Muiden

Plaats
Stad
Gooise Meren
Gooi en Vechtstreek
Noord-Holland

muiden_collage.jpg

Muiden, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Muiden, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Muiden-haven-MSD-20070204-94852.jpg

Muiden, haven met historische zeilschepen

Muiden, haven met historische zeilschepen

muiden_rk_kerk.2.jpg

Muiden, RK kerk

Muiden, RK kerk

muiden_kasteel_muiderslot.2.jpg

Muiden, Muiderslot

Muiden, Muiderslot

muiden_molenpoortsluis.3.jpg

Muiden, Molenpoortsluis

Muiden, Molenpoortsluis

muiden_nh_kerk.2.jpg

Muiden, Hervormde kerk

Muiden, Hervormde kerk

muiden_westbatterij_fort.1.jpg

Muiden, Westbatterij, fort

Muiden, Westbatterij, fort

muiden_stelling_van_amsterdam_forteiland_pampus.1.jpg

Muiden, Forteiland Pampus, onderdeel van de Stelling van Amsterdam

Muiden, Forteiland Pampus, onderdeel van de Stelling van Amsterdam

NH gemeente Muiden in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Muiden in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Muiden in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Muiden

Terug naar boven

Status

- Muiden is een stad in de provincie Noord-Holland, in de regio Gooi en Vechtstreek, gemeente Gooise Meren. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2015.

- De gemeente Muiden omvatte naast de gelijknamige stad verder nog het dorp Muiderberg, de buurtschap Hakkelaarsbrug en het forteiland Pampus.

- Wapen van de voormalige gemeente Muiden.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
918-948 kopie 11e eeuw Amuthon, 1105 Muthen, 1244 Muden.

Naamsverklaring
Samenstelling van a, ontstaan uit aha* 'water' (hier mogelijk als riviernaam Aa) en muthon 'mond, monding' (met wegval van de nasaal, zogeheten noordzeegermaanse vorm, vergelijk het Nieuwengelse mouth).(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Muiden ligt NNO van Weesp en grenst in het Z aan de A1 en in het N aan het IJsselmeer.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Muiden 251 huizen met 1.650 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 175/1.158 (= huizen/inwoners), dorp Muiderberg 46/290 en de buurtschappen Westzijde 13/101, Oostzijde 14/87 en Naardermeer 3/14. Vlak voor de fusie in 2016 had de gemeente ca. 2.600 huizen met ca. 6.500 inwoners, gelijkelijk verdeeld over de kernen Muiden en Muiderberg.

Terug naar boven

Geschiedenis

Twee Muidens
Het oorspronkelijke Muiden lag noordelijk van de huidige stad. Het is door landverlies en overstroming in de toenmalige Zuiderzee verdwenen. Nog in de 20e eeuw was bij lage waterstand en harde, aflandige wind een enkele keer een waterput van de oude nederzetting zichtbaar. De verplaatsing landinwaarts moet vóór 1200 zijn gebeurd, omdat in dat jaar melding wordt gemaakt van de kerk van 'Altenmudhen'.(2)

Stadsrechten, stadsrechten en nog eens stadsrechten
In 1122 krijgt Muiden tegelijk met Utrecht stadsrechten van keizer Hendrik V, hoewel het in het geval van Muiden wellicht alleen om enkele stedelijke rechten gaat. De nederzetting krijgt vóór 1285 in ieder geval stadsrechten van het Bisdom van Utrecht. Nadat het land waarin de stad ligt wordt geschonken aan graaf Floris V van Holland, verkrijgt de plaats in 1296 opnieuw stadsrechten, ditmaal van Floris V.

De zeesluis
Na een eeuw tevergeefse onderhandelingen tussen Holland en Utrecht was er nog geen overeenkomst om een nieuwe sluis aan de monding van de Vecht in Muiden aan te leggen. De Vecht was voor Utrecht een belangrijke verbinding met de Zuiderzee. De oude sluis bij de buurtschap Hinderdam, ongeveer 5 kilometer landinwaarts, was in 1437 aangelegd en stond onder controle van Utrecht. In 1672 greep Holland haar kans; Utrecht was bezet door het Franse leger en met de bouw van de sluis in Muiden werd gestart.

