Súdwest-Fryslân

Gemeente
Súdwest-Fryslân
Fryslân

Hindeloopen-MSD-20100306-194008.jpg

Hindeloopen is een van de zes Friese 'elf steden' op het grondgebied van de gemeente Súdwest-Fryslân

Hindeloopen is een van de zes Friese 'elf steden' op het grondgebied van de gemeente Súdwest-Fryslân

Stavoren-MSD-20100306-194125_0.jpg

Ook het beroemde Stavoren is een van de stadjes in de gemeente Súdwest-Fryslân

Ook het beroemde Stavoren is een van de stadjes in de gemeente Súdwest-Fryslân

Scharl-MSD-20110222-227501_0.jpg

Naast steden, stadjes en dorpen, heeft de gemeente Súdwest-Fryslân ook nog een heleboel buurtschappen, 91 om precies te zijn. Een daarvan is Scharl, fraai gelegen aan het IJsselmeer.

Naast steden, stadjes en dorpen, heeft de gemeente Súdwest-Fryslân ook nog een heleboel buurtschappen, 91 om precies te zijn. Een daarvan is Scharl, fraai gelegen aan het IJsselmeer.

slachtedijk_info_1_kopie.jpg

De 42 km lange Slachtedyk loopt tussen Oosterbierum en het dorp dat tot 1993 Oosterwierum heette (sinds 1993 Easterwierrum). De dijk valt deels onder de gemeente Waadhoeke, deels onder de gemeente Súdwest-Fryslân. Zie verder het hoofdstuk Evenementen.

De 42 km lange Slachtedyk loopt tussen Oosterbierum en het dorp dat tot 1993 Oosterwierum heette (sinds 1993 Easterwierrum). De dijk valt deels onder de gemeente Waadhoeke, deels onder de gemeente Súdwest-Fryslân. Zie verder het hoofdstuk Evenementen.

Súdwest-Fryslân

Terug naar boven

Status

- Súdwest-Fryslân is een gemeente in de provincie Fryslân.

- De gemeente Súdwest-Fryslân is in 2011 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradiel.

- De hoofdplaats van de gemeente is Sneek.

- De gemeente Súdwest-Fryslân omvat 6 van de 11 Friese 'elf steden', zijnde Bolsward, Hindeloopen, IJlst, Sneek, Stavoren en Workum.

- Verder omvat de gemeente Súdwest-Fryslân nog de dorpen Abbega, Allingawier, Arum, Blauwhuis, Boazum**, Britswert**, Burgwerd, Cornwerd, Dearsum*, Dedgum, Easterein**, Easterwierrum**, Exmorra, Ferwoude, Folsgare, Gaast, Gaastmeer, Gauw, Goënga, Greonterp, Hartwerd, Heeg, Hemelum, Hichtum, Hidaard**, Hieslum, Hinnaard**, Idsegahuizum, Iens**, It Heidenskip, Itens**, Jutrijp-Hommerts, Kimswerd, Koudum, Kûbaard**, Lollum, Longerhouw, Lytsewierrum**, Makkum, Molkwerum, Nijhuizum, Nijland, Offingawier, Oosthem, Oppenhuizen, Oudega, Parrega, Piaam, Pingjum, Poppenwier*, Raerd*, Reahûs**, Rien**, Sandfirden, Scharnegoutum, Schettens, Schraard, Sibrandabuorren*, Tersoal*, Tirns, Tjerkwerd, Uitwellingerga, Waaksens**, Warns, Westhem, Witmarsum, Wiuwert**, Wolsum, Wommels**, Wons, Woudsend, Ysbrechtum en Zurich. In totaal zijn dit 73 dorpen.
* Deze 5 dorpen zijn in 2014 overgekomen van de in dat jaar opgeheven gemeente Boarnsterhim en ** deze 15 dorpen zijn in 2018 overgekomen van de in dat jaar opgeheven gemeente Littenseradiel

