Muiderberg

Plaats
Dorp
Gooise Meren
Gooi en Vechtstreek
Noord-Holland

MSD-20110129-225258.jpg

Muiderberg, muziekkoepel op de Brink

Muiderberg, muziekkoepel op de Brink

MSD-20070204-95010.jpg

Muiderberg, Oude school op de Brink

Muiderberg, Oude school op de Brink

MSD-20110129-225272.jpg

Muiderberg, zeer lang geleden beschreven boom op de Brink

Muiderberg, zeer lang geleden beschreven boom op de Brink

MSD-20110129-225238.jpg

Muiderberg, Villa aan de kust

Muiderberg, Villa aan de kust

MSD-20110129-225245.jpg

Muiderberg, de kust vanaf de villa naar het Oosten

Muiderberg, de kust vanaf de villa naar het Oosten

muiderberg_muiden_floriskei_aan_de_rand_van_de_brink.1.jpg

Muiderberg, Floriskei aan de rand van de Brink

Muiderberg, Floriskei aan de rand van de Brink

muiderberg_muiden_joodse_begraafplaats.2.jpg

Muiderberg, Joodse begraafplaats

Muiderberg, Joodse begraafplaats

muiderberg_muiden_kerk_aan_zee.3.jpg

Muiderberg, Kerk aan Zee

Muiderberg, Kerk aan Zee

muiderberg_muiden_rk_boskapel.1.jpg

Muiderberg, RK Boskapel

Muiderberg, RK Boskapel

muiderberg_naarden_naardermeer_molen_de_onrust.2.jpg

Muiderberg, molen De Onrust aan het Naardermeer

Muiderberg, molen De Onrust aan het Naardermeer

muiderberg_naarden_naardermeer_voormalig_stoomgemaal_de_machine.1.jpg

Muiderberg, voormalig stoomgemaal De Machine, gelegen aan het Naardermeer

Muiderberg, voormalig stoomgemaal De Machine, gelegen aan het Naardermeer

muiderberg_naarden_naardermeer_voormalig_stoomgemaal_de_machine.3.jpg

Muiderberg, voormalig stoomgemaal De Machine

Muiderberg, voormalig stoomgemaal De Machine

muiderberg_naarden_naardermeer_voormalig_stoomgemaal_de_machine_de_theetuin.4.jpg

Muiderberg, voormalig stoomgemaal De Machine, de theetuin

Muiderberg, voormalig stoomgemaal De Machine, de theetuin

Muiderberg

Terug naar boven

Status

- Muiderberg is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de regio's Vechtstreek en Gooi en Vechtstreek, gemeente Gooise Meren. T/m 2015 gemeente Muiden.

- Onder het dorp Muiderberg valt ook de buurtschap Hakkelaarsbrug.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1305-1307 Muderberghe, 1345 Muderberch.

Naamsverklaring
Het element berg betreft een pleistocene verheffing, de oude top van een met dekzand overwaaide stuwwal uit de IJstijd, die hier in de klei omhoog komt en boven de omgeving uitsteekt. Het eerste deel Muider slaat op het nabijgelegen Muiden en bevat het adjectiverende suffix -er (oorspronkelijk een bezitsaanduiding).(1)

Terug naar boven

Ligging

- Muiderberg ligt O van Muiden, NW van Naarden en grenst in het N aan het IJmeer, in het Z aan de A1 en in het O aan de A6.

- Dit dorp is geografisch gezien een grensgeval: vanouds viel het onder Amstelland, later viel het onder Gooiland. Van der Aa(2) verwoordt dat mooi als volgt: "Ofschoon Muiderberg later onder Gooiland gerekend werd, moet het evenwel vijf eeuwen vroeger onder Amstelland behoord hebben; want Graaf Willem van Henegouwen, de derde van dien naam onder de Graven van Holland, beschrijft in eenen brief, gegeven in den jare 1324, dit plaatsje als gelegen in het Land-van-Amstel, begiftigende de kapel aldaar (?) met inkomsten uit de visscherij van het gezegde Land-van Amstel, hoe het echter in vervolg van tijd onder het baljuwschap van Gooiland gekomen is, vindt men nergens aangeteekend.

