Westervelde

Plaats
Dorp
Noordenveld
Drenthe

Westervelde-MSD-20110329-230192.jpg

Westervelde, Noordenveld, Drenthe

Westervelde, Noordenveld, Drenthe

Westervelde-MSD-20110329-230191.jpg

Westervelde, Noordenveld, Drenthe

Westervelde, Noordenveld, Drenthe

Westervelde-MSD-20110329-230204.jpg

Westervelde, Noordenveld, Drenthe

Westervelde, Noordenveld, Drenthe

westervelde_hunebed_d2_1.jpg

Westervelde, hunebed D2

Westervelde, hunebed D2

westervelde_hunebed_d2_2.jpg

Westervelde, hunebed D2

Westervelde, hunebed D2

westervelde_hunebed_d2_3.jpg

Westervelde, hunebed D2

Westervelde, hunebed D2

westervelde_huis_te_1.jpg

Huis te Westervelde

Huis te Westervelde

westervelde_huis_te_2.jpg

Huis te Westervelde

Huis te Westervelde

westervelde_huis_te_3.jpg

Huis te Westervelde

Huis te Westervelde

westervelde_monumentale_boerderij_1.jpg

Westervelde, monumentale boerderij

Westervelde, monumentale boerderij

westervelde_monumentale_boerderij_2.jpg

Westervelde, monumentale boerderij

Westervelde, monumentale boerderij

westervelde_monumentale_boerderij_3.jpg

Westervelde, monumentale boerderij

Westervelde, monumentale boerderij

Westervelde

Terug naar boven

Status

- Westervelde is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Noordenveld. T/m 1997 gemeente Norg.

- Westervelde is een authentiek esdorpje met een brink. Ofschoon met eigen bebouwde kom, schooltje en ondanks de uitstraling, is het qua inwonertal net even kleiner dan buur Zuidvelde.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
Westervèle. Een inwoner van dit dorp is een Westerveldeger.

Oudere schrijfwijzen
Deze plaats komt voor het eerst voor als Westerlande (1381-1383); vanaf 1484 is het echter al toe Westervelde, in de Franse tijd nog Wester Velde; in 1867 werd het nog eens vermeld als Westerveld.

Naamsverklaring
Net als Zuidvelde is deze naam afgeleid van de ligging op het heideveld, westelijk van moederdorp Norg.

Terug naar boven

Ligging

Westervelde ligt even ten zuidwesten van Norg, westelijk van Zuidvelde en ten noordoosten van Veenhuizen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Westervelde 29 huizen met 165 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 60 huizen met ca. 160 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Rond Westervelde is al lang sprake van bewoning, getuige de aanwezigheid van een hunebed. In de huidige vorm ontstond het in de late Middeleeuwen (vermoedelijk 14e eeuw) als dochternederzetting vanuit het nabijgelegen Norg. Er was hier al vroeg een bos, het Norgerholt, vermoedelijk een van de oudste bossen van Nederland.

De nederzetting ontwikkelde zich volgens het vaste stramien van een esdorpje, rond een brink, waar de schapen op de naastgelegen heide graasden. Eigenlijk gelijk vanaf het begin heeft er een adellijke behuizing gestaan, het latere Huis te Westervelde, met een naastgelegen herenboerderij, die thans na diverse verbouwingen recentelijk omgebouwd is tot luxe overnachtingsplaats in historische sferen.

De boeren pachtten veel stukken land bij de ‘jonkers en juffers’ en om de behuizing werd in de loop der tijd een soort landgoed aangelegd, op bescheiden schaal, zoals immer in Drenthe. Dit heeft het aangezicht van Westervelde mede bepaald, want langs de doorgaande traditionele klinkerweg is er daardoor altijd een statige beplanting van bomen gebleven en is het dorpje ingeklemd tussen diverse, zeer oude bossen. In de loop der tijd zijn er langs de uitvalswegen en paden enkele boerderijen bijgebouwd en later nog wat vrijstaande woningen, maar het oorspronkelijke karakter is heel goed bewaad gebleven. Hierdoor is het dorp in zijn geheel dan ook aangewezen als beschermd dorpsgezicht.

Rond 1800 was Westervelde zelfs het grootste dorp van het kerspel (het geheel van dorpen behorend tot dezelfde kerkelijke gemeente) Norg; hier kwam het bestuur dan ook bijeen. Na de Franse tijd werd Norg weer het bestuurscentrum van de vanaf toen gelijknamige gemeente en sinds die tijd is laatstgenoemde plaats flink gegroeid en Westervelde eigenlijk niet; het inwonertal is zelfs afgenomen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Westervelde heeft 13 rijksmonumenten.

