Ootmarsum

Plaats
Stad
Dinkelland
Twente
Overijssel

Ootmarsum midwinterhoornblazen [640x480].jpg

In Twente is het aloude midwinterhoornblazen nog steeds populair. Zo is er in Ootmarsum de Midwinterhoarnbloazersgroep Oatmârssche, die deze traditie in ere houdt.

In Twente is het aloude midwinterhoornblazen nog steeds populair. Zo is er in Ootmarsum de Midwinterhoarnbloazersgroep Oatmârssche, die deze traditie in ere houdt.

Ootmarsum Grotestraat.jpg

Ootmarsum, Grotestraat (centrum).

Ootmarsum, Grotestraat (centrum).

Ootmarsum Walstraat.jpg

Ootmarsum, Walstraat (centrum).

Ootmarsum, Walstraat (centrum).

Ootmarsum Engels Tuin Almelosestraat.jpg

Ootmarsum, stadspark Engels' Tuin.

Ootmarsum, stadspark Engels' Tuin.

ootmarsum_rk_kerk_simon_en_judas_kerkplein.jpg

Ootmarsum, RK Simon en Judaskerk

Ootmarsum, RK Simon en Judaskerk

ootmarsum_nh_kerk_ganzenmarkt.jpg

Ootmarsum, Hervormde kerk aan de Ganzenmarkt

Ootmarsum, Hervormde kerk aan de Ganzenmarkt

ootmarsum_openluchtmuseum.jpg

Ootmarsum, Ingang van Openluchtmuseum Ootmarsum op de hoek van de Smithuisstraat / Oldenzaalsvoetpad.

Ootmarsum, Ingang van Openluchtmuseum Ootmarsum op de hoek van de Smithuisstraat / Oldenzaalsvoetpad.

ootmarsum_uitzicht_kuiperberg.jpg

Ootmarsum, uitzicht vanaf de Kuiperberg op het kunstproject Heanig An (Twents voor 'rustig aan').

Ootmarsum, uitzicht vanaf de Kuiperberg op het kunstproject Heanig An (Twents voor 'rustig aan').

ootmarsum_orienteertafel_kuiperberg.jpg

Ootmarsum, Oriënteertafel op de Kuiperberg.

Ootmarsum, Oriënteertafel op de Kuiperberg.

ootmarsum_orienteertafel_kuiperberg_anwb.jpg

Ootmarsum, Oriënteertafel op de Kuiperberg met ANWB-insciptie in de 'gevel'.

Ootmarsum, Oriënteertafel op de Kuiperberg met ANWB-insciptie in de 'gevel'.

ootmarsum_kruisbeeld_kuiperberg.jpg

Ootmarsum, kruisbeeld op de Kuiperberg.

Ootmarsum, kruisbeeld op de Kuiperberg.

OV gemeente Ootmarsum in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Ootmarsum in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Ootmarsum in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Ootmarsum

Terug naar boven

Status

- Ootmarsum is een stad in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Dinkelland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- Gemeentewapen van de voormalige gemeente Ootmarsum.

- De rond de stad gelegen buurtschappen Groot Agelo en Klein Agelo, Nutter en Oud Ootmarsum vallen geografisch en praktisch gezien weliswaar onder deze stad, maar vóór de gemeentelijke herindeling van 2001 vielen zij onder de gemeente Denekamp, terwijl Ootmarsum toen nog een autonome gemeente was, en konden daarom formeel niet tot die stad worden gerekend. Vermoedelijk (mede) daarom hebben deze buurtschappen destijds ook eigen postcodes en plaatsnamen gekregen en zijn het dus, in tegenstelling tot de meeste andere buurtschappen in deze regio, 'formele woonplaatsen'.

Terug naar boven

Naam

In het Twents en Nedersaksisch
In het Nedersaksisch: Oatmösken. In het Twents vervalt de 'n' en wordt het dus Oatmöske.

Oudere vermeldingen
Ootmarssum, 9e eeuw kopie 15e eeuw Othmarshem, 1236 Otmerschem, 1312 Oetmersem, 1561 Otmaersen, 1670 Otmarsum.