- En de gemeente Súdwest-Fryslân omvat ook nog de buurtschappen Aaksens, Abbegaasterketting, Angterp, Annabuorren, Arkum, Atseburen, Baarderbuorren, Baburen, Barnsterbuorren, Bonjeterp, Bovenburen, Breezanddijk, De Bieren, De Blokken, De Grits, De Kliuw, De Pôle, De Wieren, Dijksterburen, Doniaburen, Draeisterhuzen, Easthim, Eemswoude, Engwier, Exmorrazijl, Fiifhús, Fiskersbuorren, Flânsum, Galamadammen, Gooium, Grauwe Kat, Greate Wierrum, Harkezijl, Hayum, Hemert, Hidaardersyl, Hoekens, Idserdaburen, Idzega, Indijk, Ingwert, It Fliet, Jeth, Jonkershuizen, Jousterp, Jouswerd, Kampen, Klaeiterp, Kooihuizen, Kornwerderzand, Koudehuizum, Koufurderrige, Kromwâl, Laad en Zaad, Laaxum, Lippenwâlde, Littenserbuorren, Loënga, Lytse Gaastmar, Lytshuzen, Makkum, Marsherne, Meilahuzen, Monsamabuorren, Nij Kleaster, Nijbuorren, Nijezijl, Osingahuizen, Pikesyl, Remswerd, Rytseterp, Scharl, Scharneburen, Schuilenburg, Sieswerd, Sjungadijk, Skrok, Slyp, Smallebrugge, Spears, Spyk, Strand, Swaenwert, Swarte Beien, Tjalhuizum, Trijehuzen, Tsjerkebuorren, Vierhuizen, Viersprong, Wiske, Wolsumerketting, Wonneburen, Yndyk en Ypecolsga. Dat zijn in totaal 94 buurtschappen.

- Een compliment voor de gemeente Súdwest-Fryslân, dat zij al haar steden, dorpen en enkele buurtschappen goed beschreven heeft op haar website, inclusief relevante documenten zoals Dorpsvisies. Daar kunnen veel andere gemeenten een voorbeeld aan nemen! Met dien verstande dat zij de pagina nog wel moet uitbreiden met de 15 dorpen die in 2018 vanuit de gemeente Littenseradiel zijn overgekomen (waarvoor zie 2 alinea's hiervóór).

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Súdwest-Fryslân.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Een meerderheid van de kiezers die tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van november 2010 ook hun voorkeur hebben uitgesproken voor de nieuwe gemeentenaam, heeft gekozen voor de naam Súdwest Fryslân. Ook de gemeenteraad heeft voor die naam gekozen.

Spelling gemeentenaam
In de raadsvergadering van 26 mei 2011 is besloten dat er een koppelteken tussen de beide naamdelen moet komen. Formeel mag een naamswijziging pas een jaar na het besluit in werking treden. In de praktijk is de gemeente het koppelteken al eerder gaan gebruiken (in niet-officiële documenten e.a. media). Taalkundig is dat overigens ook de te prefereren spelling (zie 6.E onder de link).

Spelling plaatsnamen
De plaatsnamen in de gemeente Súdwest-Fryslân zijn - met enkele uitzonderingen, zie hierna - officieel Nederlandstalig (bijv. t.b.v. de postadressen en in de gemeentelijke basisregistratie BAG). Op de plaatsnaamborden staan zowel de Friese als de Nederlandse spelling, waarbij, afhankelijk van de 'oude' gemeente, soms de Friese en soms de Nederlandse spelling bovenaan staat. Voor beide voorgaande stellingen geldt: uitgezonderd de 5 dorpen die in 2014 zijn overgekomen vanuit de gemeente Boarnsterhim. Die zijn officieel Friestalig. Welke dorpen dat zijn, kun je hierboven vinden onder het kopje Status.

