Schiermonnikoog

Plaats
Dorp en gemeente
Schiermonnikoog
Waddengebied
Fryslân

schiermonnikoog in vogelvlucht [640x480].jpg

Schiermonnikoog In vogelvlucht

Schiermonnikoog In vogelvlucht

Schiermonnikoog-duinen-MSDC-20110717-241750.jpg

Duinen, Schiermonnikoog, Fryslân.

Duinen, Schiermonnikoog, Fryslân.

Schiermonnikoog-noordzeestrand-MSDC-20111018-250317.jpg

Noordzee, Schiermonnikoog, Fryslân.

Noordzee, Schiermonnikoog, Fryslân.

Schiermonnikoog-waddenzee-MSDC-20110717-241991.jpg

Waddenzee, Schiermonnikoog, Fryslân.

Waddenzee, Schiermonnikoog, Fryslân.

FR gemeente Schiermonnikoog in ca. 1870 kaart B. Behrns [1024x768].gif

gemeente Schiermonnikoog in ca. 1870 kaart B. Behrns

gemeente Schiermonnikoog in ca. 1870 kaart B. Behrns

Schiermonnikoog

Terug naar boven

Status

- Schiermonnikoog is een dorp, eiland en gemeente in de provincie Fryslân, in de regio Waddengebied.

- Het dorp Schiermonnikoog is de enige kern binnen deze gemeente en op dit eiland.

- Wapen van de gemeente Schiermonnikoog.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Schiermonnikoog.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Skiermuontseach. Bij de Friezen staat Schiermonnikoog ook bekend als 'It eilân' (het eiland).

Oudere vermeldingen
Ca. 1400 Moenkelangenoe, 1440 Werner oge, Schiermonnichoge, 1465 Skiramoniken each, 1558 Scheer monick oghe, 1847 Oosterburen.

Naamsverklaring
De vermelding uit 1400 heeft mogelijk geen betrekking op Schiermonnikoog maar op het Duitse waddeneiland Langeoog, tussen Baltrum en Spiekeroog, 1398 Langoch. De oude vorm Werner oge is een samenstelling van oge 'eiland', vergelijk Ooij, en de persoonsnaam Werner. De huidige naam betekent 'eiland van de schiere of grauwe monniken', naar de grijze kleur van de pijen van de monniken die het eiland destijds hebben ontgonnen. Vergelijk Wittewierum en Grijssloot.(1)

Terug naar boven

Ligging

Schiermonnikoog ligt N van het Lauwersmeer, O van Ameland, W van Rottumeroog, en is per boot te bereiken vanaf Lauwersoog. Er is ook een bootverbinding met Ameland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Schiermonnikoog 200 huizen met 900 inwoners. Tegenwoordig heeft de gemeente en het eiland ca. 400 huizen met ca. 925 inwoners en is daarmee qua inwonertal de kleinste gemeente van Nederland.

Terug naar boven

Geschiedenis

Schiermonnikoog is vermoedelijk pas rond 1400 voor bewoning geschikt gemaakt, toen de cisterciënzer monniken van de abdij Klaarkamp te Rinsumageest het in bezit namen en er een uithof maakten. Zij stichtten er een kapel, die in 1465 parochiekerk werd, en namen ook de bedijking ter hand. De laatste broeder verliet het eiland in 1580, toen Friesland protestants werd.

De hoofdplaats van Schiermonnikoog werd ook wel Oosterburen genoemd. Aan de westkant van het eiland lag Westerburen, waartoe ook de buurtschap Dompen behoorde. Verder was er nog een buurtschap Binnendijken. In de 18e eeuw zijn door afslag en overstuiving Dompen, Binnendijken en Westerburen verloren gegaan.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Schiermonnikoog, kun je terecht bij:

- Cultuurhistorische Vereniging 't Heer en Feer.

- Historische Vereniging Noordoost Friesland.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In september 2017 is Ineke van Gent benoemd tot burgemeester van Schiermonnikoog. Ze wil ‘burgermoeder’ zijn en ‘meewerkend voorvrouw’, zo zei ze o.a. tijdens haar beëdiging. Commissaris van de Koning Arno Brok zei dat Schiermonnikoog met Ineke van Gent een burgemeester heeft aangetrokken met een "enorm groot netwerk". Van Gent gaf aan trots te zijn dat ze de eerste vrouwelijke burgemeester van het eiland is. "In mijn familie was het niet normaal dat je ging doorleren. Ik wil laten zien dat vrouwen alles kunnen bereiken."

