Lemiers

Plaats
Dorp
Vaals
Heuvelland
Limburg

lemiers_collage.jpg

Lemiers, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Lemiers, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

lemiers oud lemiers [640x480].jpg

Lemiers: Oud Lemiers

Lemiers: Oud Lemiers

DK_20111015_3971_Kasteeboerderij_kasteell_Lemiers_of_kasteel_Gen_Hoes.jpg

Lemiers, kasteelboerderij bij kasteel Gen Hoes

Lemiers, kasteelboerderij bij kasteel Gen Hoes

DK_20111015_3957_Lemiers_panden_langs_de_provinciale_weg_N278.jpg

Lemiers, bebouwing langs de provinciale weg

Lemiers, bebouwing langs de provinciale weg

Lemiers

Terug naar boven

Status

- Lemiers is een dorp grotendeels in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Vaals en deels in Duitsland.

- Onder het dorp Lemiers valt ook de buurtschap Mamelis (grotendeels) en voor de postadressen valt ook het grootste deel van het dorpje Holset eronder.

- Het dorp bestaat uit drie delen:
1) de oude dorpskern direct Z van de grensbeek (Selzerbeek), het zogeheten Oud Lemiers, gelegen rond de gelijknamige weg, met o.a. het kasteel en de Catharinakapel;
2) het ‘nieuwe’ Lemiers, dat wil zeggen de huizen die vanaf ca. 1825 rond de toen nieuwe Rijksweg zijn gebouwd, plus de Z daaraan grenzende dorpskern, die pas sinds de jaren zestig van de 20e eeuw is ontstaan;
3) het Duitse (Akense) gedeelte direct N van de Selzerbeek, met voormalige grote en ook oude boerderijen (bijvoorbeeld Senserbachweg 218 en 219) en de voormalige oliemolen van het kasteel (Lemierser Berg 92). Het Duitse en het Nederlandse gedeelte zijn door een bruggetje over de beek met elkaar verbonden.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Lemieësj.

Oudere vermeldingen
Ca. 1055-1064 / 1202 / 1208 / 1219 / 1252 / 1269 Lumirs, 1252 / 1259 Lummirs, 1261 / voor 1274 Lumiers, 1320 / 1323 / 1320-1345 Lumeirs, ca. 1320-1396 Lomers, 1322 Lomirs, 1325 Lomeyrs, 1375 Lymier.

Naamsverklaring
- Men hoeft niet aan de archaïsche waternaam Lumara te denken om de plaatsnaam te kunnen verklaren. Het kan ontstaan zijn uit Limarias* bij het Latijnse limus ‘slijk’ met als betekenis ‘slijkige plaats’. Het dorp ligt aan de Selzerbeek. (1)
* Gereconstrueerde vorm.

- De omgeving was blijkbaar nat, modderig, omdat hier 5 vijf beken in de Selzerbeek / Sinselbeek / Senserbach uitmonden: vanuit het zuiden de Zievers-, Klaasvelder-, Hermans- en Harleserbeek, vanuit het noorden de Orsbacher Pütz. In de vroege middeleeuwen kruiste de weg Maastricht-Aken mogelijk bij Lemiers de Selzerbeek / Sinselbeek of Senserbach. Hiervoor is echter geen bewijs. Verder mogelijke tracés waren bijvoorbeeld Aken-Orsbach-Mamelis-Vijlen-Hilleshagen-Partij-Gulpen enz. of Aken-Orsbach-Baneheide-Gulpen enz. (3040)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Lemiers ligt NW van het dorp Vaals, in het dal van de Selzerbeek, N en Z van de N278 (Gulpen-Vaals). Gelegen grotendeels Z en voor een klein deel N van de Nederlands-Duitse grens, die hier - met uitzondering van een stuk van ca. 50 meter - wordt gevormd door de Selzerbeek. Het dorp ligt verder W van de stad Aken in Duitsland, Z van de plaats Orsbach in Duitsland, ZO van het dorp Nijswiller, O van het dorp Vijlen, NNO van het dorp Holset en N van de plaats Gemmenich in België.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Lemiers 28 huizen met 150 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp (d.w.z. het Nederlandse deel ervan) ca. 360 huizen met ca. 900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1929 is op grondgebied van Lemiers, ca. 300 meter ZO van de St. Catharinakapel, muurwerk van een Romeinse villa met badhuis gevonden en uitgegraven. Deze villa heeft bestaan van ongeveer het begin van de tweede eeuw tot eind tweede / begin derde eeuw.