Naamsverklaring
Betekent het Oudnederlandse hem 'woonplaats' van de persoon Othmar*. Vergelijk Witmarsum.(1)
* (die een Frankische veldheer geweest zou zijn, red.)

Bijnaam en carnavalsnaam
Als bijnaam heeft de stad, ook tijdens carnaval, de naam Siepelstad (letterlijk 'Uienstad').

Terug naar boven

Ligging

Ootmarsum ligt O van Tubbergen, NW van Denekamp en grenst, via Oud Ootmarsum, in het N aan Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Volkstelling 1748 Stad en Gerigt Ootmarsum (dus inclusief omliggende ´boerschappen´) deel 1. - Volkstelling 1748 idem deel 2.

- In 1840 had de gemeente Ootmarsum, die alleen de stad omvatte, 264 huizen met 1.474 inwoners.

- Plattegrond met het grondgebied van de gemeente Ootmarsum vóór de grenscorrecties van 1991 en later (elders op deze pagina vind je een oude plattegrond uit ca. 1870).

Bij de gemeente Ootmarsum hebben de volgende grenscorrecties plaatsgevonden (onder de links vind je plattegronden die aangeven welke gedeelten het betrof):
- 1991 van Denekamp: 18 hectare met 29 huizen en 75 inwoners;
- 1991 naar Denekamp: minder dan 1 hectare;
- 1994 van Denekamp: 27 hectare met 5 inwoners;
- 1998 van Denekamp: 57 hectare met 14 huizen en 57 inwoners.

Per 1 januari 2001 is de gemeente Ootmarsum opgeheven en opgegaan in de nieuwe gemeente Dinkelland met 450 hectare, 1.718 huizen en 4.539 inwoners.

(© van de bewerkte plattegronden: Andreas Bartelink)

- Tegenwoordig heeft Ootmarsum ca. 1.800 huizen met ca. 4.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Rond 770 werd in Ootmarsum een van de eerste kerkjes in Twente gebouwd. Het was rond het jaar 1000 een van de grootste parochies in Twente, westwaarts strekte het zich oorspronkelijk tot en met Almelo uit.

In de middeleeuwen floreerde de handel in Ootmarsum, vanwege de gunstige ligging: zowel aan een belangrijke noord-zuid-route als aan de route West-Nederland - Noord-Duitsland. Rond 1300 werden aan de plaats stadsrechten verleend. Vervolgens werd het, met de aanleg van een dubbele rij grachten en aarden wallen, een vestingstad. In het kader van de Tachtigjarige Oorlog vestigden Spanjaarden zich in de stad. Zij werden in 1597 door legers van Prins Maurits verdreven, waarna de vesting ontmanteld werd. Een kogel in de kerk herinnert nog aan dit beleg.

Ten zuiden van het stadje lag een commanderie van de Duitse Orde. Later werd dit de havezate Huis Ootmarsum. Zowel stad als Huis zijn vereeuwigd door Jacob van Ruisdael (ca. 1628-1682). Onderzoek van UT Twente naar de haalbaarheid van de evt. reconstructie van de Commanderie.

De opkomst van de industrie in Twente ging aan Ootmarsum voorbij; het bleef een akkerbouwstadje. Hierdoor stokte de ontwikkeling van de plaats, wat in de tweede helft van de 20e eeuw een gunstig effect had op de toeristenindustrie: het nostalgische stadscentrum doet oude tijden herleven. (2)

De gemeente staatkundig en geografisch
Bij de instelling van gemeenten in 1811 werd het richterambt Ootmarsum gesplitst in twee gemeenten. Het westelijk deel werd de gemeente Tubbergen en het oostelijke deel, bestaande uit het stadsgericht en de marken Agelo, Breklenkamp, Denekamp (met dorp), Lattrop, Noord Deurningen, Nutter en Oud Ootmarsum en Tilligte werd de gemeente Ootmarsum. Per 1 juli 1818 werd het stadsgericht gescheiden van het landgericht, dat verder ging als de gemeente Denekamp.