De gemeente Súdwest-Fryslân heeft in 2013 voorgesteld om bij de plaatsnaamborden eenduidig de NL naam bovenaan te plaatsen en de FR naam eronder (zie, of beter gezegd beluister ook het interview onder het artikel). De provincie heeft de gemeente hier echter over op de vingers getikt (omdat het strijdig zou zijn met het Europees Handvest voor Regionale Talen en het Raamverdrag voor de Bescherming van Nationale Minderheden), dus zal dit plan wel afgeblazen zijn.

Overigens zijn de plaatsnamen bij de buurtschapsborden vaak alleen in het Fries gespeld (waar wij ons dan ook aan conformeren, als kennelijke voorkeursspelling). De oorzaak van die oneenduidigheid is dat de meeste buurtschappen geen formele woonplaatsen zijn in de zin van de gemeentelijke basisregistratie BAG en het postcodeboek, en dat daarmee doorgaans ook geen officiële spelling van de buurtschapsnamen (middels iets soortgelijks als een Woonplaatsbesluit, zoals dat bij de formele BAG-woonplaatsen het geval is), in tegenstelling tot die van de stads- en dorpsnamen, is vastgesteld. Overigen een fenomeen dat niet alleen hier, maar landelijk aan de orde is (maar dat hier wel wat nadrukkelijker speelt vanwege de verschillen tussen de Nederlandse en de Friese spellingen).

Terug naar boven

Ligging

De gemeente beslaat een groot deel van de zuidwesthoek van de provincie Fryslân. Punt van verwarring daarbij is dat de voormalige gemeente Gaasterlân-Sleat (die in 2014 is opgegaan in de nieuwe gemeente De Fryske Marren) wel tot de streek Zuidwest-Fryslân behoort, maar niet onder de gemeente Súdwest-Fryslân valt.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De gemeente Súdwest-Fryslân omvat 6 steden, 74 dorpen en 91 buurtschappen (de specificatie hiervan vind je onder Status). In totaal dus 171 woonplaatsen. Daarmee is het de gemeente met de meeste woonplaatsen van ons land. En het is de tweede gemeente van Fryslân wat betreft aantal inwoners (na de herindelingen van 2018 ca. 89.000 - voorheen ca. 84.000 - in ca. 36.000 huizen) en arbeidsplaatsen (ca. 30.000). De gemeente had anno 2017 een oppervlakte van 841,56 km2, onderverdeeld in 459,64 km2 land en 381,92 km2 water. Hiermee is het qua totaaloppervlakte de grootste gemeente van Nederland. Als enkel naar landoppervlakte gekeken wordt, moest zij t/m 2017 de gemeente Noordoostpolder laten voorgaan, want die was net enkele m2 groter. Maar zoals onder Status beschreven, heeft de gemeente er in 2018 15 dorpen van de opgeheven gemeente Littenseradiel bij gekregen, waarmee de gemeente nu ook qua landoppervlakte de grootste gemeente van Nederland is.

De gemeente Het Hogeland in wording stelde in 2018 met een oppervlakte van 906,6 km2 (486,6 km2 land en 420 km2 water) de grootste gemeente van Nederland te zullen worden qua oppervlakte, bij haar oprichting in 2019. Maar zij ging daarbij uit van cijfers uit 2017. Zij had daarbij over het hoofd gezien dat de gemeente Súdwest-Fryslân in 2018 nog verder is vergroot door toevoeging van een deel van de in dat jaar opgeheven gemeente Littenseradiel. De gemeente is daardoor 908 km2 (578 km2 land en 330 km2 water) groot geworden, en daarmee nog altijd de qua oppervlakte grootste gemeente van Nederland, zij het maar met een marginaal verschil ten opzichte van de gemeente Het Hogeland.