Op 15 februari 1041 schenkt koning Hendrik de Derde aan zijn aanverwante Irmingard een goed te ‘Vals’. Dit was misschien identiek met een hoeve in ‘Lumirs’, die de Beierse graaf Katelo, die vermoedelijk voor 1064 is overleden, aan de Akense Mariakerk heeft geschonken. Vermoed wordt dat deze graaf, ook Kadalo / Kadaloh genoemd, de echtgenoot was van de genoemde Irmingard (van Aspel?). Toch wordt dit vermoeden ook betwist. De inschrijving over de schenking van de graaf is de vroegste vermelding van de naam van Lemiers. Toch kan de genoemde hoeve noch in het Nederlandse noch in het Duitse deel van deze plaats gelokaliseerd worden.

Na de vroegste vermelding van de naam ‘Lumirs’ zijn eerst vanaf 1202 Heren van Lemiers vermeld: eerst ‘Winandus de Lumirs’, gevolgd door Gerardus en Wilhelm van Lemiers tot 1325. Verder worden de volgende adellijke geslachten in relatie tot deze plaats genoemd: vanaf ca. 1312 t/m 1355 van Lontzen, ca. 1330 t/m 1358 van Oppem / van Groenendal, vanaf ongeveer het midden van de 15e eeuw van Eys-Beusdal, vanaf ca. 1640 von Stücker genoemd Hochstetter, vanaf ca. 1669 von Fürth, vanaf ca. 1807 von Pelser-Berensberg. De Heren van Lemiers zetelden minstens vanaf ca. de 12e eeuw op de plaats van het huidige kasteel, het versterkte adellijke huis.

Volgens een lijst met de vroegste inschrijvingen van ca. 1320 worden onder ‘Lomiers’ 20 bezittingen en hun eigenaren genoemd, die aan de heerlijkheid Einrade (nu: hoeve Einrade, Holset nr. 51 t/m 61) cijnsen en/of pachten moeten afleveren. De inkomsten van de Sint Catharinakapel van Lemiers, die op een in 1502 begonnen lijst teruggaan, noemen 40 tot aflevering verplichte personen.

Lemiers was tot aan het einde van het Ancien Régime een heerlijkheid, een van de acht Vijlener ‘rotten’ en tot 1937 een deel van de parochie Vijlen; in dat jaar werd de in 1895-1896 nieuw gebouwde rectoraatskerk van de H. Catharina en Lucia gepromoveerd tot parochiekerk.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Lemiers, kun je terecht bij Heemkundekring De Auw Kapel.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De inwoners hadden begin 21e eeuw goede hoop om Basisschool De Cathabel open te kunnen houden, maar na afloop van schooljaar 2012-2013 heeft de school toch de deuren moeten sluiten, omdat door de vergrijzing en krimp het aantal kinderen te zeer was afgenomen. In het laatste schooljaar zaten er nog 34 kinderen op de school. De school is gefuseerd met Basisschool Op de Top in Vijlen, waar de kinderen uit Lemiers nu naar school gaan.

- In 2011 is de N278 door de kom van Lemiers - net als in Vaals - geherstructureerd, ter verbetering van de verkeersveiligheid. Er zijn middenbermen aangelegd, met bomen. Ter hoogte van de fiets- en voetgangersoversteekplaatsen kan men hierdoor nu gefaseerd oversteken. En de oversteekplaatsen zijn voorzien van een dynamisch meldsysteem, wat ervoor zorgt dat er ledlampjes oplichten zodra er iemand wil oversteken. Dit blijft echter een waarschuwingssysteem en verandert niets aan de voorrangsregels en de eigen verantwoordelijkheid van fietsers en voetgangers. Automobilisten op de doorgaande weg houden namelijk ook in de nieuwe situatie voorrang.