In tegenstelling tot veel andere Twentse steden (vooral Almelo, Hengelo, Enschede en in mindere mate Oldenzaal) is Ootmarsum altijd een klein stadje gebleven dat in de industriële revolutie nauwelijks groeide. Dat had met de ligging van het stadje te maken. Waar de eerder genoemde steden gunstig lagen (aan de handelsroutes vanaf het westen van Nederland richting Bremen, Hannover en Münster en daarnaast aan de 'nieuwe' spoorweg) had het stadje al die voordelen niet. Om een beeld te geven van de beperkte groei in zo'n 200 jaar tijd, een vergelijking tussen Ootmarsum en Oldenzaal in aantal inwoners in 1795 en 2008:
Ootmarsum 1795 (stadsgericht): 1.108 inwoners op 335 ha (3,31 inw. per ha). 2008: 4.450 inwoners op 450 ha (9,89 inw. per ha).
Oldenzaal 1795 (stadsgericht): 2.087 inwoners op 169 ha (12,35 inw. per ha). 2008: 31.580 inwoners op 2.158 ha (14,63 inw. per ha).

Conclusies: Oldenzaal heeft in iets meer dan 200 jaar 15x zoveel inwoners, terwijl Ootmarsum in dezelfde tijd slechts 4x zoveel inwoners heeft 'gegenereerd'. Dat is ook in het van buurgemeenten geannexeerde grondgebied terug te zien. Oldenzaal heeft 1.989 'vreemde' hectaren (de 22 hectaren die zij in 1955 van Losser verkregen heeft en in 1994 heeft 'doorgegeven' aan Weerselo niet meegerekend), terwijl Ootmarsum 'slechts' 115 ha gegroeid is. (© Andreas Bartelink)

- Verslag van de vondst in Ootmarsum in 2004 van een zeldzame helleflint vuistbijl uit de Neanderthaler-tijd.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Canon van Ootmarsum.

- Uitvoerige beschrijving van de geschiedenis van Ootmarsum en Oud Ootmarsum door Henk Eweg (pdf).

- Vereniging Heemkunde Ootmarsum en Omstreken.

- Ben Morshuis Stichting.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2010 zijn onverwachte, opzienbarende vondsten gedaan bij het afgraven van de kloostertuin op de hoek van de Oostwal. De voormalige tuin van klooster Maria ad Fontes moest worden afgegraven ten behoeve van een parkeerplaats, mortuarium en een park. Onder andere resten van een middeleeuwse boerderij uit vermoedelijk de 11e of 12e eeuw, de buitenste stadsgracht van Ootmarsum, koeienhoorns en een 1000 jaar oude zilveren munt met de beeltenis van de bisschop van Utrecht kwamen tevoorschijn.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Ootmarsum heeft 31 rijksmonumenten.

- Ootmarsum heeft 24 gemeentelijke monumenten.

- Stadhuis.

- Overzicht van 24 beelden in Ootmarsum.

- In de stad zijn nog veel vakwerkhuizen te vinden.

- In het openbaar groen aan de Smithuisstraat is op de grond een zogeheten analemmatische zonnewijzer aangebracht waarin men zelf, door in het midden te gaan staan, als zonnewijzer fungeert en het juiste uur aanwijst.

- De Molen van Oude Hengel is een korenmolen uit 1872.

- De joodse begraafplaats ligt bij de Kuiperberg, achter de Watertoren, aan de weg naar Reutum.

- Gevelstenen in Ootmarsum.

- De RK Simon en Judaskerk is in verschillende periodes gebouwd. Het grootste deel, het schip en het westelijk transept, stamt uit de 13e eeuw. Ook de koortravee dateerde in zijn oorspronkelijke vorm uit deze periode, getuige het boogfries dat boven de gotische gewelven bewaard is gebleven. In 1491 is er een nieuwe gotische koorsluiting gebouwd. Kort daarna is het oostelijke transept gebouwd en de sacristie aan de noordzijde.

- Hervormde kerk aan de Ganzenmarkt. Nadat de Simon en Judaskerk aan het Kerkplein door Lodewijk Napoleon werd toegewezen aan de RK gemeenschap, bouwde de Nederduitsch Gereformeerde gemeenschap (vanaf 1816 Nederlands Hervormd) in 1810 deze kerk.