- Het meest historische pand in het dorp is Huis te Westervelde (Hoofdweg 19), een herenhuis met boerderijgedeelte. Het op het eerste gezicht eenvoudige woonhuis heeft een zogeheten ‘porte brisée’ met een neoclassicistische omlijsting. Een authentieke 18e-eeuwse roedeverdeling siert het raam boven de voordeur. Aan de oostkant hangt een klok die diende om aan te geven wanneer het ‘schafttijd’ was; deze is afkomstig van de voormalige havezate Dickninge, gelegen bij De Wijk. Plaatselijk staat het herenhuis ook wel bekend als de Tonckensborg, naar de familie die er vanaf de 18e eeuw tot heden woonachtig is. Waarschijnlijk heeft op deze plek reeds in de middeleeuwen een herenhuis gestaan. Volgens bronnen behoort dit toe aan het Drentse adellijke geslacht Knasse. Deze familie had veel aanzien in de streek, o.a. bezat zij veel grond tussen Westervelde en Een.

De rentmeesterswoning komt in 1553 door een huwelijk in handen van de familie Lunsingh. Rond 1680 verbouwt men de boerderij en worden enkele houtsingels en tuinen rondom aangelegd. In deze tuin staat nu een tuinkoepel. Focko Lunsingh erft het huis van zijn moeder in 1709 en als zijn dochter Elisabeth later trouwt met mr. Johannes Tonckens, advocaat te Groningen, gaat het geheel over op laatstgenoemde familie. Een kleine eeuw later wordt in 1804 een nieuw boerderijgedeelte bijgeplaatst, dat afkomstig was uit het Groninger Haren en dus steen voor steen opnieuw werd opgebouwd. Op die manier kon de bewoner extra inkomsten verkrijgen uit zijn eigen (te verpachten) boerderij. In 1820 krijgt het woonhuis er een verdieping bij. In de jaren zestig van de 20e eeuw is groot onderhoud dringend noodzakelijk. Voor bewoning door een ‘gewone’ familie is dit echter te kostbaar. Er is toen besloten de eerder geplaatste bovenverdieping weer af te breken. De sfeer van het huis is na de verbouwing goed bewaard gebleven.

- Even links van de weg naar Norg, vlak voor het Norgerholt, ligt aan de rand van het dorp hunebed D2, uit de periode 3700-2500 v.Chr. Het is in 1871 door J.L. Tonckens (bewoner van het Huis te Westervelde) geschonken aan de Provincie Drenthe, waarna enkele aangetroffen voorwerpen zijn overgebracht naar het Drents Museum in Assen. Stichting Het Drentse Landschap heeft hunebed D2 bij Westervelde in 2011 beter ingepast in zijn omgeving. Het rapport 'Hunebedden een wereld te winnen' uit 2007 heeft beschreven hoe de intrinsieke waarde van de hunebedden beter onder de aandacht kan worden gebracht. D2 is het eerste hunebed dat volgens de richtlijnen uit het rapport is aangepast. De ingang is verruimd zodat het voor het publiek uitnodigender is geworden om naar het hunebed toe te gaan. Ook is langs de aanwezige parkeerplaats een aantal struiken geplant en zijn op de hoeken nieuwe grensstenen geplaatst. Het terrein is tevens afgebakend met een ondiepe greppel. Langs de toegangsweg is een singel met enkele solitaire bomen geplant, alsmede op het terrein zelf. De bezoeker kan nu op een nieuw geplaatste bank genieten van de mystieke sfeer van de omgeving. Op een informatiepaneel wordt onder andere uitleg gegeven over wat een hunebed is en hoe het komt dat ze alleen in Drenthe voorkomen.

- Met name langs de Hoofdweg staan diverse bezienswaardige boerderijen die zeer kenmerkend voor het dorpsbeeld zijn. De meeste hiervan stammen uit de late 18e (nrs. 8 en 10) en 19e eeuw, zoals nr. 2 (1821) en nr. 5 (1824, in beide gevallen is het jaartal te lezen).

Hoofdweg 3 en 5 hebben een achterbaander, het kleine keuterboederijtje op nr. 6 heeft een baander aan de zijkant.

Hoofdweg 7 heet 'Boschlust' en was na de bouw rond 1900 deels een café, met stookhut.

