Delden

Plaats
Stad
Hof van Twente
Twente
Overijssel

gemeente_stad_delden_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Stad Delden anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Stad Delden anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

delden langestraat [640x480].jpg

Delden, Langestraat

Delden, Langestraat

Delden

Terug naar boven

Status

- Delden is een stad in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Hof van Twente. T/m 2000 was het een zelfstandige gemeente onder de naam Stad Delden. Zie verder bij Geschiedenis.

- Wapen van de voormalige gemeente Stad Delden.

- Voor de postadressen valt ook een klein deel van de buurtschap Deldeneresch onder de stad Delden.

Terug naar boven

Naam

In het Nedersaksisch
Dealdn.

Naamgeving
Na de bovengenoemde herindeling van 2001 raakt de naam Stad Delden buiten gebruik. Want het was immers alleen de gemeentenaam, geen plaatsnaam. De inwoners hebben aan de nieuwe gemeente verzocht om deze naam als plaatsnaam te gaan hanteren, maar dit is niet gehonoreerd.

Oudere vermeldingen
1036 kopie 14e eeuw Thelden, 1118 vervalst? kopie 13e eeuw Dhelden, 1119 Thelden, 1147 kopie 17e eeuw / 1294 Delden, 1333 Deylden, 1443 Deelden, 1665 Delden.

Naamsverklaring
Etymologie onzeker. Men heeft gedacht aan het Oudnoorse þel 'grond, bodem' met het verzamelsuffix -iþi*, ter aanduiding van een complex, en aan samenhang met het Oudnoorse dæld 'kleine laagte'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Delden ligt W van Hengelo, W van de A35, ZW van Borne, NO van Goor.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Stad Delden 255 huizen met 1.495 inwoners, verdeeld in de stad 201/1.169 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Schoppenstede 12/81, Sint Annenbrink 19/111 en Vossebrink 23/134 (die op de plattegrond elders op deze pagina nog mooi als apart gelegen buurtschappen te herkennen zijn). Tegenwoordig heeft de stad ca. 3.000 huizen met ca. 7.400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Delden was een eigen 'richterambt', Verdeeld in een stadsgericht (dat gelijk was aan het gebied van de gemeente dat in 1818 verder zou gaan als de gemeente Stad Delden) en een landgericht. Het landgericht was onderverdeeld in de volgende marken (in hedendaagse spelling): Grote Boermarke (met Deldeneresch, Deldenerbroek en Oele), Azelo, Kotwijk en Weddehoen, Hengevelde, Bentelo, Beckum, Woolde (met Hengelo).

Bij keizerlijk decreet van 6 januari 1811 werd per 1 maart van datzelfde jaar een lange lijst van Franse wetten ingevoerd. Eén daarvan was de invoering van gemeentebesturen. Het Richterambt Delden werd per 1 maart 1811 gesplitst in de mairie van Hengelo (bestaande uit de helft van de Grote Boermarke en de marken Woolde en Beckum) en de mairie van Delden (bestaande uit het stadsgericht, het overige deel van de Grote Boermarke en de overige marken van het landgericht). Na de aftocht van de Fransen werd begin 1814 besloten dat de namen vernederlandst werden; 'mairie' werd gemeente en 'maire' werd burgemeester. Vervolgens werd per 1 juli 1818 de gemeente gescheiden in Stad Delden en Ambt Delden (net zoals bijv. Ommen, Almelo, Hardenberg, Vollenhove, Goor*, Ootmarsum**, Enschede*** en Doetinchem). Kaart gemeente Delden van 1811 tot 1818. (© hoofdstuk Geschiedenis en gemeentekaart: Andreas Bartelink).

* De gemeente Goor werd gesplitst in de gemeenten Goor (=stadsgericht) en Markelo (= Goorse kwartieren van het Richterambt Kedingen + marke Elsen).
** De gemeente Ootmarsum werd gesplitst in de gemeenten Ootmarsum (= stadsgericht) en Denekamp (= marken Agelo, Breklenkamp, Denekamp, Lattrop, Noord Deurningen en Tilligte).
*** Dit betrof geen volledige scheiding, de Eschmarke werd per 1 juli 1818 toegewezen aan de gemeente Lonneker. De gemeente Enschede bestond daarna enkel nog uit het voormalige stadsgericht.

- Verslag van het strijdgewoel in Delden eind 16e eeuw.

- Plattegrond van Delden anno 1829 (die dankzij initiatief van de vroegere directeur van de lokale VVV, Harry Vrielink, nu een blinde muur siert van de Readshop aan de Langestraat).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Twents Streekarchief te Delden. Het Streekarchief beschikt over een aanzienlijke hoeveelheid landkaarten, historische boeken, Canon van Delden en een uitgebreide beeldbank met digitaal opgeslagen beeldmateriaal van de stad en omstreken. Ben je op zoek naar afbeeldingen van de stad of omstreken, op welk gebied ook, dan staan de medewerkers je graag ter zijde. Ook kun je een zoekopdracht indienen, waarbij de medewerkers zelf, tegen een geringe vergoeding, op zoek gaan naar de door jou gewenste informatie.