- Het Verslag dorpsgesprek t.b.v. Dorpsontwikkelingsplan (DOP) Lemiers (2005) is inmiddels uiteraard deels verouderd (zo is inmiddels, zoals je hierboven kunt lezen, de N278 heringericht), maar allicht staat er nog zaken in die nog altijd actueel zijn/spelen..

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Lemiers heeft 18 rijksmonumenten.

- De puriteinen op het terrein van middeleeuwse kerken zullen naar Lemiers willen als ze lezen dat hier een romaans gebouwtje staat dat veel minder geschonden is dan die van bijvoorbeeld Nyswiller en Wahlwiller. De Sint Catharinakapel is een rechthoekig zaaltje met een klein rechtgesloten koor, opgetrokken uit zand- en breuksteen. Van deze kapel zou de oorspronkelijke vorm in het geheel niet zijn aangetast. Maar wat is aantasting en wat is vorm? Inderdaad zijn er in de loop der eeuwen wijzigingen geweest, zoals de aanbouw van het koor in de 13e eeuw en de verhoging hiervan en bouw van de dakruiter in de 17e eeuw. Slechts één van de rondboogvensters zou nog een originele zijn.

De middeleeuwse schilderingen zijn verdwenen (de hedendaagse expressieve wandschilderingen in de kerk zijn in 1975 door kunstschilder Hans Truijen uit Klimmen gemaakt en hebben indertijd veel stof doen opwaaien). Zowel silhouet als aankleding zijn niet hetzelfde als zo’n 1000 jaar geleden (het kerkje zou volgens sommigen zelfs slotkapel zijn geweest van Karel de Grote). Bij kappen en daken en doorgaans ook bij torenspitsen, moet men er altijd op bedacht zijn dat ze de tijd nooit ongeschonden doorkomen. De echte puriteinen weten dus ook: het minst spectaculaire aan zo’n gebouw, dát zou wel eens het meest opwindende deel kunnen zijn.

Vandaag de dag heeft de kapel te lijden onder vochtproblemen, die onder meer de wandschilderingen van Hans Truijen aantasten. Diverse bureaus hebben de problemen onderzocht en noemen als oorzaken optrekkend vocht, gebrekkige ventilatie, een niet optimaal functionerende verwarming en de nabijgelegen beek die af en toe buiten zijn oevers treedt. Het oplossen van deze problemen kost enkele tonnen, geld dat eigenaar bisdom Roermond voorlopig niet ter beschikking heeft.(8805) - Pagina over de Sint Catharinakapel te Lemiers. - Site van de Sint-Catharinakapel.

- Aan de zuidkant van het kerkje achter een traliewerk bevindt zich een oude grenssteen van de vroegere Rijksstad Aken met het wapen van Aken, een adelaar, dus een ‘Adelaarssteen’.

- RK rectoraatskerk van de H. Catharina en Lucia (Lemiers Rijksweg 83) uit 1895, in neoromaanse stijl, ontworpen door de Roermondse architect J. Jorna.

- Kasteel Lemiers, officieel Gen Hoes (versterkt huis) geheten, ligt NW van de oude dorpskern, aan de zuidkant van de Selzerbeek of Sinselbeek of Senserbach en daarmee onmiddellijk ten zuiden van de grens met Duitsland. Het is in de 17e eeuw op middeleeuwse natuurstenen fundamenten herbouwd. Het kasteel is vermoedelijk verwoest tijdens de Limburgse sucessieoorlog (1283-1288). Diverse malen verbouwd en uitgebreid onder diverse eigenaren. Sprookjesachtig kasteel, mooie lindelaan en slotgracht. Het kasteel is niet te bezichtigen.

- Gevelstenen in Lemiers.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - CV De Grensschiebere is de carnavalsvereniging van Lemiers. Een grensschieber is de dialectnaam voor een smokkelaar.

- Vorjaarsconcert van Harmonie St. Catharina met gastvereniging (op een zaterdag in april) in Café Oud Lemiers. Entree: vrije gave.

