De anno 2018 pas 21-jarige Meesterschilder en restauratie- en decoratieschilder Quinty Meester heeft in genoemd jaar de poortbekroning van boerderij Wiltenburg gerestaureerd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Oukoopsedijkfeest (augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Polder Oukoop heeft voor de traditionele landbouw geen toekomst meer. De melkveehouders zijn weggetrokken of hebben hun bedrijf gestaakt. De polder dreigde hierdoor zijn vitaliteit te verliezen. Het enig overgebleven boerenbedrijf in de polder is eigendom van familie De Goeij. Zij zag wel kansen om landbouw en natuurbeheer te combineren in een zogeheten natuurboerderij. Daarom heeft de provincie Zuid-Holland in 2011 in de polder een proefveld van 3,6 hectare aangelegd, waar nieuwe typen natuur worden uitgetest om deze later in de omgeving definitief aan te leggen. Het proefveld is als zodanig gebruikt tot 2016. De sloten rond het veld zijn verbreed, zodat in het water en aan de waterkant nieuwe natuur kan ontstaan. Op het land komt gras voor de koeien en weidevogels. De omgeving wordt op deze manier geschikt gemaakt voor natuur en landbouw. Ook kunnen omwonenden en recreanten zien hoe de verandering van Polder Oukoop vorm krijgt. De familie De Goeij beheert het proefveld, zodat meteen praktijkervaring wordt opgedaan. De oplossing voor een goede toekomst van dit gebied komt dus uit het gebied zelf. (bron: Provincie Zuid-Holland, 4-8-2011)

De herinrichting van Polder Oukoop is in 2018 gereed gekomen. In juni 2018 is de 'natuurpolder' feestelijk 'geopend'. Staatsbosbeheer, die eigenaar is van een deel van de polder, is blij met het resultaat: een waterrijk natuurgebied met bloemrijke graslanden, rietlanden en natuurvriendelijke oevers. De polder is nu een volwaardige schakel tussen de Reeuwijkse Plassen en de Nieuwkoopse Plassen. De natuur is sterker geworden en biedt ruimte aan bijzondere vogels zoals de roerdomp en de kleine en grote karekiet. Een zoogdier als de waterspitsmuis profiteert er ook van en de eerste tekenen dat de otter zich hier op termijn zal vestigen zijn er ook.

Met de familie De Goeij in Oukoop werkt Staatsbosbeheer al langer prettig samen. Vanuit het aangrenzende weiland is er namelijk een brug die toegang geeft tot een ruimte bovenin de stal. Van daaruit heb je mooi overzicht over de melkkoeien, kun je de werkzaamheden van de boer in de stal volgen en informatie over het gebied vinden. Daarnaast heeft Staatsbosbeheer sinds 2018 ook een kleine verblijfs- en opslagruimte op het erf van de boerderij. Dit maakt het gemakkelijker om samen zaken op te pakken. En Staatsbosbeheer is hierdoor ook toegankelijker geworden voor mensen uit de omgeving. Er komt regelmatig iemand binnen lopen die vragen heeft over het gebied en de natuur.

Een wandeling of fietstocht door het gebied is goed te combineren met een bezoek aan Hoeve Stein. Polder Oukoop blijft in de nieuwe situatie bereikbaar vanaf de Oukoopsedijk en het fietspad Wierickepad. Vanaf een afstand zijn in de vele polders vogels te bekijken. Staatsbosbeheer organiseert hiervoor jaarlijks enkele excursies die worden begeleid door vrijwilligers. Ze nodigen je van harte uit een keer mee te gaan op een van deze excursies en zelf te ervaren wat deze polder te bieden heeft. De excursies kun je vinden in de Activiteitenagenda van Staatsbosbeheer voor deze regio. (bron: Boswachtersblog Staatsbosbeheer Zuid-Holland)

"Wageningen Environmental Research heeft in 2019 op verzoek van de provincie onderzocht hoe de omvorming van Hoeve Stein in Oukoop is aangepakt en wat tot dan toe de resultaten zijn. De onderzoekers keken naar het proces, de bedrijfsvoering, de ecologie en de waardering door andere boeren in de omgeving. In de Pilot Natuurboerderij Hoeve Stein is een gangbare melkveehouderij met 85 koeien en 40 hectare grond omgevormd tot een biologische natuurboerderij met 140 koeien en 200 hectare natuurgrond. Het project kon tot stand komen door intensieve samenwerking tussen onder meer maatschap De Goeij, Provincie Zuid-Holland, Gemeente Bodegraven-Reeuwijk, Staatsbosbeheer, Watersnip Advies en PPP Agro-Advies. Er werd een bedrijfsplan gemaakt plus een plan voor inrichting en beheer van de natuur. Door de invulling van de provinciale plannen met een natuurboerderij met melkvee zijn de natuurdoelen verschoven van natte natuur naar weidevogelgrasland met bloemrijke slootkanten. De boer en Staatsbosbeheer experimenteerden met inrichting en beheer van geterrasseerde (verlaagde) slootkanten. Hier zijn er uiteindelijk heel wat van aangelegd met een breedte van twee tot vijf meter.

