Mander

Plaats
Buurtschap
Tubbergen
Twente
Overijssel

mander blauw richtingbord.jpg

In de omgeving staat voor gemotoriseerd verkeer keurig op officiële borden aangegeven welke kant je op moet om in de buurtschap Mander te komen.

In de omgeving staat voor gemotoriseerd verkeer keurig op officiële borden aangegeven welke kant je op moet om in de buurtschap Mander te komen.

mander fiets-richtingbord.jpg

Ook voor fietsers staat Mander keurig op officiële richtingborden in de omgeving aangegeven.

Ook voor fietsers staat Mander keurig op officiële richtingborden in de omgeving aangegeven.

mander plaatsnaambord hout (Kopie).jpg

Vreemd genoeg kun je ter plekke niet middels officiële plaatsnaamborden zien wanneer je er bent aangekomen. In ieder geval tot ca 2000 stond er dit fraaie door de inwoners zelf gemaakte bord. Het is er inderdaad veel te mooi om hard doorheen te rijden...

Vreemd genoeg kun je ter plekke niet middels officiële plaatsnaamborden zien wanneer je er bent aangekomen. In ieder geval tot ca 2000 stond er dit fraaie door de inwoners zelf gemaakte bord. Het is er inderdaad veel te mooi om hard doorheen te rijden...

mander_plaatsnaambord_2011.jpg

Blijkens een opschrift op dit bord hebben de inwoners in 2011 opnieuw dit plaatsnaambord vervaardigd. (© H.W. Fluks)

Blijkens een opschrift op dit bord hebben de inwoners in 2011 opnieuw dit plaatsnaambord vervaardigd. (© H.W. Fluks)

mander_carnavalsbord_kopie.jpg

De buurtschap Mander heeft een eigen carnavalsvereniging. Het is een mooie traditie dat de verenigingen dat in carnavalstijd op de plaatsnaamborden laten zien.

De buurtschap Mander heeft een eigen carnavalsvereniging. Het is een mooie traditie dat de verenigingen dat in carnavalstijd op de plaatsnaamborden laten zien.

mander_klootschietersvereniging_mander_100e_lid_kopie.jpg

Ook de in 1826 opgerichte Klootschietersvereniging Mander vervult een belangrijke sociale functie in de buurtschap. Het is een van de grootste verenigingen op dit gebied. Op de foto wordt (in 2014) het 100ste lid, Geert Booijink, welkom geheten.

Ook de in 1826 opgerichte Klootschietersvereniging Mander vervult een belangrijke sociale functie in de buurtschap. Het is een van de grootste verenigingen op dit gebied. Op de foto wordt (in 2014) het 100ste lid, Geert Booijink, welkom geheten.

mander_watermolen_schuur_kopie.jpg

Mander, bijgebouw bij een van de watermolens.

Mander, bijgebouw bij een van de watermolens.

Mander

Terug naar boven

Status

- Mander is een buurtschap in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Tubbergen.

- De buurtschap Mander heeft, net als de 'buren' in Hezingen, een eigen postcode (7663) en plaatsnaam in het postcodeboek en in de gemeentelijke basisadministratie (BAG) en daarmee zijn het formele woonplaatsen. Praktisch gezien zijn ze als buurtschap van Vasse te beschouwen.

- Een beetje curieus en strijdig is dat in de buurt wel keurige formele richtingborden staan voor gemotoriseerd verkeer en voor fietsers, welke kant men op moet om in Mander terecht te komen, maar dat de gemeente - overigens net als bij buur-buurtschap Hezingen - kennelijk te zuunig is om bij deze formele woonplaats ook met formele plaatsnaambordjes aan te geven wanneer je de plaats binnenkomt. Vandaar dat de inwoners zelf maar een - overigens fraai - houten plaatsnaambord in elkaar hebben getimmerd... Dat staat aan de Z kant van de Uelserweg, ter hoogte van de zijweg 'n Deppert (fietspad). Blijkens een opschrift is dit bord in 2011 vervaardigd. Er heeft, hier of elders, eerder een soortgelijk bord gestaan. Kennelijk is dat ooit verdwenen. Voor alle hier beschreven situaties geldt: zie de foto's. Aan de N kant van de Uelserweg, vanuit Duitsland komend, kun je nog altijd niet zien dat je de buurtschap binnenkomt.

Terug naar boven

Naam

In het Twents
Maander.

