Ysbrechtum

Plaats
Dorp
Súdwest-Fryslân
Fryslân

IJsbrechtum.JPG

 Vriendelijk, daar in Ysbrechtum

Vriendelijk, daar in Ysbrechtum

ysbrechtum_epema_state.jpg

Ysbrechtum, Epema State

Ysbrechtum, Epema State

ysbrechtum_epema_state_voorjaarskrokus.jpg

Ysbrechtum, Epema State, voorjaarskrokus

Ysbrechtum, Epema State, voorjaarskrokus

ysbrechtum_epema_state_bostulp.jpg

Ysbrechtum, Epema State, bostulp

Ysbrechtum, Epema State, bostulp

Ysbrechtum

Terug naar boven

Status

- Ysbrechtum is een komdorp in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân. T/m 1983 gemeente Wymbritseradiel. Bij de herindelingen van 1984 is het dorp middels een grenscorrectie toegevoegd aan de gemeente Sneek, die op haar beurt in 2011 is opgegaan in de nieuwe gemeente Súdwest-Fryslân.

- Ysbrechtum heeft een eigen dorpsvlag en -wapen.

Terug naar boven

Naam

Spelling
Het bijzondere bij deze plaatsnaam is dat die nog maar 1 spelling heeft en dus ook maar 1 naam op de borden (In de voomalige gemeente Wymbritseradiel staan op de plaatsnaamborden namelijk de Friestalige varianten bovenaan en de Nederlandstalige varianten er onder, hoewel de officiële spellingen (bijv. voor het postcodeboek) de Nederlandstalige zijn). Dat komt zo: De naam IJsbrechtum is, nadat het dorp onder de gemeente Sneek kwam te vallen, gewijzigd in Ysbrechtum. Dat was, vond men, voor de (Nederlandse!) spelling gemakkelijker en sloot aan bij de Friese uitspraak. Dat was dus een verandering in de Nederlandse naam, en daarmee is de variant IJsbrechtum dus te kwalificeren als een verouderde Nederlandstalige variant, en niet de Nederlandstalige variant van de Friese variant Ysbrechtum (wat men soms ten onrechte denkt).(1)

Oudere vermeldingen
1381 kopie to Ysbrechtum, 1431 tho Ysbrechtem.

Naamsverklaring
Heem
'woonplaats' van de persoon IJsbrecht.(2)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Ysbrechtum ligt direct NW van de stad Sneek, aan de oude weg Sneek - Bolsward.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Ysbrechtum 29 huizen met 198 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 250 huizen met ca. 650 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Ysbrechtum krijgt pas in 1844 een directe verbindingsweg met Sneek. Tot die tijd is het dorp vooral bereikbaar over het water, via de Franekervaart. In oude kronieken wordt de plaats beschreven als een 'nette buurt'. Wie van Sneek naar dit dorp ging, kwam er binnen via een brede lommerrijke weg, de huidige Epemawei. Langs deze weg staat nog altijd een reeks notabele woningen, zogenoemde middengangwoningen. Deze waren, vooral in de tweede helft van de 19e eeuw, zeer kenmerkend voor Friese dorpen van enige betekenis. Het kerkhof ligt vrij hoog. Dit duidt er mogelijk op dat het dorp ooit op een terp lag.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsvisie Ysbrechtum 2015-2020.

- De mogelijke aanleg van een bedrijventerrein aan de noordkant van het dorp, aansluitend op de nieuwe woonwijk de Râne, stuit anno 2015 op breed verzet van inwoners en - een groot deel van de - gemeenteraad. O.a. de PvdA vindt het reëler dat er eerst wordt gekeken naar revitalisering van bestaande bedrijventerreinen en braakliggende stukken industrieterrein, zoals het Ges en de Marne in Bolsward.

- In het ZW van het dorp is het nieuwbouwwijkje De Râne in ontwikkeling, gelegen aan de gelijknamige weg. Het betreft in totaal 23 woningen, verdeeld in vrije kavels, 2/1 kap en 3/1 kap kavels.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Ysbrechtum heeft 11 rijksmonumenten, waarvan de meeste betrekking hebben op landgoed Epema State.

- De eerste steen van de Hervormde kerk is in 1865 gelegd door Mr. Sjuck van Welderen Baron Rengers. In de kerk bevinden zich o.a. twee rouwborden van de families Juckema en Rengers. De toren is in 1950 gerestaureerd, de kerk zelf is in 1975/1978 en in 2015 wederom gerestaureerd en is de moeite waard om te bezichtigen. Het tegenwoordige orgel dateert uit 1865.

- In de 13e eeuw, toen het bakken van stenen was uitgevonden, bouwde een toenmalige 'hoofdeling' in Ysbrechtum bij zijn houten woning met stallen en tuinen op een opgeworpen heuveltje een stins (= steenhuis). In de stins, een klein torenachtig bouwsel, kon men zich bij onraad terugtrekken. Deze stins heeft gestaan in het stukje bos tussen de poort en de kerk. In de grond zijn daar resten van gevonden. In 1450 was de stins weer verdwenen. Eerst worden de bewoners alleen met de voornaam Epe genoemd; later met de familienaam Epema.

De state was een sate, een (heren)boerderij. Na enkele bezitswisselingen komt het geheel weer in handen van een hoofdelingenfamilie. Een Albada, in de 15e en 16e eeuw een vooraanstaande familie, wordt omstreeks het jaar 1620 eigenaar van Epema. Epema State is sinds 1651 gedurende elf generaties een bezit van ouder op kind: van de Burmania’s, via de Rengers naar de van Eysinga’s – van Harinxma thoe Slooten. Tegenwoordig heeft Epema State een woon- en kantoorfunctie. Een deel van het pand is in gebruik voor overnachtingen, culinaire mogelijkheden, huwelijken en andere bijeenkomsten.