De schaalsprong van het bedrijf kon worden gerealiseerd door het afwaarderen van landbouwgrond en het pachten van grond van Staatsbosbeheer. De overheid betaalde de waardedaling van de grond in ruil voor de omzetting van de bestemming landbouwgrond in de bestemming natuur. Het bedrijf ruilde hiermee intensiever te gebruiken grasland om voor een grotere oppervlakte extensief grasland. Het bedrijf werd daarmee zowel zeer extensief als in omvang toekomstbestendig. De vergoeding voor de waardedaling werd geïnvesteerd in extra grond en in een moderne potstal, gunstig voor zowel bedrijfsvoering als voor de natuurkwaliteit. Het bedrijfsplan en de dimensionering van de stal gingen uit van 200 koeien. Door de veranderde fosfaatregelgeving kunnen er echter maar 140 koeien worden gehouden. Dit was bedrijfseconomisch een behoorlijke domper. Maatschap De Goeij heeft gereageerd door in te zetten op verhoging van de melkproductie per koe, zo weinig mogelijk te investeren in machines, en door te bezuinigen op arbeid. Hiermee is het bedrijf economisch gezond, maar er moet wel bijzonder hard worden gewerkt. Voor nog niet al het natuurbeheer ontvangt Hoeve Stein een vergoeding. Maar zelfs als dat op orde is, blijft melk de grootste inkomstenbron.

Over het geheel genomen is het natuurbeheer op orde. In de geterrasseerde slootkanten is een grote diversiteit aan planten en insecten te vinden. Het gaat om karakteristieke poldersoorten zoals echte koekoeksbloem, moerasrolklaver, oeverzegge, moeraswederik en veldzuring. Daar waar vertrapping door vee dreigt, bevelen de onderzoekers aan om rasters te plaatsen. Hiermee blijft de moerasvegetatie intact en kan deze zich verder ontwikkelen. Het aantal weidevogels vertoont gestage achteruitgang. Bij de inrichting van de oevers is grond vrijgekomen. Dit is gebruikt om lagere percelen op te hogen: voor de bedrijfsvoering was dit behulpzaam, maar het heeft de omstandigheden voor weidevogels verslechterd. De onderzoekers bevelen de aanleg van greppel-plasdrassituaties aan. Hiermee wordt aantrekkelijk weidevogelbiotoop gecreëerd. Greppel-plasdrassituaties zijn eenvoudig te creëren door bestaande greppels in vochtige graslanden aan het begin en het einde af te sluiten en er met een klein pompje water in te pompen. Dit is een bestaande maatregel binnen het agrarisch natuur- en landschapsbeheer waar weidevogels in de regel goed op reageren.

Het model dat voor Natuurboerderij Hoeve Stein in Oukoop is bedacht (schaalvergroting en extensivering door afwaardering van grond), zit bedrijfseconomisch en ecologisch goed in elkaar. Toch zien boeren in de omgeving Hoeve Stein niet als een voorbeeld dat voor hen haalbaar of wenselijk is om na te volgen. Zij vinden onder meer dat er teveel onkruid in het land staat, en identificeren zichzelf meer met landbouw dan met natuur. Zij zien wel andere mogelijkheden voor het combineren van landbouw en natuur, zoals weidevogelbeheer, beheer van oevers en het combineren van beheer van natuurgrond met hun eigen bedrijfsvoering. Dit biedt kansen om Hoeve Stein in te bedden in een ruimtelijk netwerk van natuurinclusieve boerderijen en voor het versterken van de groenblauwe dooradering. Desalniettemin voegt het model van de natuurboerderij wel degelijk iets toe aan het scala aan mogelijkheden die er is om natuur en landbouw te combineren. Voor Hoeve Stein was het bedrijfsplan van groot belang om inzicht te krijgen in de betekenis van zo’n model. Voor partijen die zich willen inzetten om boeren te helpen om natuurinclusiever te worden, is dat een belangrijke les." (bron en voor nadere informatie zie het rapport 'Natuurinclusief voor een goede toekomst. Wat valt te leren van Hoeve Stein als voorbeeld van zelfrealisatie van natuur?', april 2019)

Terug naar boven

Beeld

- In de winter van 2010 vertrekt de een na laatste veehouder van de Oukoopsedijk. De plaatselijke krant kopt: "Koe maakt plaats voor natuur". Een opmerkelijke kop, want voor velen staat een koe in de wei voor natuur. Wat is dan natuur? En waarom moeten de koeien weg uit de polder? De makers van de documentaire 'Oukoop in beweging' (39 min., RTV West) zochten naar de achtergronden hiervan en raakten in gesprek met de bewoners van de Oukoopsedijk en andere betrokkenen.

Reactie toevoegen