De sluis had drie primaire taken, namelijk: (1) een schutsluis voor het scheepvaartverkeer tussen de Zuiderzee en Vecht, (2) de verdediging van het land tegen de Zuiderzee en tenslotte (3) een militaire functie. Muiden maakte onderdeel uit van de Hollandse Waterlinie. In geval van inundaties was de beheersing van de inlaat van Zuiderzeewater essentieel. De sluis voorkwam ook het wegstromen van water uit die gebieden stroomopwaarts die waren geïnundeerd. In 1674 was de sluis klaar.

Het complex bestond uit een dubbelkerende schutsluis en aan beide zijden uitwaterings- annex spuisluizen. Het sluizencomplex had tot taak het water aan twee kanten te keren; zowel aan de zeekant bij vloed en aan de rivierkant bij eb. Voor de zekerheid kreeg de sluis een extra stel stormvloeddeuren die bij extreem hoog water werden gesloten. Scheepvaartverkeer was dan onmogelijk. Na het het opheffen van de vesting Muiden in 1926 en het afsluiten van de Zuiderzee door de Afsluitdijk in 1932 nam het belang van de sluis af. De sluis is nadien gemoderniseerd en wordt nu voornamelijk gebruikt voor de pleziervaart.

Kruitfabriek
In een polder ten noorden van de trekvaart naar Diemen, even ten westen van de bebouwde kom van Muiden, werd tussen 1702 en 2004 buskruit vervaardigd. De fabriek was bekend onder de namen Buskruitmolen, De Krijgsman en vanaf 1972 als Muiden Chemie. De bouw van de buskruitmolen in 1702 was het gevolg van de verdrijving van de gevaarlijke kruitproductie uit de stad Amsterdam. De vroedschap van Muiden verleende in dat jaar een vergunning aan de Amsterdammer Reinier van Cuyk om op het grondgebied van de gemeente een kruitmolen te bouwen.

In de loop van de eeuwen vonden veel Muidenaren werk in de fabriek. Tijdens de Eerste Wereldoorlog floreerde de fabriek. In 1919 werd de fabriek geliquideerd, maar in 1922 werd de productie hervat. Gaandeweg de 20e eeuw werd de schaal van de productie groter en groeide het stadje naar de fabriek toe. Slachtoffers en schade in Muiden bij ontploffingen leidden in toenemende mate tot verontwaardiging onder de Muidenaren. Zorgen over de veiligheid waren dan ook de belangrijkste oorzaak van de sluiting in 2004.

In de jaren tachtig werd de fabriek verdacht van illegale kruitleveringen aan Irak. Nadat die leveringen verboden werden en de kruitmarkt instortte, ging de fabriek in 1990 failliet. In 1991 werd de fabriek overgenomen en heropend door het Britse Royal Ordnance, een onderdeel van British Aerospace. Na een brand in 2001 werd besloten tot definitieve sluiting. Nadere informatie over de geschiedenis van de kruitfabriek te Muiden op de site Stelling van Amsterdam.(3)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad en voormalige gemeente, kun je terecht bij de volgende instantie en site:

- Historische Kring Stad Muiden (HKSM) geeft 4x per jaar het blad Villa Amuda uit, waarin naast voor de stad belangrijke historische onderwerpen ook algemene historische onderwerpen aan de orde komen. Verder zijn er 2 lezingen per jaar, worden er rondwandelingen gehouden onder leiding van gidsen van de HKSM en organiseert de HKSM de jaarlijkse Open Monumentendag in september. Iedere zaterdag van 11.00-13.00 uur zijn bestuursleden van de HKSM aanwezig in het Muizenfort (Vestingplein 1). Je bent dan van harte welkom om kennis te maken, bij te praten of vragen te stellen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In de jaren negentig koopt ondernemer Rolf Visser het 72 ha grote terrein van de voormalige KNSF munitiefabriek aan het IJmeer. Hij wil er een wijk bouwen met ca. 1.100 woningen. Door protesten van omwonenden, verzet van oppositiepartijen en bezwaarprocedures kan hij zijn woningbouwplannen niet uitvoeren. In 2011 eist KNSF Vastgoed wegens contractbreuk 360 miljoen euro schadevergoeding van gemeente Muiden wegens gederfde inkomsten. In 2013 komen ontwikkelaar en gemeente tot een principebesluit over de bouw van 1.100 tot 1.200 woningen. Eind 2016 heeft de Raad van State het bestemmingsplan (na aanpassing) goedgekeurd, zodat het project van start kan gaan. Mede vanwege het grote woningtekort in Amsterdam en omgeving mag de ontwikkelaar nu 1.300 woningen realiseren in de nieuwe wijk de Krijgsman.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De stad Muiden heeft 55 rijksmonumenten.

