Schouwerzijl

Plaats
Dorp
Het Hogeland
Hoogeland
Groningen

schouwerzijl_boerderijen.jpg

Monumentaal boerderijenensemble bij Schouwerzijl (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Monumentaal boerderijenensemble bij Schouwerzijl (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Schouwerzijl

Terug naar boven

Status

- Schouwerzijl is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Het Hogeland. T/m 1989 gemeente Leens, in 1990 over naar gemeente De Marne, in 2019 over naar gemeente Het Hogeland.

- Onder het dorp Schouwerzijl valt ook de buurtschap Schouwen.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Schouwerziel.

Oudere vermeldingen
1371 kopie 16e eeuw aqueductui in Schuwum, 1458 Schuwerzyl in der Marne, ca. 1660 Schuwersyl, 1710 Schouwerzyl, 1781 Schouwer Zijl.

Naamsverklaring
Betekent zijl 'uitwateringssluis' bij Schouwen.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Schouwerzijl ligt W van het dorp Winsum en grenst in het Z aan het Reitdiep.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Schouwerzijl 37 huizen met 285 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 40 huizen met ruim 90 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw waren ook voor het dorp Schouwerzijl een roerige tijd. Door mechanisatie in de landbouw kromp de bevolking op het platteland. Veel Schouwerzijlsters verloren hun baan en zochten elders werk. Huizen kwamen leeg te staan of werden afgebroken. Tegelijkertijd zochten mensen uit de stad een tweede huisje op het platteland of wilden ze er wonen omdat het goedkoop was. Er kwam steeds meer import in het dorp en de traditionele banden in het dorp verdwenen. Het vanouds gereformeerde dorp ontkerkelijkte. Tegenwoordig bestaat het nog slechts bijna 100 inwoners tellende dorp voor meer dan 90 procent uit mensen die er niet zijn geboren. Maar nieuwkomers wilden wel contacten in het dorp en autochtone bewoners wilden graag de saamhorigheid vasthouden. Beide groepen voelden daarom wel voor een vereniging, wat in 1978 heeft geleid tot de oprichting van de Vereniging voor Dorpsbelangen.

Voor nadere infrormatie over de geschiedenis van dit dorp kun je terecht bij de volgende site en literatuur:

- Geschiedenis van Schouwerzijl.

- Ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van Dorpsbelangen in 2018 heeft bestuurslid Dick van Veen een boekje over de geschiedenis van het dorp samengesteld.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "De historische kades van Schouwerzijl zijn na overleg met gemeente Het Hogeland, Waterschap Noorderzijlvest en de Dorpsvereniging in 2019 vervangen. Hierbij hebben de nieuwe kades dezelfde uitstraling gekregen als de oorspronkelijke kades, met troggewelven in rode Groninger baksteen met kubbestijlen. Een aparte kadecommissie, onderdeel van de Dorpsvereniging, was in het leven geroepen om het project te begeleiden. De provincie Groningen en Nationaal Coördinator Groningen hebben samen de opdracht gegeven om een ontwerp te maken voor de herinrichting van de haven en Niesternweg. Daarnaast was een deel van het budget beschikbaar voor het uitvoeren van het ontwerp." (bron: Provincie Groningen)

- Dorpsvisie Schouwerzijl.

- Onderzoek 'Hoe waarderen inwoners van Schouwerzijl hun leefomgeving?' (2012).

Terug naar boven

Actuele situatie

Op de lokale dorpssite karakteriseren de inwoners hun dorp als volgt: "Schouwerzijl is een klein, vriendelijk en betrokken dorp, met een haven, een zijl, een dorpsmoestuin en -boomgaard, een aanlegsteiger voor passanten, een speeltuintje en een zwemvlot. Maar vooral met veel rust, ruimte en vergezichten.

Voorzieningen als winkels, een school of openbaar vervoer zijn in de loop der jaren uit het dorp verdwenen. De inwoners beschikken wel over een eigen dorpshuis, 't Zylhoes, dat alle veranderingen heeft doorstaan. Met de inzet van vele vrijwilligers en een actieve dorpsvereniging slaan de inwoners van Schouwerzijl de handen ineen om de leefbaarheid van het dorp in stand te houden en te bevorderen. Een gemeenschap waar men, als het nodig is, voor elkaar klaar staat."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Schouwerzijl heeft 1 rijksmonument, zijnde het Zijlhuis uit 1851 op Zijlvestweg 26.

- Het pand op Zijlvestweg 5 is gebouwd in 1902 en sindsdien tot 1945 in gebruik geweest als Gereformeerde kerk. Van 1945 tot 1986 in gebruik als Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt. Nadien herbestemd tot woonhuis.

- Na de hiervoor beschreven ingebruikname van de Gereformeerde kerk door de Vrijgemaakten, is in 1949 op Zijlvestweg 2 een nieuwe, houten Gereformeerde kerk gebouwd. Op enig moment als zodanig buiten gebruik geraakt (het jaar is ons vooralsnog onbekend). Herbestemd tot woonhuis.

