Leens

Plaats
Dorp
De Marne
Hoogeland
Groningen

leens jan zijlmasingel 1951 [640x480].jpg

Leens Jan Zijlmasingel 1951

Leens Jan Zijlmasingel 1951

leens_hinsz-orgel.jpg

Leens geniet internationale bekendheid vanwege het visueel en muzikaal indrukwekkende Hinsz-orgel uit 1733. Van mei t/m september zijn er wekelijks orgelconcerten. (© www.hinszorgelleens.nl)

Leens geniet internationale bekendheid vanwege het visueel en muzikaal indrukwekkende Hinsz-orgel uit 1733. Van mei t/m september zijn er wekelijks orgelconcerten. (© www.hinszorgelleens.nl)

leens_historische_dagen_landgoed_verhildersum.jpg

Leens is ook bekend vanwege het imposante Landgoed Verhildersum. Het is een museum en door het jaar heen zijn er ook allerlei bijzondere evenementen. Zo zijn de Historische Dagen in een weekend in augustus met ca. 5.000 bezoekers altijd een groot succes.

Leens is ook bekend vanwege het imposante Landgoed Verhildersum. Het is een museum en door het jaar heen zijn er ook allerlei bijzondere evenementen. Zo zijn de Historische Dagen in een weekend in augustus met ca. 5.000 bezoekers altijd een groot succes.

leens_doezoo.jpg

In de DoeZoo in Leens (ANWB 'Leukste uitje van Groningen 2016') komen al je zintuigen volop aan bod: horen, zien, voelen, ruiken en proeven. Een slang om je nek... Een stinkdier aaien... En natuurlijk een kikker kussen!

In de DoeZoo in Leens (ANWB 'Leukste uitje van Groningen 2016') komen al je zintuigen volop aan bod: horen, zien, voelen, ruiken en proeven. Een slang om je nek... Een stinkdier aaien... En natuurlijk een kikker kussen!

leens_fanfare_wilhelmina.jpg

Fanfare Wilhelmina uit Leens blaast al sinds 1932 haar partijtje mee. (© www.wilhelminaleens.nl)

Fanfare Wilhelmina uit Leens blaast al sinds 1932 haar partijtje mee. (© www.wilhelminaleens.nl)

leens_hoeve_werklust_kopie.jpg

Leens, Henk en Lydia kopen in 1996 hoeve Werklust (Breekweg 12) en besluiten die in 2007 eigenhandig af te breken, én vanaf 2008 ook geheel eigenhandig weer op te bouwen... (© Henk en Lydia / www.lydiastate.nl)

Leens, Henk en Lydia kopen in 1996 hoeve Werklust (Breekweg 12) en besluiten die in 2007 eigenhandig af te breken, én vanaf 2008 ook geheel eigenhandig weer op te bouwen... (© Henk en Lydia / www.lydiastate.nl)

leens_lydiastate_kopie.jpg

Leens, dit is hem dan geworden: de nieuwe hoeve Werklust, die in het vervolg als Lydiastate door het leven gaat. De bouw is in 2008 gestart en in 2016 gereed gekomen. (© Henk en Lydia / Lydiastate)

Leens, dit is hem dan geworden: de nieuwe hoeve Werklust, die in het vervolg als Lydiastate door het leven gaat. De bouw is in 2008 gestart en in 2016 gereed gekomen. (© Henk en Lydia / Lydiastate)

GR gemeente Leens in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Leens in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Leens in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Leens

Terug naar boven

Status

- Leens is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente De Marne. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989.

- Wapen van de voormalige gemeente Leens.

- Onder het dorp Leens vallen ook de buurtschappen Grijssloot en 't Stort.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Lains.

Oudere vermeldingen
1224 Lidenge, 1381 Lydenze, 1446 Lijdense, 1456 Leens, 1477 Ledense.

Naamsverklaring
Ontstaan uit Lidingi*, wat betekent aanwonenden van een lida 'gegraven of vergraven waterloop'. Dit Friese woord (ook de ontwikkeling van -ingi tot -ens is Fries) versaksischte tot lêde, en Ledense* werd Leens.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Leens ligt NW van Winsum, O van Ulrum. De dorpskern grenst in het N aan de provincialeweg N361.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Leens 528 huizen met 3.129 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 152/828 (= huizen/inwoners) met de buurtschappen Douwen 9/60, Grijssloot 10/59 en Kattenberg 4/27, dorp Wehe 84/436, dorp Warfhuizen 71/448 met de buurtschappen Roodehaan 7/39, Barnegaten 5/40, Schouwen 5/30, Hoorn 31/178 en Schouwerzijl 37/285, dorp Mensingeweer 45/260 met de buurtschappen Groot-Maarslag 14/92 en Klein-Maarslag 8/32, en dorp Zuurdijk 46/315. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 750 huizen met ca. 1.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Geschiedenis van Leens.