De inw., die er 290 in getal zijn, vinden meest hun bestaan in den landbouw. De grond, hoewel over het algemeen zeer zandig, is niet onbekwaam ter beplanting en bebouwing met boomgewas, boom- en veldvruchten. Men zaait er boekweit en rogge en poot er veel aardappelen. Men treft hier, in een klein bestek, alle de afwisseling van Gooiland, van heuvelen, zaai-, weilanden en bosschaadjen aan, benevens het gezigt op de Zuiderzee. Met reden mag men gelooven, dat het zijnen naam heeft ontleend van het nabij gelegen Muiden, en de naast aanliggende heuvelen." Tegenwoordig wordt het grondgebied van de voormalige gemeente Muiden doorgaans tot de Vechtstreek gerekend. Het Noord-Hollandse deel hiervan, wordt dan samen met 't Gooi weer als 'Gooi en Vechtstreek' beschouwd.

- Inwoner Freek de Jonge beschrijft de ligging van het dorp in zijn biografie als volgt: "Muiderberg is het best bewaarde geheim van Nederland, een dorp dat je heel goed het middelpunt van Nederland kunt noemen. Veilig opgeborgen in een kom van water en groen is Muiderberg tegelijkertijd een spinnetje in een web van snelwegen. De A1 voert zijn bewoners in een ommezwaai naar het oosten, zuiden of westen van Nederland. Moeten ze naar het noorden van het land, dan ligt de A6 richting Almere binnen handbereik. In een kwartier kunnen Muiderbergers, als de rest van het verkeer meewerkt, in het centrum van Amsterdam staan. Plaatsen als Goes, Zaandam, Workum of Westernieland (het Noord-Groningse geboortedorp van De Jonge, red.) zijn met hetzelfde voorbehoud binnen twee uur bereikbaar."

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Muiderberg 46 huizen met 290 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.300 huizen met ca. 3.300 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Muiderberg is rond 1200 ontstaan op een stuwwal. In de omgeving van de Dorpsstraat zijn bij rioleringswerken de oudste sporen van bebouwing gevonden, gemeten naar de dikte van de bewoningslaag. Maar waarschijnlijk zijn de alleroudste sporen van bewoning verzwolgen door de Zuiderzee. Het dorp is eeuwenlang bedreigd geweest door de Zuiderzee. Vroeger lag de kust van de Zuiderzee wel 500 meter verder noordwaarts, maar door de vele stormen kalfde de kust steeds meer af, waardoor het dorp uiteindelijk pal aan het water kwam te liggen. Tijdens de zware stormen in 1916 in deze regio, is er in één keer 100 meter van de kust af geslagen. Sinds de realisatie van de Afsluitdijk in 1932 hoeft Muiderberg niet meer voor verdere kustafslag te vrezen.

Floris V is in 1296 bij Muiderberg vermoord.

Oud-minister van Financiën Piet Lieftinck is in 1902 in Muiderberg geboren. In 1991 is in het dorp een beeldje onthuld ter herinnering aan het Tientje van Lieftinck.

Fortterrein
Het beoogde Fort bij Muiderberg is nooit gereed gekomen. De bouw is afgebroken door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. De directiekeet annex fortwachterswoning is wel gebouwd en is nog bewaard gebleven. Het pand heet De Coehoorn. Op het voormalige fortterrein is rond 1936-1939 Barakkenkamp Muiderberg gebouwd. Nederlandse militairen die terugkwamen uit Nederlands-Indië en in dienst wilden blijven, werden er tussen 1945 en 1949 opgevangen voordat ze elders in Nederland geplaatst werden. Tussen 1951 en 1964 zijn er ruim 100 Ambonesische KNIL-militairen uit Nederlands-Indië gehuisvest. In het najaar van 1964 zijn zij elders in Nederland ondergebracht en zijn de barakken gesloopt. 3 jaar later zijn er woningen op het terrein gebouwd (Paulus Potterlaan e.o.).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Stichting Comité Oud Muiderberg, Postbus 37, 1399 ZG, contactpersoon: W.J.F. Korstjens, tel. 0294-262086.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Nabij het dorp bevindt zich het Knooppunt Muiderberg, waar de autosnelwegen A1 en A6 op elkaar aansluiten. Het knooppunt is bekend vanwege de filemeldingen. Er zijn al decennialang plannen om de A6 door te trekken naar de A9. Deze bedreiging voor het aangrenzende natuurgebied het Naardermeer is recentelijk komen te vervallen vanwege de keuze voor uitbreiding van de reeds bestaande snelwegen. Het Knooppunt is in 2016 'heringericht' om de groeiende verkeersstroom goed te kunnen verwerken.