Terug naar boven

Geschiedenis

- "Het archief van de gemeente Súdwest-Fryslân bestaat uit de archieven van de voormalige gemeenten Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradiel. Het archief bevat een schat aan informatie over onze gemeente en onze inwoners. Je kunt het archief raadplegen voor bijvoorbeeld informatie over voorouders, bouwen en milieu. Wil je onze ‘papieren’ archiefstukken zien? Maak dan van te voren een afspraak. Weten wat er allemaal in onze archieven ligt? Op de website Friesarchiefnet vind je de inhoudsbeschrijving van onze archieven. Op zoek naar je stamboom? Hier vind je de akten van de burgerlijke stand in Fryslân tussen 1811 en ongeveer 1925. Op zoek naar oude foto’s en prenten? Zoek dan eens door onze Beeldbank. Op zoek naar onze oude websites? Bekijk ze op Archiefweb. Ook de 'oude' websites van de fusiegemeenten kun je hier bekijken."

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De gemeente Súdwest-Fryslân richt zich met name op een robuust kernenbeleid, een verbetering van de dienstverlening aan haar burgers, het versterken van de bestuurskracht gelet op de decentralisatie vanuit de rijksoverheid naar de gemeenten en een versterking van de democratische functie van de gemeenteraad. Het is natuurlijk een uitdaging voor de nieuwe gemeente om de communicatie met zoveel kernen goed te regelen. Dit is uitgewerkt in de Notitie Kernenbeleid.

- In 2014 blijkt dat de gemeente, 3 jaar na de herindeling, beter dan haar voorgangers in staat is strategische visies te formuleren, beleid te maken en regie te voeren en heeft het een betere ambtelijke organisatie. Dit is een van de conclusies in de ‘Evaluatie Súdwest-Fryslân – Herindeling en Bestuurskracht’.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De gemeente telt 16 van rijkswege beschermde stads- en dorpsgezichten en 586 rijksmonumenten. Daarvan beheert de eind 2010 opgerichte Stichting tot behoud van Monumenten in de gemeente Súdwest-Fryslân er 23. De stichting is opgericht in verband met de fusie van de betrokken gemeenten in 2011, en daarmee ook van de monumentenstichtingen van die gemeenten (= de gemeenten Bolsward, Nijefurd en Wûnseradiel). Bij de overdracht aan de nieuwe stichting waren dat in totaal 15 rijksmonumenten. De stichting heeft als taak om dit monumentale erfgoed mede met financiële hulp van derden (overheden, stichtingen en fondsen) zo goed en verantwoord mogelijk in stand te houden. Het betreft met name een kerk, kerktorens, dakruiters van kerken, een korenmolen, windmotoren, een vuurtoren, klokkenstoelen en begraafplaatsen.

- Lijst van beelden in de gemeente Súdwest-Fryslân.

Terug naar boven

Evenementen

- Tijdens Simmer 2000 is voor het eerst de Slachtemarathon (juni) gehouden, een marathon over de gehele lengte van de 42 km lange Slachtedyk, voor hardlopers en wandelaars. Sindsdien wordt de marathon iedere vier jaar gehouden. Het evenement trekt ca. 15.000 deelnemers. De Slachtedyk bestaat uit oorspronkelijk vele polderdijkjes die rond 1000 zijn aangelegd, en die rond 1200 aaneen zijn gesmeed tot deze ene lange dijk, als verdediging tegen de toen nog bestaande Middelzee. Ca. 50 jaar later werd deze afgedamd, waardoor de Slachtedyk een 'slaperdijk' werd. De Slachtedyk is in 1995 officieel van zijn waterkerende functie ontheven, omdat hij daar niet hoog genoeg meer voor was, en in 2000 door Wetterskip Fryslân overgedragen aan natuur- en landschapsbeheerder It Fryske Gea. De Slachtedyk loopt tussen Oosterbierum en het dorp dat tot 1993 Oosterwierum heette. Grappig dat dat maar 1 letter scheelt. Maar sinds 1993 heet laatstgenoemd dorp officieel Easterwierrum. De dijk valt deels onder de gemeente Waadhoeke, deels onder de gemeente Súdwest-Fryslân.