- Historische Vereniging Schoutambt Delden, p/a Kooiweg 4, 7627 RD Bornebroek. Deze vereniging is voor zover ons bekend nog niet middels een website of -pagina op het internet aanwezig. Of is de vereniging wellicht opgeheven? (omdat wij überhaupt geen recente berichfen van of over deze vereniging op het internet kunnen vinden)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Delden heeft 49 rijksmonumenten.

- Delden heeft 34 gemeentelijke monumenten.

- RK Blasiuskerk.

- Oude Blasiuskerk (protestant).

- Twickeler Houtzaagmolen.

- Het voormalige stadhuis van de gemeente Stad Delden (Ressingplein 2) is in 2011 verkocht. De projectontwikkelaar sloopt de latere aanbouw aan het stadhuis en verbouwt het geheel tot restaurant, winkels, een appartement en een B&B met 6 kamers. Onder de link vind je alle relevante documenten die aan de verkoop en plannen tot herontwikkeling vooraf zijn gegaan.

- Gevelstenen in Delden.

- In Zoutmuseum Delden ontdek je wat men vroeger met zout deed en waarom het nu nog steeds belangrijk voor ons is. Tevens beschikt het museum over een grote collectie zoutvaatjes. Waarom juist hier een Zoutmuseum? In 1886 liet baron van Heeckeren van Wassenaar op landgoed Twickel boringen naar drinkwater uitvoeren. Maar het water dat naar boven kwam was niet te drinken; het was zout. Zo werd ontdekt dat de Twentse bodem zoutlagen bevatte. Deze ontdekking vormde het begin van een uitgebreide exploitatie. Na de Eerste Wereldoorlog werd in Boekelo de Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie (K.N.Z.) opgericht, de voorganger van het huidige Akzo Nobel te Hengelo.

- De naam van Museumboerderij Wendezoele is ontleend aan de paal(zuil) waarmee in vroeger tijden op boerderijen een ketel met water boven het open vuur werd gedraaid. Op Wendelzoele laat men zien hoe het boerenbedrijf in vroeger tijden reilde en zeilde. Men kan hier kleding, kleine materialen, gereedschappen, planten en gewassen, huishoudelijke voorwerpen, machines en werktuigen bezichtigen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Kindercarnaval.

- De Deldense Rocknacht is voor het eerst sinds 1998 in 2014 weer georganiseerd. Het was een groot succes en zal daarom zeker worden gecontinueerd.

- Al ruim 45 jaar zijn de Hemelvaart Feesten in Delden 4 dagen lang een groots spektakel voor jong en ouder. Voor de hele familie is er wat te doen. De jaarlijkse Braderie in de Langestraat is van alle markten thuis. Op de donderdag is er voor het publiek live muziek en gezelligheid op diverse pleinen. Verder o.a. een Kermis, Vlooienmarkt, Ringsteken en Zeepkistenrace.

- De Twentse Rolstoelvierdaagse vindt jaarlijks plaats in de laatste volle week van juli en trekt gemiddeld zo'n 175 deelnemers. Met routes van 9 (kidsparcours), 15, 30, 50 en zelfs 70 km door de schilderachtige omgeving van Delden. Stichting de Wibo's zet zich al ruim 25 jaar in voor de Twentse Rolstoelvierdaagse. Als organisator van het randprogramma spelen de Wibo's een belangrijke rol in het succes van het evenement. Sporthal De Reiger wordt elk jaar omgebouwd tot thuishonk van de rollers. Van inschrijving tot inhuldiging, van ontbijt in de ochtend tot spectaculaire spelshows in de avond: alles wordt tot in de puntjes, en met enorm veel plezier, door de Wibo's verzorgd.

- Nacht van Delden (op een zaterdag eind juli).

- Deldense Schuttersfeesten (weekend begin september).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Landgoed Twickel.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Deldense Moppen is een lokale lekkernij.

Terug naar boven

Literatuur

- Lijst van boeken e.d. over de geschiedenis van Delden (even scrollen op de pagina), aanwezig en in te zien in het Twents Streekarchief.

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Delden (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Delden.

- Lokale links: - Delden linkspagina.

- Onderwijs: - Basisschool De Rannink. - Dalton Basisschool De Toonladder. - Basisschool Twickelo. - Twickel College Delden is een school voor voortgezet onderwijs m.b.t. Atheneum, Havo en VMBO.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Rood Zwart is opgericht in 1923. De geschiedenis van de vereniging kun je hier lezen. - Handbalvereniging DHV is opgericht in 1967.

- Korfbalvereniging DKV Zwart-Wit is opgericht in 1922. Kinderen kunnen hier al vanaf 4 jaar terecht. Elke maand organiseert de vereniging namelijk een Kangoeroe Klup voor kinderen van 4-7 jaar, met leuke spelletjes en sportactiviteiten om kennis te maken met korfbal. Meedoen is gratis en aanmelden is niet nodig, maar mag wel. De Kangoeroe Klup is een leuk vervolg op het schoolkorfbal. Zwart-Wit heeft namelijk korfballessen gegeven op alle Deldense basisscholen. De kinderen waren daar allemaal erg enthousiast over, en DKV ook. Daarom organiseren ze sindsdien de Kangoeroe Klup..

- Brandweer: - Brandweer Delden houdt je op hun Facebookpagina op de hoogte van hun trainingen e.a. activiteiten.

Reactie toevoegen