- De watertoren is in 1934 gebouwd in opdracht van de Waterleiding Maatschappij Overijssel. De toren is slechts 9,05 meter hoog. Door de ligging op de Kuipersberg was het niet nodig de toren hoger te bouwen om voldoende druk op het leidingnet te krijgen.

- Het Chronomium is een centrum voor tijdmeetkunde. Je vindt er bijv. carillon- en luidklokken, torenuurwerken, 16e tot 21e eeuwse klokken en uurwerken uit verschillende landen. Bovendien is er een collectie van antieke zak- en tuinzonnewijzers die tot 3 eeuwen terug gaan.

- In Onderwijsmuseum Educatorium vind je alles over de school in vroeger tijden. Bijv. een lokaal uit de 17e eeuw, het “Latijnse klasje”, het interieur van een Gronings klasje, een collectie ouderwetse schoolbanken, een uitgebreide schoolbibliotheek, wandplaten van Isings, Jetses, Koekkoek en Van Lummel.

- Museum Ton Schulten toont schilderijen van deze schilder: abstracte doeken met doorgaans geometrische vormen, grote bloemstillevens en kleurrijke landschapsmozaïeken, waaraan het fraaie Twentse coulissenlandschap ten grondslag ligt.

- Openluchtmuseum Ootmarsum. Op ontdekkingstocht naar de tijd van toen kom je o.a. de volgende gebouwen en exposities tegen: vakwerkschuur, Los Hoes, bijenstal, bakhuisje, kapberg, markthuisje, werktuigenschuur, kapschuur met tentoonstelling van landbouwwerktuigen voor het zaaien, bemesten en oogsten. Wagenmakerij/smederij, boerderijtje uit 1900, schaapskooi met expositie over het ontstaan van de landbouw en het landschap. - Filmpje over het Openluchtmuseum door John M. Pieper.

- Het Drostenhuis is het 18e-eeuwse patriciërshuis van de laatste Drost van Twente, met de inrichting uit die tijd.

Terug naar boven

Evenementen

- Carnaval. - Het ontstaan van de Ootmarsumse Carnavalsvereniging De Othmarridders heeft alles te maken met de in 1961 opgerichte vereniging Jongerencontact. Deze vereniging zorgde elk jaar voor een grote feestavond, waar vaak een landelijk bekende artiest optrad. Een van de jaarlijks terugkerende feesten was een festijn vlak voor de vastentijd. Die avond stond, hoe kan het ook anders, in het teken van carnaval: zang, dans, verkleedpartijen en polonaises. Dit was de voorbode van het hedendaagse Ootmarsumse carnaval. Enkel een Stadsprins ontbrak nog. Daar is in 1963 iets aan gedaan middels de oprichting van Carnavalsvereniging De Othmarridders, die dus in 2018 hun 55-jarig bestaan viert (in de carnavalswereld rekent men voor jubilea in eenheden van 11 jaar, in dit geval dus 5x11). - CV De Siepeljonkers is opgericht in 1996 en viert in 2018 dus eveneens een jubileum (2x11 jaar). - De wagenbouwers van CV De Siepeljonkers hebben een eigen Facebookpagina, waar je hun vorderingen kunt volgen.

- In deze stad wordt Pasen zeer uitbundig gevierd door de rooms-katholieken, die het overgrote deel van de inwoners uitmaken. Een nergens anders voorkomend fenomeen hierbij is het zogeheten vlöggelen. - Artikel over het mogelijke ontstaan van het vlöggelen in Ootmarsum en het Paasstakhalen in Denekamp. - Uitvoerig verslag van het vlöggelen. - Filmpje over de Poaskearls.

- De modezaken van Ootmarsum presenteren hun zomercollectie respectievelijk najaars- en wintercollectie op de rode loper tijdens Fashion Sunday (op een zondag in april en september) in de straatjes in het centrum.

- Dweilteilenfestival (op een zondag eind juni) (zie het menu 'Festival' op de site).

- Van eind juli tot begin augustus is er 3x een Siepelmarkt (voor de verklaring van deze naam zie bij Naam), een oudeambachtenmarkt die bezoekers trekt uit de wijde omgeving.

