Bemelen

Status
- Bemelen is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Margraten. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981.
- Wapen van de voormalige gemeente Bemelen.
- Onder het dorp Bemelen vallen (ook voor de postadressen) ook de buurtschappen Sint Antoniusbank (die vóór de herindeling van 1982 onder Cadier en Keer viel), Gasthuis (die voor de herindeling deels onder Wijlre viel) en Wolfshuis (die voor de herindeling onder Wijlre viel).

Naam
In het Limburgs
Bieëmele.
Oudere vermeldingen
1096 kopie 15e eeuw Bemele, ca. 1170-1180 aput Bymle, 1157 in Bemelem, 1233 Bemelen.
Naamsverklaring
- De naam is moeilijk te verklaren. Men heeft gedacht dat deze naam is samengesteld met lo ‘bos’. Onwaarschijnlijk is de verklaring uit B(i)ele-male* ‘gerichtplaats boven op de berg’.(1362)
* Gereconstrueerde vorm.
- Anderen oppperen dat de betekenis Bie Maele ‘bij de molen’ zou kunnen zijn.

Ligging
- Bemelen ligt NW van Margraten, N van Cadier en Keer, O van Maastricht, aan de oude noordroute van Maastricht naar Aken.
- Bemelen ligt aan de rand van het plateau van Margraten. De weg richting Gasthuis, die dwars op de rand van het plateau loopt, stijgt over korte afstand zo'n 40 meter en telt daarom enkele haarspeldbochten - een zeldzaam fenomeen in Nederland. Hoewel het hellingspercentage niet hoger dan 6% is, is de beklimming naar het plateau van Margraten toch geliefd in de wielersport.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Bemelen 41 huizen met 235 inwoners, verdeeld in dorp Bemelen 26/138 (= huizen/inwoners) en buurtschap Gasthuis (ged.) 15/97. De gemeente omvatte verder een deel van de buurtschap Sint Anthoniusbank.
- Bij de herindelingen van 1-7-1970 (waarbij een aantal gemeenten in de gemeente Maastricht is opgegaan) is de gemeente Bemelen middels een grenscorrectie 80 hectare met 57 inwoners kwijtgeraakt aan de gemeente Maastricht.
- Per 1 januari 1982 is de gemeente Bemelen opgeheven en opgegaan in de gemeente Margraten met 279 hectare en 371 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Bemelen ca. 150 huizen met ca. 370 inwoners.

Geschiedenis
Het slot alhier is in 1490 door de Maastrichtenaars ingenomen en geslecht. Tot 1794 is Bemelen een heerlijkheid geweest, die tot het Onze Lieve Vrouwekapittel behoorde. De heerlijkheid had een eigen rechtbank.

Mergelgroeven
De mergelgroeven Supperberg en Izere leverden volgens (3084) wittere en vastere stenen op dan die van de Sint Pietersberg, reden waarom zij de voorkeur genoten. De eeuwenoude mergelgrotten hebben zowel de gevreesde ‘bokkenrijders’ als, in de periode van de Franse Revolutie, vele vluchtelingen tot schuilplaats gediend. In de helling van de Bemelerberg zijn de ‘krijtrotsen’ nog te zien. Mergel werd in Limburg al heel vroeg gebruikt voor huizenbouw en verrijking van zure landbouwgrond en later voor de cementindustrie, die grote delen van de Maastrichtse Sint Pietersberg heeft verbruikt. Jarenlang dreigde zij ook grote delen van het Plateau van Margaten en dus ook van de omgeving van Bemelen af te graven. Na veel actie en strijd is bij Koninklijk Besluit van 19 juni 1985 een beperkte concessie aan de cementindustrie toegekend. Zie over de recente lotgevallen van de afgravingen verder bij de Margratense buurtschap ’t Rooth.

Kleinste gemeente van Limburg
In 1970 is een deel van de gemeente Bemelen door de gemeente Maastricht geannexeerd, maar Bemelen bleef tot 1982 een zelfstandige gemeente, met haar 350 inwoners één van de kleinste Nederlandse gemeenten, die in de (nog niet gecomputeriseerde) verkiezingstijden landelijke bekendheid wist te verwerven, omdat zij meestal als eerste gemeente in het land de einduitslag wist te melden.