Als onderdeel van deze herinrichting is ook een nieuwe spoorbrug over de A1 aangelegd. De nieuwe spoorbrug, die maar liefst 255 meter lang is en 17 meter breed, is volgens Rijkswaterstaat het grootste object dat ooit door mensen is verplaatst. De brug is namelijk in de directe omgeving in elkaar gezet. In mei 2016 is de oude brug verwijderd en vervangen door de nieuwe brug die daartoe heel voorzichting, centimetertje voor centimertje, over een afstand van 400 meter over een speciaal daarvoor aangelegde weg naar zijn definitieve plek is gereden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Muiderberg heeft 17 rijksmonumenten.

- De Kerk aan Zee te Muiderberg is gebouwd in het midden van de 14e eeuw op de plaats van een kapel. De beeldbepalende toren dateert van omstreeks 1620. De kerk heeft diverse branden overleefd. De laatste brand was in 1934. Ook in deze kerk werd vroeger begraven. Bij de restauratie van de kerk na de brand in 1934 heeft men geen poging gedaan de beschadigde zerken te restaureren; slechts één zerk uit 1728 is in de kerk gespaard gebleven. De afgelopen jaren hebben vrijwilligers van de kerkelijke gemeente het kerkgebouw en de begraafplaats grondig opgeknapt. Naast schilderwerk en het opknappen van de paden zijn er keermuren geplaatst om verdere erosie van zand te voorkomen.

De kerk staat op het hoogste punt van Muiderberg. Op monumentendagen zijn kerk en toren meestal geopend en te bezichtigen. Bij goed weer heeft u vanaf de toren een magnifiek uitzicht. Aan de noordzijde tegen de kerk bevindt zich een grafkelder van een zeeman die in 1782 is verdronken. Het verhaal hier achter vindt u op de site Dodenakkers. Hetzelfde geldt voor het verhaal achter de zerk van de heer Ibelings, die in 1933 de burgemeester, een wethouder en nog twee burgers heeft neergeschoten, waarvan één aan de gevolgen is overleden.

- De Boskapel (Brink 29) uit 1954 heet officieel Hulpkapel Maria Koningin van de Vrede. Klokkenstoel uit 2004. In de achtertuin een beeld van Ludgerus. De kapel is een 'dependance' van de RK Parochie H. Nicolaas te Muiden. Er worden op zondag diensten gehouden (om 11.15 uur).

- De indrukwekkendste begraafplaats van de Hoogduitse joden ligt in Muiderberg. Na de Portugese begraafplaats in Ouderkerk aan de Amstel is het Nederlands oudste joodse begraafplaats. In 1642 kopen Hoogduitse joden er een stuk grond. Kort daarna, in 1660, kopen Poolse joden een belendend stukje grond. Na de vereniging van beide gemeenten voegen zij ook hun begraafplaatsen samen. Mettertijd vonden er verschillende uitbreidingen plaats. Van oudsher is dit de grootste joodse begraafplaats van Nederland. Vlakbij het metaarhuis staan twee monumenten: een ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Shoah en een specifiek ter herinnering aan de vermoorde rabbijnen van Amsterdam. Het is de enige begraafplaats van de Hoogduitse joden die nog intensief wordt gebruikt.

- Familie- of Lutherse begraafplaats.

- NW van het Naardermeer, direct Z van de A1 en de spoorlijn, ligt molen De Onrust, aan de Boezemkade en de waterloop Uitwatering van het Naardermeer. De molen valt onder de kern Muiderberg. Molen De Onrust is gebouwd in 1809 om het Naardermeer te bemalen. De molen regelt het waterpeil van dit moerasgebied, dat een eigen waterhuishouding heeft, zonder ondersteuning van een ander gemaal. In het Naardermeer wordt de natuur dus met natuurlijke kracht onderhouden. Op de meeste zondagen, als de blauwe wimpel op de molen wappert, ontvangen de molenaars belangstellenden van 11.00 tot 16.00 uur. Verder is de molen te bezoeken op afspraak. - Nadere informatie over molen De Onrust op de site van eigenaar Natuurmonumenten.

- Reeds vanaf de 14e eeuw heeft men geprobeerd het Naardermeer in te polderen voor landbouwdoeleinden. Zo is in 1883 stoomgemaal De Machine* gebouwd met de intentie om het meer daarmee droog te pompen. Door de hoeveelheid wellen in het Naardermeer bleek het echter letterlijk dweilen met de kraan open. Het Naardermeer liep telkens weer vol. Daarom werd De Machine maar verbouwd tot twee woonhuizen. In één van deze huizen woont mevrouw Annie Mostert, al sinds 1947. Als het mooi weer is en mevrouw Mostert er zin in heeft, is haar pand geopend als theetuin en kun je er voor vooroorlogse prijzen koffie met een gevulde koek verkrijgen. Interview met mevrouw Annie Mostert over haar leven op voormalig stoomgemaal De Machine.
* Gelegen direct NO van het Naardermeer, aan de Meerkade, ingeklemd tussen Naardermeer en A1, vallend onder de kern Muiderberg.