- Wethouder Harmannus Blok heeft in september 2019 een monumentale poëziebank onthuld op de Schouwerzijlster begraafplaats. De ronde, natuurstenen bank is gemaakt door de plaatselijke steenhouwer Bertus Onderwater.In de bank zijn de volgende dichtregels gebeiteld, die gekozen zijn door een aantal dorpsbewoners: "maar hoor de vogelen en de jonge winden / zijn eeuwig hier en ook de bij die zwermt". Joost van Dijk hield een lezing met als titel ‘Geliefd plekje’. Hij ging in op rouwen, gedenken en zinvol leven en accentueerde het belang van banken op een begraafplaats: "Zitgelegenheid creëren op een begraafplaats is om meerdere redenen een verantwoorde en zingevende investering in het leven." De begraafplaats van Schouwerzijl is nu verfraaid met drie banken, die het verblijf voor nabestaanden en bezoekers aangenamer maken. Het plaatsen van de banken is een initiatief van Dorpsbelangen en mogelijk gemaakt door de regeling ‘Werken Aan De Dorpen’ van Nationaal Coördinator Groningen en de voormalige gemeente De Marne.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- In dorpshuis 't Zylhoes draait Filmclub Sienemarne 9 kwaliteitsfilms per seizoen op elke 3e zaterdag van de maand, beginnend in september. Als donateur ontvang je korting op de entree, en 5x per jaar de digitale filmladder met informatie over de voorstellingen van Sienemarne en de andere provinciale filmliga's. Leden van filmliga Sienemarne hebben, op vertoon van hun geldige lidmaatschapskaart, toegang bij de filmliga's Eemsmond en Veendam, alsmede bij Filmhuis Midwolde, voor de daar geldende toegangsprijs voor leden.

- De traditionele rommelmarkt van Schouwerzijl is altijd weer een hele happening. Zolders, schuren en kasten van de dorpsbewoners worden omgekeerd op zoek naar bruikbare artikelen voor de verkoop. Taarten worden gebakken, het dorpshuis ingericht en dan stromen de bezoekers toe. Altijd een gezellige drukte van belang. De opbrengst wordt gebruikt voor het onderhoud van het dorpshuis.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Op de plek van een bosje bij de haven is biologische dorpsboomgaard en -moestuin de Mouskerij aangelegd. Daarmee is ook het uitzicht over het land richting Reitdiep hersteld en is een centrale ontmoetingsplek in het dorp ontstaan. Met de inzet van vele vrijwilligers zijn de bestaande bomen omgehaald, is het hout verdeeld in het dorp en is de grond gereed gemaakt voor aanplant van fruitbomen. Met dit project won Schouwerzijl in 2014 de Duurzame Dorpenprijs. Een educatief programma in het dorpshuis met films en inleidingen over ecologie, permacultuur en gezonde voeding maakt deel uit van het project.

Terug naar boven

Beeld

- Diaserie over Schouwerzijl en het omringende landschap.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Schouwerzijl.

- Nieuws: - Dorpskrant De Waarman verschijnt 4x per jaar. - Nieuws over Schouwerzijl op de site van de Noorderkrant.

- Belangenorganisatie: - In de winter van 1978 was er in het dorp zo’n geslaagd ijsfeest dat bewoners zeiden: "dit moeten we vaker doen". Dit legde het fundament voor de oprichting van de Vereniging voor Dorpsbelangen. Op de oprichtingsvergadering waren zeker 50 van de toen nog 134 inwoners aanwezig. Vereniging Dorpsbelangen Schouwerzijl stelt zich tot doel de leefbaarheid van het dorp te bevorderen in de ruimste zin van het woord en het organiseren van diverse activiteiten door het jaar heen. Dorpsbelangen is een soort omnivereniging, die allerlei activiteitencommissies onder zich heeft. Deze commissies organiseren activiteiten als tentoonstellingen, gedichtenavonden en toneelvoorstellingen in het dorpshuis. Ook heeft filmclub Sienemarne er haar thuisbasis. Ruim driekwart van de inwoners is lid van Dorpsbelangen en veelal actief in een van de vele werkgroepen en commissies, zoals de culturele commissie, commissie Duurzaam Schouwerzijl, de Mouskerijcommissie, de barcommissie en commissies voor Sinterklaasfeest, Dorpsfeest, Rommelmarkt, onderhoud speeltuin en zwemvlot, en kinderactiviteiten.

- Dorpshuis: - In Schouwerzijl worden door het jaar heen tal van activiteiten georganiseerd. Een groot deel daarvan vindt plaats in dorpshuis 't Zylhoes, dat gehuisvest is in een voormalig schoolgebouw uit 1906, dat door Dorpsbelangen is aangekocht. Dankzij de toekenning van subsidie via het Groningse programma 'Elk dorp een duurzaam dak' en een royale bijdrage uit het Oranjefonds, is in 2017 met veel zelfwerkzaamheid van vele inwoners met 'twee rechterhanden' (zie de videoreportage onder de link) een energieneutraal en toekomstbestendig dorpshuis gerealiseerd. Zo zijn het dak en de muren geïsoleerd, zonnepanelen aangebracht, nieuwe beglazing en is de toiletvoorziening verbouwd. - Het dorpshuis is in december 2017 feestelijk heropend. Als ontmoetingsplek in het dorp is De Mouskerij, een klein volkstuinencomplex met tent, er als zomers ‘buitenverblijf’ bij gekomen. Zie daarvoor het hoofdstuk Landschap etc.

- Duurzaamheid: - "Duurzaam Schouwerzijl is gericht op het informeren en stimuleren van duurzaamheid in het dorp. Het begrip duurzaamheid wordt breed opgevat. Het gaat zowel om duurzame energie als om voeding, recycling en andere zaken die bijdragen aan kennis, bewustzijn en actie gericht op een circulaire economie. Duurzaamheid betekent voor ons ook sociale duurzaamheid: het bevorderen van ontmoeting en verbinding in het dorp voor alle inwoners. We streven naar 100% groene lokale energie. Beslis mee wat er in jouw omgeving gebeurt. Samen zorgen we goed voor elkaar."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Schouwerzijl.

Reactie toevoegen