Op 17 april 2020 vlogen de drones van 'Fryslân fan Boppen' de route van de Slachtemarathon, die in dat jaar niet doorging in verband met de coronacrisis. De Slachtedorpen pakten uit met teksten op straat en op de sportvelden, witte was aan de waslijn en 2 grote wandelschoenen van LOWA, om mensen een hart onder de riem te steken.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Site met meer dan 100 routes (fietsen, wandelen, auto/motor, varen etc.) in Zuidwest Friesland (breder dus dan alleen de gemeente Súdwest-Fryslân, ook het Gaasterland ligt namelijk in de regio Zuidwest).

- Deze gemeente is het Friese paradijs voor waterliefhebbers. Het zuidwestelijke Friese merengebied is onlosmakelijk verbonden met waterrecreatie. De Sneekweek, skûtsjesilen, de Elfstedentocht, of een terrasje prikken in Woudsend en Workum.

Maar ook voor natuurliefhebbers is er in Súdwest-Fryslân een hoop te beleven (kijk maar op de site van Staatsbosbeheer). Ooit een moerassig, ontoegankelijk gebied, nu een waterrijk paradijs voor natuurliefhebbers én water- en weidevogels. Het gebied is van internationaal belang voor water- en weidevogels. Ook de blauwgraslanden van Akmarijp en de flora van Nannewijd zijn befaamd.

Terug naar boven

Beeld

- Diverse fotoseries van Súdwest-Fryslân van fotograaf Martin Stevens.

- In 2014 heeft Ivan Pakan uit Sexbierum een promotiefilm voor Súdwest-Fryslân gemaakt voor mensen uit het buitenland, waarom zij die gemeente zouden moeten willen bezoeken of er zouden moeten willen ondernemen. De film van 7 minuten, met voice over van Greg Shapiro, is humoristisch met serieuze ondertoon en is ook voor 'Hollanders' die de kwaliteiten van deze gemeente willen leren kennen de moeite van het bekijken waard.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Súdwest-Fryslân (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Súdwest-Fryslân. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Media / nieuws: - Omroep Súdwest.

- Lezen: - Informatie van en over de bibliotheken in Súdwest-Fryslân.

- Welzijn: - "Timpaan Welzijn is sociaal, betrokken, toegankelijk en altijd in de buurt van onze doelgroepen in de gemeente. Midden in de samenleving, waar wij ons richten op het verbeteren van het sociale leefklimaat en de leefomgeving van alle inwoners. Ons netwerk is divers en stevig. Hierdoor leggen wij de juiste verbinding tussen onze doelgroepen en de samenwerkingspartners. Timpaan welzijn verbindt Súdwest-Fryslân!"

- "Stichting Present Súdwest-Fryslân gelooft dat mensen best bereid zijn om zich in te zetten voor de ander en de samenleving. De kloof tussen die bereidheid en het daadwerkelijk in actie komen is voor veel mensen echter (te) groot. Er is een brug, een verbindende schakel nodig. Stichting Present wil die schakel zijn."

- Duurzaamheid: - Energiesprong Súdwest-Fryslân is een initiatief van de gemeente om woningeigenaren in de gemeente te helpen hun woning duurzaam te maken. Zij werken hierin samen met adviseurs en uitvoerende bedrijven. Je kunt dus bij Energiesprong SWF terecht voor informatie, advies aan huis én uitvoering. Zij informeren je via informatieavonden en via het Duurzaam Bouwloket. Maar ze komen ook bij je thuis voor een gratis adviesgesprek. Wil je maatregelen laten uitvoeren, dan vraagt de adviseur voor jou vrijblijvend offertes aan bij bedrijven die deelnemen aan Energiesprong SWF. Uiteraard mag je ook zelf een aannemer kiezen. In veel gevallen kun je ook subsidie krijgen voor maatregelen. De adviseur helpt je graag om deze subsidie aan te vragen.

Reactie toevoegen