Áls u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Bemelen, kunt u terecht bij Stichting Heemkunde Bemelen, Sleutelweg 14, Bemelen (bij ons weten heeft de Stg. geen website).

Bezienswaardigheden
- Bemelen heeft 13 rijksmonumenten.
- St. Laurentiuskerk.
- De Van Tienhovenmolen staat in de onder Bemelen vallende buurtschap Wolfshuis.
- Voormalig gemeentehuis uit 1910 (Oude Akerstraat 62).
- Sint Laurentiusstraat 13, bakstenen 18e eeuws huis, met een vermoedelijk restant vakwerk en een houten ingangskozijn. De bovendorpel uit 1658 rust op korbelen (uitspringende stenen waarop een balk ligt). Rijksmonument.
- Sint Laurentiusstraat 11, 18e eeuws huis van mergel. De voorgevel is gepleisterd. Met lei-perenboom. Rijksmonument.
- Sint Laurentiusstraat 7, hoeve van bakstenen en vakwerk om een open binnenplaats met aan de straatkant een hoge puntgevel met vensters en een segmentboogingang in Naamse steen. De top is vernieuwd met baksteen. De ingangsomlijsting met lateibogen (draagbalk boven vensters of deur), rond de ingang van het woonhuis aan de binnenplaats, is uitgevoerd in Naamse steen (1761). De binnenplaats is te bezichtigen.
- Van de voormalige ‘kluis’ (kluizenaarswoning), als grotwoning in de mergelwand van de Bemelerberg gelegen, in het tweede rotsmassief ten oosten van de weg naar Berg, zijn nog enkele resten bewaard gebleven van venster en deuropeningen. Ook is er nog een soort terrasje bewaard. De laatste kluizenaar die in Bemelen woonde, is in 1804 gestorven.
- Verder nog diverse monumentale boerderijen.

Jaarlijkse evenementen
- De verering voor de H. Antonius Abt in Bemelen hangt mogelijk samen met het vroegere Antonietenklooster in Maastricht, dat bezittingen had in het tot de parochie Bemelen behorende gehucht St. Antoniusbank. Van oudsher komen op of nabij 17 januari bedevaartgangers uit de omgeving naar Bemelen voor de zegening van het 'St. Teunisbrood' en de viering van de winterkermis. De bedevaart is in de jaren zeventig van de 20e eeuw enkele malen niet gehouden, maar sindsdien hersteld. (3121)
- Drumbandfestival Federatie Limburg-Zuidwest (op een zondag in april, in het Gemeenschapshuis, Oude Akerstraat 52. Tel. 043-4071676).
- Kermis (1e zondag na Pinksteren).
- Sinds 1990 is door de in dat jaar opgerichte Jonkheid Bemelen het mei-den planten (eind mei / begin juni) nieuw leven ingeblazen. Op de site van Jonkheid Mheer vindt u uitgebreide achtergrondinformatie over de traditie van het plaatsen van de mei-den.
- Antiek- en Rommelmarkt (op een zondag in juni) op diverse boerenhoeven in de Sint Laurentiusstraat.
- Openluchtconcert door harmonie Sint Laurentius uit Bemelen op een zondag in juni.
- Boeren Bergloop Bemels Beste (zondag begin juli).
- In het stuk ‘niemandsland’ tussen Bemelen en Maastricht, plaatselijk bekend als ’t Dijkknietje, wordt op 7.000 m² grond tritikale geteeld, een kruising tussen rogge en tarwe. Ergens in augustus (afhankelijk van het weer) wordt het geoogst met een ouderwetse zelfbindmachine uit 1947, door leden van de HLM, de Vereniging voor Historische Landbouw en Motoren.

Natuur en recreatie
- Bemelerberg en andere natuurgebieden in de omgeving van Bemelen.
- De kudde Mergellandschapen van Peer de Win op de Bemelerberg is sinds 2002 officieel erkend als fokcentrum van de Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SHR).

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Bemelen (online te boeken).
- Hotels in Bemelen en omgeving (online te boeken).

Links
- Site over Bemelen met o.a. actualiteiten en lokale links.

1. 1. Citekey not found