- De RK Nicolaaskerk (Herengracht 83, met pastorie op nr. 82) is een kerk met neoclassicistische statige façade en stoeppalen, begin 19e eeuws. Tweeklaviers pneumatisch orgel met vrijstaande speeltafel, gebouwd door de firma Vermeulen en Ypma uit Alkmaar in 1927, met gebruikmaking van een substantiële hoeveelheid ouder pijpwerk uit het voorgaande instrument, gemaakt door P. Maarschalkerweerd in 1850. In het koor van de kerk een klok van Melchior de Haze uit 1686, diameter 39,2 cm.

- Hervormde (PKN) Grote Kerk of Nicolaaskerk (Kerkstraat 1), bestaande uit een romaanse tufstenen toren en een pseudobasilikaal schip en driezijdig gesloten lang koor, beide laatgotisch. De door de schipzijbeuken ingebouwde tufstenen toren, met hoeklisenen en rondboogfriezen en een door kantelen omgeven spits, dateert vermoedelijk uit de tweede helft van de 12e eeuw en is het restant van een romaans kerkgebouw dat veel lager was dan het huidige. Van de oorspronkelijke toreningang is nu nog slechts de rondboog zichtbaar; deze ingang werd waarschijnlijk reeds in het begin van de 13e eeuw dichtgezet in verband met een door de stijgende grondwaterstand noodzakelijk geworden ophoging van het omliggende terrein. Schip en koor verrezen in het begin van de 15e eeuw; het schip werd geheel met van de oude kerk afkomstige tufsteen bekleed, het koor gedeeltelijk. Elke avond om 21.00 uur luiden de kerkklokken. Dit gebruik stamt nog uit de tijd dat Muiden stadspoorten had. De klok werd geluid voor de poorten sloten, als teken voor de bewoners om naar huis te gaan voor het avondeten. In veel gevallen aten de mensen in die tijd 's avonds pap, vandaar de bijnaam 'papklok'.

- De voormalige Gereformeerde kerk uit 1890 op Hellingstraat 51 is in 1928 buiten gebruik gesteld omdat er een opvolger werd gebouwd aan de Singelstraat. Verbouwd tot woonhuis. Ook die opvolger, de voormalige Gereformeerde Singelkerk uit 1928 op Singelstraat 28 is - sinds 1999 - als zodanig buiten gebruik en herbestemd tot woonhuis.

- Forteiland Pampus (oudere vermeldingen: 1531 Pamphuys, 1536 Pampos / Pamphuys, 1538 Pampuys) N van Muiden is genoemd naar de ondiepte Het Pampus die hier altijd al lag. Het Pampus is een met fijn slib verondiepte geul, gelegen voor de monding van het IJ in de voormalige Zuiderzee, O van Amsterdam. Volgens de jongste verklaring is de naam een samenstelling van pus 'iets gezwollens' en pamp 'brijachtige of opgebolde massa'. De traditionele verklaring pomphuis is onwaarschijnlijk vanwege de vooronderstelde overgang van -o- naar -a- vóór een nasaal, een positie waarin men eerder het omgekeerde zou verwachten.()

Het Fort aan het Pampus, doorgaans kortweg Fort Pampus genoemd, maakt onderdeel uit van de voormalige Stelling van Amsterdam, de kringstelling van permanente verdedigingsbouw rond de hoofdstad, die tevens gold als Nationaal Reduit en werd aangelegd tussen 1880 en 1920 door het Departement van Oorlog. Het fort ligt als eiland in de monding van het IJ en wordt geflankeerd door twee kustbatterijen bij Diemerdam en Durgerdam. De aanleg van het eiland en vervolgens van het fort en de bijbehorende bebouwing duurde van 1887 tot 1895. In 1891 is het bij de gemeente Muiden ingedeeld.

Het doel van het fort was: "1ste - tot het tegengaan van eene beschieting der stad Amsterdam vanuit zee; 2de - tot het beletten van een doordringen des vijands te water over het Pampus tot die stad of tot de Oranjesluizen; 3de - tot het bijdragen ter bestrijding van vijandelijke ondernemingen tegen eenig stellinggedeelte, binnen het vuurbereik van het fort gelegen (Zuiderzeefront)." Het fort heeft zijn reden van bestaan in 1932 verloren met de afsluiting van de Zuiderzee door de Afsluitdijk. In 1952 is het Fort aan het Pampus formeel als vestingwerk opgeheven.