Oudere vermeldingen
797 kopie begin of midden 10e eeuw Manheri, laat 10e eeuw Manari, midden 12e eeuw Manhere, 1286 Mandre, 1347 Manderen, 1421 Manre.

Naamsverklaring
Het tweede lid is het Oudnederlandse heri, afleiding van har 'zandige heuvelrug'. Het eerste lid is onzeker. Tussen n en r is een epenthetische d ontstaan.(1)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Mander ligt NO van Tubbergen, NW van Ootmarsum en grenst in het N aan Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 omvat Mander 71 huizen met 440 inwoners. Tegenwoordig heeft de buurtschap ca. 150 huizen met ca. 360 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze buurtschap, kun je terecht bij Historische Kring Vasse Mander Hezingen (die voor zover wij weten nog geen website heeft). Tel. 0541-680381.

- Pagina met toelichting op de vondst van een vuistbijl bij Mander.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Mander heeft 9 rijksmonumenten, zijnde de 2 hieronder vermelde molens plus 7 archeologische terreinen uit de prehistorie (grafvelden en urnenveld).

- In het heuvelachtige grensgebied in Noordoost Twente ontspringt de Mosbeek. Eén van de laatste ongeschonden beken in Nederland. Langs de Mosbeek hebben 3 watermolens gestaan. De Molen van Frans en de Molen van Bels zijn bewaard gebleven. De Molen van Frans is in 1744 als papiermolen gebouwd. Later is hij verbouwd tot korenmolen. In de molen wordt nog steeds gemalen. De Molen van Bels is in 1725 gebouwd als korenmolen en papierfabriekje. De molen en de bijgebouwen zijn opgetrokken uit zandsteen en vakwerk. Vanaf 1845 diende de molen tevens als fabriek voor chichorei, een koffiesurrogaat dat werd gebruikt door mensen voor wie echte koffie veel te duur was. Men behielp zich eerst met aftreksels van eikels en gebrande rogge, maar door toevoeging van chichorei verbeterde de smaak aanmerkelijk. In het hoofdgebouw vind je een restaurant en een theeschenkerij, een bijgebouwtje wordt gebruikt als tentoonstellingsruimte over Overijsselse molens.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging Mander.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Galgenberg, NO van de buurtschap, tegen de Duitse grens, is onderdeel van de stuwwallen van Ootmarsum. In de middeleeuwen maakte de berg zijn naam waar en vonden op de top van de heuvel terechtstellingen plaats middels een galg. De galg stond aan de grens van de toenmalige marke Mander, om vreemdelingen te waarschuwen voor het geval zij het gebied achter de heuvel met snode plannen zouden betreden.

De wanderoute Galgenbergroute (ca. 18 km) loopt door natuurreservaat Dal van de Mosbeek, langs het - helaas gesloopte - hunebed van Mander en langs de Cirkels van Jannink, ook wel Mandercirkels of Beha van Jannink. De cirkelvormige akkers zijn in de jaren dertig van de 20e eeuw op de heide van de voormalige marke Mander aangelegd in opdracht van Gerhard Jannink, textielfabrikant en grootgrondbezitter uit Enschede. Hij had in Noord-Amerika gezien dat ronde akkers voordelen hadden boven rechthoekige. De velden konden vanuit het midden in een spiraalvormige gang worden bewerkt zodat de machines niet behoefden te keren. Er werd afwisselend rogge, haver en aardappels verbouwd. Na 1975 werd mais het belangrijkste gewas. Toen ook dat niet meer loonde zijn de gronden van Jannink in 1991 verkocht aan Landschap Overijssel.

- De molens worden omringd door het prachtige landschap van het Dal van de Mosbeek. Zoals in veel natuurgebieden in Overijssel speelt de stuwwal hier een grote rol. In combinatie met het water geeft dit het gebied een Zuid-Limburgs voorkomen. De vele holle weggetjes en grote essen zijn typerend voor dit gebied.

In 2013 is de herinrichting van de Mosbeek gereed gekomen. Dit is gunstig voor zowel landbouw, waterbeheer als natuur en recreatie. Het gebied is ingericht tot een langs begroeide oevers slingerende beek met hier en daar een doorwaadbare plek. De duikers, die het water onder de bodem door vervoerden, zijn verwijderd. In plaats daarvan stroomt het water nu boven de grond over een natuurlijk ogende verharding. - Video over hoe het water van de Mosbeek uiteindelijk uitkomt in de Regge.