- Flora Ootmarsum (2e week van de bouwvak in de regio) is een beurs betreffende bloemen (vooral fuchsia´s) en kunst.

- Kunst in Ootmarsum (weekend eind augustus) is het grootste openlucht kunstevenement van Nederland. Uit binnen- en buitenland nemen jaarlijks meer dan 200 kunstenaars deel.

- De RUNFORESTRUN trailruns zijn exclusieve trailrun evenementen in de mooiste natuurgebieden van Noord en Oost Nederland. Ze zijn exclusief door de kleinschaligheid. RUNFORESTRUN Springendal (op een zaterdag eind september) gaat door het mooie golvende Springendal bij Ootmarsum. Een mooie zowel landelijke als natuurlijke route door een uitdagend gebied, mede door de lichte glooiingen in het terrein dat zo kenmerkend is voor deze omgeving.

- Kerst & Kunst (weekend in de 1e helft van december) is een jaarlijks terugkerend evenement in Ootmarsum. Veel kunst, bijzonder entertainment, gezellige kramen en de echte kerstsfeer proeven.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Stadspark Engels' Tuin (hoek Rondweg / Grotestraat) is in 1917 aan de stad geschonken door Jufferke Engels van Beverforde, de laatst levende erfgename van de hofmeier van de omringende marken.

- De Kuiperberg, direct W van de stad, 71 meter boven N.A.P, is één van de de stuwwallen van Ootmarsum. Bij helder weer zijn in zuidelijke richting o.a. de Sint Plechelmusbasiliek in Oldenzaal (11 km) en de Alphatoren in Enschede (21 km) zichtbaar. In 2011 heeft de gemeente Dinkelland de landelijke en natuurlijke omgeving van de Kuiperberg hersteld. Het uitzicht vanaf de Oriënteertafel op de Kuiperberg was de laatste jaren flink beperkt geworden, door de groei van de bomen en houtwallen in de directe omgeving. Door drastisch te kappen en te snoeien is dat een stuk beter geworden.

Om ook het zicht op het oude stadje te verbeteren, heeft de gemeente ook een bosje met hoge eikenbomen flink uitgedund. Tevens is er in de omgeving 1,5 hectare natuur bij gekomen, op de plek waar voorheen een tenniscomplex en een midgetgolfbaan lagen. De Oriënteertafel op de Kuiperberg is in 1922 door de ANWB geplaatst 'ter herinnering aan de bondsfeesten in Twenthe 22-23 juli 1922'. In de sokkel waar de oriënteertafel op geplaatst is, zijn de letters ANWB ingemetseld.

Terug naar boven

Beeld

- Ootmarsum in Beeld is een leerzame site van Gerben ten Buuren over deze stad, met honderden objecten uit zijn verzameling zoals oude ansichtkaarten (waarbij hij ook de adreszijde heeft gescand, wat je helaas niet veel ziet, want daar valt ook veel interessants aan te zien), suikerzakjes en zelfs schepen met de plaatsnaam erop. Hoe een schip de naam Ootmarsum kan dragen, dat lijkt immers niet erg voor de hand liggend, kun je lezen op de site.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ootmarsum (online te bestellen).

- Lijst van boeken e.d. over de geschiedenis van Ootmarsum (even scrollen op de pagina), aanwezig en in te zien in het Twents Streekarchief te Delden.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Zeer informatieve site over Ootmarsum van Rob Meijer.

- Belangenvereniging: - Sinds 2015 is er als opvolger van de Stadsraad het Stadsberaad Ootmarsum en Omgeving (waarbij ‘omgeving’ staat voor Oud Ootmarsum en Nutter). Zowel vanuit de gemeenschap alsook vanuit de gemeente is gebleken dat er behoefte is aan een orgaan dat beide partijen verbindt. Het Stadsberaad is een objectieve afspiegeling van de gemeenschap, dat de leefbaarheid van de stad en omgeving wil behouden en bevorderen.

- Muziek: - Midwinterhoarnbloazersgroep Oatmössche.

- Sport: - Klootschietersvereniging De Brink.

- Veiligheid: - Brandweer Ootmarsum.

Reactie toevoegen