Het fort is in 2007 gerenoveerd en te bezoeken van april t/m oktober, met een veerdienst vanuit Muiden. Eventueel kunt u ook met een eigen boot bij een van de steigers op het eiland aanleggen (gratis). Elders aanleggen is niet toegestaan en gevaarlijk; rond Pampus ligt net onder water een ring van basaltblokken, waarop boten kunnen vastlopen. Bij warm weer kunt u zwemmen vanaf het strandje. Nadere informatie over wat er op Pampus te zien en te doen is, vindt u op de site van en over Forteiland Pampus met o.a. veerdiensten, openingstijden en toegangsprijzen. - Nadere informatie over Pampus op Wikipedia, waar je o.a. kunt lezen waar het gezegde 'voor Pampus liggen' vandaan komt.

- Rijksmuseum Muiderslot is een prachtig middeleeuws kasteel, in oorsprong gebouwd rond 1280 door graaf Floris V. Meubels, gebruiksvoorwerpen en schilderijen in het kasteel vertellen de geschiedenis van het leven op het kasteel in de Gouden Eeuw, de tijd waarin de schrijver P.C. Hooft het kasteel bewoonde. Buiten kunt u genieten van het zicht op de haven van Muiden en van het vergezicht over de vroegere Zuiderzee. Ook de gerestaureerde historische pruimenboomgaard, de vestingwallen en de sier- en nutstuinen zijn een bezoek meer dan waard. Zie verder de uitvoerige beschrijving van de geschiedenis van het Muiderslot op de kastelensite van Mathieu Fannee.

- Algemene Begraafplaats.

- Rooms-katholieke begraafplaats.

- Gevelstenen in Muiden.

- In december 2013 is de houten Vechthoeve uit 1899, lokaal ook bekend als het Pippi Langkoushuis, in zijn geheel 300 meter verplaatst naar Zorgboerderij Hoogerlust (waarvoor zie het hoofdstuk Links, kopje Zorg en welzijn). Het pand, onderdeel van de Stelling van Amsterdam, moest plaats maken voor de te verbreden A1 en het aan te leggen aquaduct aldaar in de Vecht. - Geschiedenis van de Vechthoeve. - Informatie over de verplaatsing van de Vechthoeve.

- "De Schoutenwerf is een dominant onderdeel in het centrum van Muiden. De oude werf vormt een herinnering aan de belangrijke havenfunctie van de stad. Er wordt al jaren gesproken over herontwikkeling, waarbij in 2018 de plannen in een stroomversnelling terecht zijn gekomen. Wie in het centrum op de Groote Zeesluis staat en in de richting van het IJmeer kijkt, ziet direct de identiteit van Muiden als havenstad. Wij vragen de gemeente daar met de grootst mogelijke zorg mee om te springen. In de nieuwbouwplannen die Heemschut heeft mogen zien m.b.t. de Schoutenwerf wordt daar echter te weinig rekening mee gehouden. Het geldende bestemmingsplan is in 2010 door de gemeenteraad aangenomen, op het dieptepunt van de economische crisis. Dat maakt dat dit bestemmingsplan veel ruimte biedt aan ontwikkeling en ook veel ruimte biedt aan mogelijke vernietiging van historische waarden. Nu we acht jaar later zijn, zijn er genoeg redenen om delen van het bestemmingsplan anders te bekijken. Wij menen dat met een bescherming van enkele gebouwen en objecten de identiteit van de Schoutenwerf behouden kan blijven.

Om dit kracht bij te zetten, hebben wij architectuurhistoricus Michiel Kruidenier van bureau De Onderste Steen gevraagd een analyse te maken van de werf. Kruidenier doet aan de hand van zijn onderzoek een aantal aanbevelingen, die wij overnemen. Wij vragen de ijzerwerkloods (1908), de timmerwerkplaats (1908) en de draaierij annex bankwerkerij (1922) aan te wijzen als gemeentelijk monument. Wij vragen (delen van) de hellingbaan (jaren vijftig), de karhellingen (jaren zestig) en de lasloods (1964) waar mogelijk te integreren in de nieuwbouwplannen, als zijnde van cultuurhistorisch belang. Dit kan geregeld worden in aanvullende kaders voor de komende, en verwachte, vergunningprocedure. Wij vragen verder onderzoek te (laten) verrichten naar de monumentale waarde van de andere gebouwen van de voormalige Schoutenwerf aan de Hellingstraat, te weten: het magazijngebouw (1849), het poortgebouw annex kantoor (1916) en de voormalige directeurswoning (1844)." (aldus Heemschut in een nieuwsbericht d.d. 7-11-2018)