- Brink met de oudste huizen van het dorp en buitenplaatsen.

- Het voormalige rechthuis van Muiderberg, waar tot 1892 recht werd gesproken (Googweg 1), was later station en eindpunt van de Gooise Stoomtram (1881-1945), en daarna hotel en café-restaurant.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Het strand van Muiderberg is populair, omdat het water tot de vaargeul ondiep blijft en daarom zeer geschikt is voor kinderen. Tevens is het strand populair bij windsurfers en kitesurfers.

- Het Echobos, in het NW van Muiderberg, is het restant (1815) van een voorheen veel groter park, behorende bij het buiten Rustrijk. In het bos is in de 18e eeuw een halfronde muur gebouwd t.b.v. de kweek van een aantal gewassen binnen de bescherming van de muur. De muur bleek een "gelijksprekende echo" te leveren. Vandaar de namen echomuur en Echobos. De Echomuur is een rijksmonument. Aan de ingang aan de Flevolaan staan de Florisboom en de Floriskei, geplaatst op de plek waar naar verluidt Floris V in 1296 is vermoord.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Muiden en Muiderberg op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Muiderberg (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenverenigingen: - Sinds eind 2015 heeft het dorp een eigen dorpsraad. Bewonersvereniging Muiden/Muiderberg heeft zichzelf omgedoopt tot Vereniging Dorpsraad Muiderberg. "In de aanloop naar de fusie tussen Muiden, Naarden en Bussum is veelvuldig gepleit voor burgerparticipatie in de vorm van dorps- of stadsraden. Hiermee wordt onder andere beoogd de afstand tussen inwoners en gemeentebestuur te verkleinen en de betrokkenheid van de inwoners bij het bestuur te vergroten", zo vertelt Harry Mock. De dorpsraad heeft als doel de collectieve belangen van de inwoners van Muiderberg te behartigen, in het bijzonder de bevordering van de leefbaarheid, de veiligheid en de sociale samenhang. Van belang zijn de bewaking van het karakter en de identiteit van het dorp en de kwaliteit van de leefomgeving, onder meer op het gebied van de openbare ruimte, sportvoorzieningen, cultuur en natuur. Met de gemeente is een overeenkomst gesloten waarin de taken en bevoegdheden van de dorpsraad zijn vastgelegd. (bron: Muidernieuws) - Het doel van de stichting en werkgroep Hart voor Muiderberg is het behoud en beheer van het dorpsaanzicht, de sfeer, de bijzondere natuur, en ontplooit activiteiten op het gebied van cultuur en ter verbetering van economie, voorzieningen en leefomgeving.

- Onderwijs: - De Oranje Nassauschool is een oecumenische Jenaplan-basisschool.

- Muziek: - Muziekvereniging G.A. Heinze. - In 2003 is tijdens Swing op de Brink het Dorpslied van Muiderberg ten doop gehouden.

- Sport: - Sport Club Muiderberg (voetbal). - Hockeyclub. - Bij Tennisvereniging De Hakkelaars kijk je vanaf het terras uit over de 7 all-weather banen. Deze banen zijn vrijwel het hele jaar bespeelbaar. Het hele jaar door organiseert T.V. De Hakkelaars voor iedereen evenementen, voor jong en ouder, wedstrijdtennisser en recreant. Dit brengt altijd veel gezelligheid met zich mee, en de mogelijkheid om op een sportieve manier kennis te maken met andere tennisliefhebbers. De vereniging draait volledig op vrijwilligers.

- Overige verenigingen: - Toneelvereniging Stuk voor Stuk is opgericht in 1984 en heeft ca. 30 leden. De grote uitdaging in het begin was de vraag 'Hoe komen we aan een theaterplek?'. De oplossing in 1995 voor een eigen theatertje kwam uit onverwachte hoek. Bestuurslid Esther Julius had de eigenaar van Hippisch Centrum Muiderberg, Joop de Jong, bereid gevonden zijn zolder gratis ter beschikking te stellen en zelfs de vereniging daarbij jaarlijks te sponsoren. Koorstachtig werd naar ontwerp en onder leiding van (architect)lid Jur Jonges een prachtig intiem theatertje met ca. 55 plaatsen gebouwd.

Reactie toevoegen