- In 1973 nemen de heren J. Huits en N. Jansen het initiatief om op bescheiden wijze een antiekmarkt in Oud Lemiers te organiseren. In die tijd wordt in de regio verder alleen nog in Wahlwiller een zogeheten Luikse Markt georganiseerd. Het blijkt een schot in de roos; de mannen aan de entree weten niet wat hen overkomt als zich op Hemelvaartsdag een lange rij bezoekers vormt die graag één gulden betalen om over de markt te struinen. Sindsdien is de Kunst- en Antiekmarkt op Hemelvaartsdag niet meer uit Lemiers weg te denken. Het concept van een gezellige en kindvriendelijke markt is men altijd trouw gebleven. Hier worden schilders in de dop ontdekt, spelen leden van de jeugdharmonie, is de kunstsector actief en worden kinderen getrakteerd op springkussens e.d.

Het is door de jaren heen ook een markt geworden waar handelaren graag naar toe komen, want; perfecte organisatie, mensen kunnen zich vrij bewegen, weinig of geen 'rommel' en betaalbare stands. Naast een feesttent waar steeds bekende muziekkapellen en orkesten optreden, verzorgt het organiserende zangkoor CCK '74, naar buiten optredend als Stichting Antiekmarkt, zelf de drank- en eetgelegenheden. De entree kost €2,00. Hiervan worden de kosten voor de muziekkapellen, tent, toiletwagens, kinderattracties, water en stroom bekostigd.

- Najaarsconcert van Harmonie St. Catharina met gastvereniging (op een zaterdag begin november) in Café Oud Lemiers. Entree: vrije gave.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Vanuit Lemiers zijn mooie wandelingen te maken over de Schneeberg naar Aken-Orsbach en verder naar Mamelis, of richting Holset, of richting Vijlen.

- Het Nederlandse en Duitse deel van Lemiers worden van elkaar gescheiden door de Selzerbeek.

- Direct O van het O uiteinde van Oud Lemiers komt de Zieversbeek uit in Selzerbeek. De Zieversbeek wordt gevoed door vele kleine zijbeken en lokale bronnen tussen Holset, Raren, Wolfhaag en Vaals. De Zieversbeek is de belangrijkste zijtak van de Selzerbeek en ligt in het landschap in een kom die omsloten wordt door Holset, de Vijlenerbossen en de Vaalserberg. - Mooie foto van de mooie Zieversbeek.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Weekblad Troef wordt tweewekelijks gratis huis-aan-huis bezorgd in o.a. Lemiers. Via de link is het blad ook online te lezen (ook oudere nummers).

- BMA: - Brede Maatschappelijke Accommodatie BMA Lemiers is (na de nodige voorbereidingen) op 29-2-2008 feestelijk in gebruik genomen. De BMA biedt o.a. onderdak aan de peuterspeelzaal, Jong Nederland, de Ouderensoos en Sevagram.

- Kinderopvang: - Peuterspeelzaal Nina.

- Muziek: - Harmonie St. Catharina is opgericht in 1898. - Mandoline & Gitaar Orkest Alpenklank is opgericht in 1936. - Door het overlijden van dirigent Herman Jussen in 1971 heeft Mannenkoor St. Camillus uit de buurtschap Esch plotseling geen dirigent meer. Dirigent Jos Bodelier uit het nabijgelegen dorp Lemiers blijkt genegen het directeurschap op zich te nemen, onder voorwaarde dat er samen met zijn eigen koor, Kerkelijk zangkoor St. Caecilia uit Lemiers, zou worden gerepeteerd. Dit blijkt al snel een gouden zet; het stemmenmateriaal vult elkaar fantastisch aan en een nieuw koorgeluid vindt met succes zijn weg in de mannenkoorwereld.

De bekende zangpedagoog Leo Ketelaars schrijft met veel lof over deze koorklank, als hij aanwezig is bij het eerste gezamenlijk optreden in 1972 tijdens de uitvoering van de door dhr. Herman Jussen gecomponeerde mis "In Honorem St. Camilli de Lellis". In 1974 worden beide koren het eens: het Caecilia-Camillus-Koor '74 (afgekort CCK '74) zou, voorlopig als een federatie uit twee koren, naar buiten toe als één koor optreden. Binnen de mannenkoorwereld in Nederland een uniek gebeuren.