- Bezoekerscentrum Molen van Frans is een prima uitvalsbasis voor een ontdekkingstocht door het Dal van de Mosbeek. Iedere zondag kun je hier terecht voor een bezoekje aan de molen, een praatje met de molenaar, informatie over wandel- en fietsroutes en tips van de kenners. Vrijwilligers organiseren regelmatig activiteiten in het bezoekerscentrum. Zo worden er maaldemonstraties gegeven, waarbij je het hele proces van het malen tot het bakken van brood kunt zien. Het bakken gebeurt net als vroeger in de oude steenoven met takkenbossen uit de houtwallen.

- Het in 2015 gerealiseerde onbemande bezoekerscentrum IJs en Es ligt samen met een van de Vlinderpunten in Noordoost Twente direct naast de molen van Bels. Hier krijg je onder het motto 'In het spoor van het ijs' beeldend uitleg over zowel de ontstaansgeschiedenis als de planten en dieren van dit mooie gebied. Het bezoekerscentrum is iedere dag toegankelijk van 10.00 uur 's ochtends tot 18.00 uur 's avonds.

- Het project Groene Diensten Hezingen-Mander is in 2008 gestart. Dit houdt in dat particuliere grondgebruikers afspraken maken met de gemeente voor natuur- en landschapsbeheer. Zij krijgen hiervoor een vergoeding uit het speciaal voor dit doel in het leven geroepen Landschapsfonds. De overeenkomsten hebben een looptijd van 30 jaar. De boeren verplichten zich om waardevolle landschapselementen goed te onderhouden. Het gaat hierbij om houtwallen, elzensingels, geriefhout- en hakhoutbosjes, poelen, boomgroepen, zomen en de paden die bijdragen aan de beleving van het landschap. Tubbergen is de eerste gemeente binnen Noordoost-Twente die zich inzet voor duurzaam onderhoud van het landschap via Groene Diensten.

Landschapselementen hebben van oudsher een economische functie. Zo dienden houtwallen in het verleden als veekering en brandhoutvoorziening. Later is dit kenmerkende landschap in vergetelheid geraakt. Uit recente onderzoeken blijkt dat investeringen in het landschap een bijdrage leveren aan de werkgelegenheid en direct inkomsten genereren voor ondernemers en indirect aan vele andere partijen. Een investering in natuur en landschap betekent hier dus een impuls aan de complete plattelandseconomie. Het is dan ook belangrijk om het bestaande landschap te blijven onderhouden. Door de directe betrokkenheid van grondeigenaren wordt gezorgd voor een breder draagvlak en verantwoordelijkheid voor natuur en landschap.

- Na een looptijd van 5 jaar is het Kavelruilproject Hezingen-Mander in 2010 afgesloten. In dit project is vrijwillig meer dan 160 hectare landbouwgrond geruild, met als doel grotere aaneengesloten kavels dichter bij de boerderij te bewerkstellingen. Er zijn 4 agrarische bedrijven verplaatst. Voor de natuur zijn gronden langs de Mosbeek ingericht. Ook de Mosbeek zelf heeft een meer natuurlijke inrichting gekregen. Tevens zijn de pompputten van Vitens verplaatst. Bij het project waren ruim 30 grondeigenaren betrokken.

Terug naar boven

Links

- Dorpsraad: - Dorpsraad Vasse, Mander, Hezingen e.o..

- Sport: - Klootschietersvereniging K.V. Mander bestaat al sinds 1826 en is met ca. 100 leden een van de grootste verenigingen op dit gebied in ons land. Ook de dames 'staan hun mannetje' bij deze vereniging, die niet alleen een sportieve maar ook een sociale functie heeft. Praktisch ieder gezin in de buurtschap is wel betrokken bij de K.V. Naast de eigen verenigingsactiviteiten organiseert zij ook klootschietuitjes voor bedrijven, families en vriendengroepen.

- Overige verenigingen: - Trekker Oldtimerclub Mander.

Reacties

(2)

Hallo Frank
In de link van bezoekerscentrum molen Frans staat ook informatie over molen Bels.
Bezienswaardigheden: aanvullen:
Tegenover molen Bels aan de Bergweg 8 is het informatiecentrum IJs en Es, met de titel in het spoor van het IJs. www.landschapoverijssel.nl/ijsenes

Dank voor de tip Hans!, ik heb het aangevuld.

Reactie toevoegen