- Geschiedenis van de Joden in Leens. Het pand op Julianalaan 15 is een synagoge geweest, maar is herbestemd tot woonhuis. De vroegere functie is niet herkenbaar meer.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Cultuurhistorische Verkenning Leens (Rijksdienst voor de Monumentenzorg, 2005). Voor de toekomstige ontwikkeling van deze kern is in 2004 een Ontwikkelingsvisie opgesteld. Op basis van deze visie is vervolgens in 2005 een Masterplan opgesteld. De Cultuurhistorische Verkenning (CV) sluit en vult hier mooi op aan. De thema’s die in de CV Leens aan de orde komen, zijn: mogelijkheden voor nieuwe uitbreidingen, in het bijzonder aan de zuidzijde van het dorp; begrenzing van die uitbreiding, overgang naar het open landschap (naar beloop van die grens, en naar vormgeving); hoe om te gaan met ‘t Stort en met de halfverharde weg daar naar toe; eventuele inbreidinglocaties benoemen (of juist ontraden); routing door het dorp en eventuele gevolgen voor inrichting.

De Rijksdienst voor de Monumentenzorg maakt CV's ter ondersteuning van een samenhangende belangenafweging op gemeentelijk en provinciaal niveau, maar eveneens ter stimulering van ontwikkelingsscenario’s op basis van culturele identiteit. Dit alles met de verwachting dat de CV actief zal bijdragen tot een kwaliteitsbewust proces van herontwerp en ontwikkeling. De CV richt zich op het aangeven van mogelijkheden voor nieuwe ruimtelijke en functionele ontwikkelingen, in het licht van bestaande cultuurhistorische waarden en beredeneerd vanuit de historisch-ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied. De CV beperkt zich bewust tot het geven en onderbouwen van hoofdlijnen, zonder zich uit te spreken over een specifieke uitwerking van oplossingen. Het gaat in deze fase om het aangeven van uitgangspunten en principes voor een samenhangende opgave van thema’s.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Leens heeft 19 rijksmonumenten.

- De eerste stenen kerk in Leens komt omstreeks 1100 tot stand, en wordt gebouwd met tufsteen uit het Duitse Eifelgebergte. Omstreeks 1225 wordt de kerk uitgebreid tot een kruiskerk met ronde koorafsluiting, met baksteen vervaardigd door de monniken van Aduard. Het gebouw wordt overkluisd met koepelvormige meloengewelven. Aan de westkant verschijnt een forse zadeldaktoren. Eind 18e eeuw raakt de toren in verval; in 1804 wordt deze daarom afgebroken tot 16 meter hoogte. In 1820 komt een nieuw en lichter bovendeel tot stand, afgesloten door een eenvoudige kap. In 1863 wordt een compleet nieuwe toren gebouwd, met ingesnoerde naaldspits. In de jaren 1948-1952 wordt de kerk gerestaureerd, waarbij uitwendig de 19e-eeuwse steunberen en de witgeverfde stuclaag verdwijnen.

Op het Hinsz-orgel (en Mense Ruiter koorogel) en de 19e-eeuwse Van Bolhuisbank na, is het verdere kerkinterieur uit de 17e eeuw, inclusief de koorafsluiting met messing opzetstukken. Het was voornamelijk het geslacht Van Starkenborgh - zij had van 1587 tot 1834 het collatierecht over de kerk - dat opdracht gaf tot vernieuwing en verfraaiing van de Leenster kerk. Het Hinsz-orgel uit 1734 is daar het beste voorbeeld van. De nog jonge orgelmaker Albertus Anthoni Hinsz had zijn naam als zelfstandig orgelmaker gevestigd bij de ombouw en vergroting van het orgel in de Martinikerk te Groningen in 1729, in opdracht van de weduwe van Frans Caspar Schnitger (met wie hij later trouwde). Schnitger had in 1728 de opdracht gekregen tot renovatie van het Martiniorgel te Groningen. Hij overleed echter vlak voor aanvang van de werkzaamheden. Na deze renovatie voltooide hij in 1731 het orgel in de kerk van Zandeweer.

Van dit orgel ging, evenals van dat van de Martinikerk, zoveel roem uit dat de Vrouwe Van Starkenborg aan Hinsz in 1733 de opdracht gaf het oude orgel in de Petruskerk te Leens te vervangen door een geheel nieuw instrument. De vormgeving en detaillering van het instrument ontleende Hinsz aan het orgel van de Michaëlskerk van Zwolle. Deze opbouw herhaalde Hinsz een aantal keren: in Almelo, Midwolda, Harlingen, Bolsward en Uithuizermeeden. Van al deze instrumenten klinkt het orgel van Leens het meest briljant. Het staat voor wat betreft de klank dan ook het dichtst bij de Schnitgertraditie. Het is vanwege zijn kennelijke kwaliteit een van de bekendste kerkorgels van de provincie Groningen, die in binnen- en buitenland al bekend staat om zijn orgelrijkdom. - Beschrijving en foto's van het Hinsz-orgel.