Links van Huis te Westervelde staat op nr. 13 een andere opvallende herenboerderij, eigenlijk altijd in eigendom van dezelfde familie als de eigenaren van het Huis. Het woonhuisgedeelte stamt uit ca. 1700 en later woonden hier de zusters van Elisabeth die met mr. Tonckens trouwde. Deze vijf ‘Jufferen Lunsingh’ waren echter verstokte vrijgezellen. In de 19e eeuw werd de boerderij verbouwd en kwam het huidige schuurgedeelte erbij. Het meest opvallende is echter het aan de voorzijde geplaatste witte voorhuis, opgetrokken in ‘art nouveaustijl’, zoals destijds populair met name in Engeland. Het staat ook wel bekend als het Het Witte Huis en heeft een grote serre. Recentelijk is het geheel verbouwd tot hotel met restaurant, door een van de erfgenamen. De andere woont nog steeds op het naastgelegen oude landhuis.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Natuurlijk ommetje Westervelde (4 km) voert je door een historisch rijk gebied, met hunebed, oerbos en grafheuvels. Ook voert de wandelroute door een gebied met bijzondere flora want er komen enkele zeldzame orchideeën voor. In drogere periodes kun je het pad door het moerasje in het Tonckensbos nemen.

- Stiltewandeling Westervelde (5,6 km).

- Knapzakroute Westervelde-Norg (17 km).

- Het is uitstekend wandelen en fietsen in en rond dit dorp. Zo loopt er een knapzakroute door het dorp. In het tussen het Huis te Westervelde en Zuidvelde gelegen Tockensbosch lopen enkele leuke wandelpaden en twee goed begaanbare schelpenpaadjes  voor de fiets. Te bereiken beide links vanaf de Hoofdweg naar Veenhuizen. Het eerste gelijk na het herenhuis, het tweede even verderop bij de ijsbaan. Het kleine natuurgebied wordt afgewisseld door bos, houtsingels, vennetje en groenlanden en hier huist o.a. de zeldzame kamsalamander. Er zijn nog enkele restanten van grafheuvels aanwezig.

- Een ander aantrekkelijk gebied is het oerbos Norgerholt (zie onder Norg), met misschien wel de grootste hulstbomen van Europa, omgeven door eeuwenoude eikenreuzen. Een leuk zandpaadje loopt gelijk aan het einde van Westervelde (richting Norg) naar links, langs het hunebed, en dan over de es naar Norg.

- Naar het noorden, over de Schoolweg (later de Oldehofweg geheten) richting Een, komt u in het beekdal van het riviertje De Slokkert. Links loopt een fietspad richting Een/Veenhuizen, dat dit beekje doorkruist. Op de weilanden grazen Schotse Hooglanders. Even verderop bereikt u de uitgestrekte bossen van het gevangenisdorp Veenhuizen. Vanaf voornoemde Oldehofweg lopen echter ook twee fietspaden naar rechts, over de es naar Norg. Het eerste, Zandvoort geheten, ligt gelijk aan het einde van het dorp en is het mooiste alternatief.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoserie van Westervelde van fotograaf Martin Stevens.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Westervelde (online te bestellen).

- E. Pelinck, 'De marke van Norg, Zuid- en Westervelde'. 1970.

- A. Blaauw, 'Westervelde, een Drentse buurtschap; erven, eigenerfden en meiers in vroeger eeuwen.' 1987.

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool De Elsakker is een kleine dorpsschool met ca. 50 leerlingen, verdeeld over drie combinatiegroepen. Rondom de school is veel groen en er is een zeer ruim bemeten speelplaats, met een voetbalveld, een groot plein en diverse speeltoestellen. De leerlingen die De Elsakker bezoeken komen uiteraard uit het dorp zelf en verder o.a. uit Zuidvelde, Norg, Langelo en Huis ter Heide.

- Zorg: - Zorgboerderij De Mare (Westeind 1) heeft ca. 35 Lakenvelders (koeien) die op biologische wijze worden gehouden. Ze grazen in het aangrenzende natuurgebied. De Mare heeft zowel zwarte als rode Lakenvelders, die zo worden genoemd naar het witte 'laken' dat over hun midden loopt. De Lakenvelder is een bijzonder Oudhollands ras met veel kwaliteiten. Het is niet alleen een prachtige koe in het weiland en de ideale probleemloze koe voor hobby- en deeltijdboer, maar ook een ras met een prima voederconversie, weinig gezondheids- en afkalfproblemen en een gemoedelijk karakter.

Lakenvelders worden in Nederland dan ook steeds meer gewaardeerd bij natuurbegrazing en zorgboerderijen. Er is zelfs een toenemend aantal veehouders dat Lakenvelders melkt. Daarnaast is de Lakenvelder als eerste rundveeras van Nederland toegetreden tot de ‘Ark van de Smaak' van Slowfood, omdat het vlees van deze runderen zo bijzonder mals en smakelijk is. Nadere informatie over Lakenvelders vindt u op de site van Vereniging Lakenvelder Runderen. In haar boerderijwinkel verkoopt De Mare o.a. biologisch vlees, eieren en brood en EKO kip.

De informatie over deze kern is grotendeels samengesteld door en © geograaf mr. drs. Robert H.C. Kemkers te Nietap.

Reactie toevoegen