- Windmotor Ysbrechtum is een markant herkenningspunt in het open gebied tussen het dorp en de noordelijke rondweg rond Sneek. De naar Amerikaans model ontworpen windmolen van het type 'Record, nr. 14', is in Nederland vervaardigd en begin 20e eeuw ontworpen door de Gebr. Bakker te IJlst. De molen is begin jaren dertig gebouwd op de plaats van een afgebroken traditionele windmolen, en is als uitzondering bij windmotoren van deze afmetingen uitgerust met 12 in plaats van 16 wiekbladen. - De molen is in 2018 gerestaureerd.

- Volgens een oude Friese sage waren Brechtje, Tjallie en Teuntje de drie dochters van een edelman. Zij zouden kerken hebben gesticht in de naar hen genoemde dorpen: Ysbrechtum (Brechtje), Tjalhuizum (Tjallie) en Tirns (Teuntje). Het hiernaar verwijzende beeld aan de Doarpshûsleane is in 2011 onthuld. De begeleidende tekst is van de Ysbrechtumer literator Douwe Tamminga.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2011 is Natuurpark Ysbrechtum gerealiseerd. Het is een open weidelandschap met veel ruimte voor recreatie.

Terug naar boven

Links / voorzieningen / verenigingsleven

- Algemeen: - Site van en over Ysbrechtum.

- Nieuws: - Nieuws uit Ysbrechtum.

- Belangenorganisatie: - "Doarpsrounte, opgericht in 1966, stelt zich ten doel 'de maatschappelijke belangen van het dorp Ysbrechtum en die van haar inwoners te behartigen. Dit doel tracht men te bereiken door vergaderingen en/of bijeenkomsten te houden voor de leden, contacten te leggen en te onderhouden met bevoegde instanties om de belangen van het dorp te bepleiten en het ontwikkelen van aktiviteiten die dienen ter verhoging van het welzijn van het dorp en haar inwoners'. Zo staat het officieel beschreven in de statuten. In de praktijk houdt het in dat Doarpsrounte zich bezig houdt met ontwikkelingen in en om het dorp; dit kunnen bestaande zaken zijn die verbeterd dienen te worden (slechte straten, groenvoorziening), maar ook nieuwe ontwikkelingen (nieuwbouw, toekomstgerichte veranderingen in en/of om het dorp). Omdat dit het hele dorp aangaat, worden de leden 2 maal per jaar uitgenodigd; tijdens de voorjaarsvergadering legt het bestuur verantwoording af aan de leden en worden nieuwe bestuursleden gekozen, in het najaar houden we of een bijeenkomst (als er iets groots te bespreken valt) of een inloopavond waar de leden met het bestuur kunnen praten. Tussendoor kunnen er ledenbijeenkomsten worden uitgeschreven als er in een zaak aangaande het dorp op korte termijn iets besloten moet worden.

Verder belegt Doarpsrounte ieder jaar een bijeenkomst met de zogeheten straatvertegenwoordigers. Iedere straat heeft een vertegenwoordiger (wie dat is staat vermeld in de dorpskrant De Bronbankpraet) die op deze bijeenkomst belanghebbende zaken uit zijn of haar straat ter tafel kan brengen. Spoedeisende zaken kunnen uiteraard op ieder gewenst moment door iedereen bij het bestuur worden gemeld. Ieder bestuurslid heeft een specifieke taak: naast voorzitter, secretaris en penningmeester houdt een bestuurslid de toestand van de bestrating en aanverwante technische zaken in de gaten, een bestuurslid onderhoudt de contacten met de gemeente m.b.t de groenvoorziening en een bestuurslid behartigt de jeugd- en culturele zaken binnen het dorp voor zover dit onder auspiciën van Doarpsrounte valt (zoals Bronbankpraet). Ieder huishouden woonachtig binnen het grondgebied van Ysbrechtum kan lid worden van Doarpsrounte."

- Dorpshuis: - "Doarpshûs It Nije Formidden te Ysbrechtum is gebouwd in 1996. Het is in de eerste plaats bedoeld voor de verengingen uit het dorp. Verenigingen of instanties van elders kunnen echter ook gebruikmaken van de faciliteiten. Het dorpshuis wordt bestuurd door een stichtingsbestuur en gerund door vrijwilligers. Het dorpshuis is makkelijk bereikbaar en beschikt over 25 eigen parkeerplaatsen. Naast een ruime foyer beschikt het dorpshuis over verschillende zalen. Het dorpshuis is goed toegankelijk voor anders validen. De prijzen voor consumpties zijn gemiddeld iets lager dan in de reguliere horeca. Naast drankjes kunnen ook snacks worden geserveerd."

- Onderwijs: - Uitgangspunt van basisschool Epemaskoalle is dat alle kinderen en ouders zich thuis moeten voelen. Daarom wordt veel aandacht gegeven aan de thema's respect, tolerantie, acceptatie, solidariteit, zelfstandigheid, samenwerken, welbevinden en verantwoordelijkheid.

- Muziek: - Dorpslied van Ysbrechtum, deels gezongen en met de notenbalk erbij, zodat je desgewenst kunt meezingen.

- Sport: - Ysbrechtumer Tennisvereniging (YTC). - Kaatsvereniging Yn 'e Flecht. - Tafel Tennis Vereniging Ysbrechtum Oan Slach (TTV YOS).

- Verenigingen algemeen: - Het kleine dorp Ysbrechtum heeft een rijk verenigingsleven met maar liefst 16 verenigingen.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Ysbrechtum.

Reactie toevoegen