- Borg Verhildersum dateert uit de 14e eeuw. De borg is van oorsprong een steenhuis en tot 1953 bewoond geweest. In de jaren daarna krijgt de borg een museumbestemming. Door de huidige inrichting van de borg lijkt het alsof de 19e-eeuwse bewoners even de deur uit zijn gelopen. Het landgoed heeft een prachtige tuin met beelden van kunstenaar Eddy Roos en verschillende expositieruimtes met wisselende tentoonstellingen. - Geschiedenis van Landgoed Verhildersum door Harm Hillinga.

- Onderdeel van Landgoed Verhildersum is ook Museumboerderij Welgelegen. De oude schuur van de museumboerderij is geheel ingericht als een Groninger boerderij anno ca. 1870. De inrichting vertelt het verhaal over wonen en werken op de boerderij in de tijd vóór de grote landbouwmechanisatie. Het nieuwe expositiegedeelte toont een grote tentoonstelling op het gebied van landbouw en ambachten en kleinere wisselende (kunst)tentoonstellingen. Ook worden hier diverse activiteiten georganiseerd zoals de Textieldagen en de maandelijkse Streekmarkt.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Het onder Bezienswaardigheden beschreven Hinsz-orgel is in de jaren 1963-1967 gerestaureerd. Sinds 1968 wordt er jaarlijks van mei t/m september (wekelijks, op de zaterdagavonden) een concertserie georganiseerd met gerenommeerde binnenlandse en buitenlandse organisten. Deze concerten genieten een grote nationale en internationale bekendheid. In juli 2016 was er het 1000ste concert sinds het gereed komen van de restauratie.

- Huttenbouw voor de jeugd (week in augustus). - Huttenbouw op Facebook.

- Leensterdag (op een zaterdag begin september) met grote Jaarmarkt.

- Op een zaterdag in september 2016 was er het eerste Ede Staal Muziekfestival in Leens. Het was een groot succes, dus hopelijk wordt dit een jaarlijks evenement. - Ede Staal Muziekfestival op Facebook.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In de DoeZoo wordt de natuur een spannende belevenis. Bij DoeZoo draait het om doen! Al je zintuigen komen in het park volop aan bod: horen, zien, voelen, ruiken en proeven. Een slang om je nek... Een stinkdier aaien... En natuurlijk een kikker kussen! DoeZoo is ook de wereld van kriebelbeestjes: de insecten. Je komt er niet alleen insecten tegen, maar ook dieren en planten die insecten eten. DoeZoo is buiten en binnen (ruim 900 m2 overdekt plezier), en is daarom geschikt met regen, sneeuw en zonneschijn. - DoeZoo op Facebook.

- Door het jaar heen zijn er regelmatig bijzondere activiteiten en evenementen op Landgoed Verhildersum. O.a. de Historische Dagen (weekend in augustus) zijn, met ca. 5.000 bezoekers, altijd een groot succes. Ook voor de kinderen is er in dat weekend genoeg te doen. In de museumboerderij is een keur aan kippen, kuikentjes, duiven en konijnen. En wie weet mag je ze even vasthouden en knuffelen. In de kruidentuin bij de borg kunnen kinderen onder begeleiding ‘medicijnen’ bereiden en bij de kinderactiviteiten kunnen ze leren hoe van takjes miniatuurbootjes te maken. Beide dagen is theatergroep Buitengewoon Leven aanwezig met onder andere een giga-bellenblaas, een drankorgel, kleiklapper en nog veel meer.

Terug naar boven

Beeld

- Film van Leens anno 1963 (51 min). - Film van Leens anno 1978 (1 u. 44 min.).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Leens.

- Belangenvereniging: - Dorpsbelangen Leens.

- Onderwijs en kinderopvang: - Daltonschool De Regenboog. - Basisschool Lydinge. - Peuterspeelzaal Bruintje Beer. - Kinderopvang Thuishuis Ons Plekkie.

- Muziek: - Fanfare Wilhelmina is opgericht in 1932.

- Wonen: - Bij toeval stuitten wij op de website van Henk en Lydia. Zeer lezenswaardig en leerzaam voor als je ooit van plan bent zelf een woonboerderij te bouwen. Zij hebben in 1996 namelijk hoeve Werklust gekocht (Breekweg 12, direct NW van de kern van Leens) en besloten die af te breken en geheel eigenhandig opnieuw te ontwerpen en weer op te bouwen. Alles geheel in eigen beheer, en op hun site uitvoerig tot in de kleinste details in tekst en beeld gedocumenteerd. De nieuwbouwplannen zijn in 2002 ontstaan, in 2008 is gestart met de uitvoering en in 2016 is het project gereed gekomen. Het nieuwe pand is Lydiastate gedoopt.

- Zorg: - Gezondheidscentrum De Marne.

- Genealogie: - Lidmaten Leens 1680-1811. - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Leens.

Reactie toevoegen