- Sport: - Voetbalvereniging Rood Groen LVC '01 is ontstaan uit een fusie van de voetbalverenigingen Lemirsia uit Lemiers en Wit-Groen uit Vaals.

- Duurzaamheid: - De Wij, gelegen aan het eind van het O doodlopende deel van Oud Lemiers, tussen de huisnrs. 28 en 32, is een voormalig weiland, waar sinds 2008 een permacultuurtuin is opgebouwd. De Wij is een plek om te pioneren in zelfvoorziening. Maar het is - en wordt - nog veel meer. In de statuten van Stichting Goed Wij-zigen, een initiatief van Astrid Merkx uit Lemiers, staat het als volgt: "De stichting stelt zich ten doel het bevorderen van het proces naar onomkeerbare ecologische gemeenschappelijke lokale voedselproductie; het bevorderen van de sociale cohesie in de gemeenschap; het bevorderen van een gezonde woon- en leefomgeving; het bevorderen en delen van kennis met betrekking tot deze doelstellingen. De stichting tracht haar doel te bereiken door het verwerven van onroerend goed en dit ecologisch te (laten) beheren; door het faciliteren van ontmoetingen; door het opbouwen en delen van kennis."

De Wij is vrij toegankelijk op woensdag tussen 13.00 en 16.00 uur. Verder organiseren ze regelmatig weekenden en andere activiteiten waar van alles te doen is. De Wij is een inspirende plek om andere mensen te ontmoeten. Mensen ont-moeten is per definitie inspirerend. Als de Wij open is, kun je er gewoon zijn en daardoor ook andere mensen ontmoeten. Gewoon, omdat het leuk is! Op de Wij wonen geitjes en schapen. Die vinden het heerlijk om geaaid en geknuffeld te worden. Ze werken aan een plek voor ezels, kippen en varkens. Kom eens kijken hoe ver ze al zijn! Je kunt er ook lekker spelen. En niet alleen voor kinderen! Je kunt er ook goed terecht als je als volwassene je vrienden eens met een origineel feestje wilt verrassen. Je kunt er ook Teambuilden; ze zorgen ervoor dat je als team met een nieuw wij-gevoel weer naar huis gaat. En je kunt er ook nog moestuinieren. Lees onder de link welke heilzame effecten dat op je heeft. Moestuinieren kun je hier doen met een eigen stukje moestuin of gezamenlijk met anderen in de gezamenlijke tuin. Hoe dan ook, altijd omringd door en met uitzicht op het paradijselijke landschap van Oud Lemiers! En last but not least hebben ze ook nog een Voedselbos aangelegd.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Lemiers.

Reacties

(2)

Wat een leuk verhaal over Lemiers!

Dank je! We hebben ons best gedaan om uit alle hoeken en gaten van onze literatuur en van het internet alles te vinden wat er redelijkerwijs over Lemiers te weten valt. Voor inwoners, potentiële inwoners, toeristen, recreanten, en heemkundig geïnteresseerden. En onlangs kwamen we in dat kader dus ook jouw mooie initiatief tegen. Ons doel is om alle cultuurhistorische, cultuurtoeristische en maatschappelijke informatie over een plaats, die tot heden op vele plekken verspreid vast lag, op één overzichtelijke pagina te integreren. En dat x 6.500, voor heel Nederland... Na 25 jaar zijn we daar nu min of meer klaar mee. Behoudens puntjes op de i en wijzigingen, die hou je natuurlijk altijd.

We denken dat Lemiers nu wel redelijk compleet is. Door de jaren heen zijn we daar al met al wel een paar 'mandagen' mee zoet geweest, maar dan heb je ook wat. :-) Ga ook eens kijken bij het dorpje Holset en de buurtschap Mamelis, die voor de post ook 'in' Lemiers liggen. En bij de overige buurtschappen van de gemeente Vaals: Camerig, Cottessen, Harles, Melleschet, Raren / Vaalsbroek, Rott en Wolfhaag. Die hebben we ook allemaal uitgewerkt.

Reactie toevoegen