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Jaarlijks op 21 juni nodigt het Muiderslot iedereen uit om met je eigen goedgevulde picknickmand de langste dag van het jaar te komen vieren bij het kasteel. Iedereen mag gratis naar binnen voor deze Midzomeravondpicknick op de vestingwallen of in de pruimenboomgaard. Voorwaarde voor toegang tot het terrein is dat je een (leuke) hoed draagt. Als bonus kun je uit volle borst meezingen met het koor De Meiden van de Kade uit Muiden. Zij zingen over ‘de havens, de liefde, de heimwee en de zee’.

- Muiden Pampus Muiden (MPM) (in een weekend begin november) is volgens de organisatie al sinds 1992 Nederlands leukste sloeproei-evenement (whalers, gig's etc.). Op zaterdag wordt Pampus tweemaal gerond en op zondag eenmaal. Er zijn diverse prijzen te winnen en omdat het de laatste wedstrijd van het seizoen is, worden ook de FSN-prijzen op het MPM-podium uitgereikt. De zaterdag wordt traditioneel afgesloten met een daverend feest en zondag na de wedstrijd wordt dit nog eens dunnetjes overgedaan. Op vrijdag is er een lounge avond.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Muiden op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Muiden (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Muiden, beheerd door Jan Bovenlander. - Nieuwssite van huis-aan-huiskrant Muider Nieuws. - Muider Nieuws op Facebook.

- Belangenvereniging: - Stichting Muiden op de Kaart heeft als doel deze oude vestingstad te promoten, en het wonen in deze stad nog aangenamer te maken.

- Muziek: - Fanfare Crescendo is opgericht in 1896. Nieuwe leden zijn altijd welkom. Vanzelfsprekend zijn er mogelijkheden om muzieklessen te volgen. De leerlingen worden opgeleid door gediplomeerde leerkrachten.

- De Meiden van de Kade zingen sinds 1999 de sterren van de hemel. Ze zingen over de wrede zee, het zware zeemansleven, verre havens en heimwee... Daarnaast brengen ze ook vrolijke en herkenbare liederen over het water en de zee van onder andere BLØF, De Dijk, Freek de Jonge en de 3 J’s.

- Sport: - SC Muiden is een omnisportvereniging, met afdelingen voor voetbal, handbal, futsal, en tafeltennis.

- Octopus Muiden is een roeiclub met een heren- en een dames-roeiteam.

- Overige verenigingen: - Tuindersvereniging Westbatterij Muiden is in de winter van 2017/2018 verhuisd naar een nieuw tuincomplex op Zorglandgoed Hoogerlust.

- Zorg en welzIjn: - "In 2009 zijn wij, André van der Galiën en Marijke Schwirtz, van start gegaan om van de boerderijlocatie Hoogerlust een zorglocatie te maken. Tot 2006 was deze boerderij onderdeel van een farmaceutisch bedrijf uit Weesp. Hierna zijn bestuurlijke partijen, zoals provincie Noord-Holland en Dienst Landelijk gebied, eigenaar van de boerderij geworden. Samen met deze bestuurlijke partijen en de gemeente Muiden is van deze boerderij een Zorgboerderij gemaakt, die tevens maatschappelijk toegankelijk is.

Men kan bij Zorgboerderij Hoogerlust (Weesperbinnenweg 7) het boerderijleven ervaren, iets leren en genieten van de natuur om ons heen. Maar natuurlijk kan men ook integreren met de zorgvrager binnen onze maatschappij. Zorgvragers hebben een grote rol in de praktische uitvoering van alle dagelijkse werkzaamheden. Wij werken samen met ondernemers en winkeliers uit Muiden en omgeving. Voor deze winkeliers verbouwen wij groenten en leveren wij diensten. Ook werken wij samen met de plaatselijke imker en hebben we een bijenschans op het terrein. Daarnaast verzorgen wij ook de kalveren en jongvee voor een bevriende melkveehouder."

Reactie toevoegen