- Na ruim 400 jaar zijn er weer 'schiere monniken' komen wonen op Schiermonnikoog. W van het dorp, aan de Westerburenweg, komt ergens in de komende jaren - de realisatie gaat enkele jaren duren - een klein klooster van de Communiteit Monniken Schiermonnikoog. De 7 broeders die - net als de oorspronkelijke monniken van destijds op het eiland - van de cisterciënzer orde zijn, woonden voorheen in de buurtschap Averlo bij Diepenveen, waar de gemeenschap te klein geworden was voor het grote trappistenklooster Sion aldaar (dat plaats bood aan ca. 100 monniken. Voor de herbestemming van dat klooster zie verder onder Averlo). Tot het klooster gereed is, woont een deel van de monniken al elders op het eiland, en een deel woont tijdelijk in het moederhuis in het Belgische Westmalle (het moederhuis is het klooster waar het bestuur van de orde zetelt) (je weet wel, van die lekkere trappistenbiertjes :-) ). Het aanvankelijke bouwplan voor een klooster, dat ze begin 2017 aan de inwoners hebben gepresenteerd, gaat niet door wegens weerstand van de inwoners tegen het plan. De monniken beraden zich nu op 'hoe nu verder'.

- In 2017 is Windpark Gemini gereed gekomen, 55 km N van Schiermonnikoog. Het omvat 150 windmolens en is op dat moment het grootste zeewindpark van Nederland. De locatie is gekozen vanwege de gunstige windkracht. Het park is gebouwd vanuit de Eemshaven als uitvalsbasis. De turbines leveren groene stroom aan ca. 800.000 huishoudens. Peter van Oord, directeur van aannemer Van Oord die het windpark heeft aangelegd, riep bij de opening het kabinet op om Nederland een leidende positie in de windenergie te geven. "De Noordzee kan voor Nederland worden wat nu nog de olie voor Saudi-Arabië is. Het realiseren van windparken wordt steeds goedkoper, terwijl de opbrengst per windmolen blijft toenemen. Windenergie zal na 2040 de gas- en kolencentrales verslaan als de belangrijkste energiebronnen."

Van Oord heeft met dit project 3 lessen geleerd voor volgende projecten: een goede voorbereiding is cruciaal; voorafgaand aan de bouw heeft een team van 100 man 3 jaar aan de voorbereiding gewerkt. Er is gespecialiseerd, specifiek voor deze klus bedoeld materieel aangeschaft, en er is specifiek deskundig personeel aangetrokken, die Van Oord zelf verder heeft opgeleid. De Groninger gedeputeerde Nienke Homan pleitte er bij de opening voor om naast Windpark Gemini nog eens 1.000 windmolens mogelijk te maken: "Groene stroom is niet alleen goed voor het milieu, het heeft ook een vliegwieleffect voor de economie. Aanleg en onderhoud leiden tot nieuwe bedrijvigheid in de offshore en aanverwante bedrijfstakken en trekt bedrijven aan die per se groene energie willen gebruiken, zoals Google."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Schiermonnikoog heeft 30 rijksmonumenten.

- Kerkhof.

- Gevelstenen in Schiermonnikoog.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Voor iedereen die dit eiland bezoekt is het Bezoekerscentrum van Nationaal Park Schiermonnikoog een aan te bevelen start om je te laten informeren over de mogelijkheden om de natuur en cultuur van het eiland te beleven. Je vindt het centrum aan de voet van de voormalige witte vuurtoren. - Natuurmonumenten is de beheerder van het Nationaal Park. De vereniging zorgt ervoor dat de schitterende natuurlijk in goede conditie blijft en dat bezoekers ervan kunnen genieten.

- Op het strand van Schiermonnikoog spoelen iedere dag de mooiste dingen aan. Schelpen natuurlijk, heel veel verschillende schelpen zelfs, krabben, kreeftjes, botten van (uitgestorven) dieren en met een beetje geluk is er zelfs barnsteen te vinden. Daarnaast spoelen er ook dingen aan die in de zee niet thuis horen. Zoals afval vanaf schepen of wat recreanten achterlaten op het strand. Hout, visnetten, flessen en schoenen. Delen van ladingen die overboord geslagen zijn na een flinke noordwesterstorm... De gekste dingen zijn te vinden op het strand van Schiermonnikoog.

Om je bijzondere met anderen te delen is de Facebookpagina 'Schiermonnikoger Strandvondsten' gemaakt. Er worden vaak vondsten op het strand gedaan waar andere liefhebbers van het Schiermonnikoger Noordzeestrand geen weet van hebben en waarbij vinders soms geen idee hebben hoe bijzonder hun vondsten eigenlijk zijn. Dat is jammer. Door vondsten te delen op deze pagina ontstaat gaandeweg - zo hopen de initiatiefnemers - een 'digitaal juttersmuseum', waar de meest uiteenlopende 'dingen' te vinden zijn die in de loop der jaren op het strand van Schiermonnikoog zijn gevonden.

Daarnaast is deze pagina een plek waar extra informatie is te vinden over de verschillende vondsten. Als je het eiland gaat bezoeken ga dan ook zeker eens kijken bij Schelpenmuseum Paal 14. Ook hier kom je meer te weten over de natuur op en om het eiland. Daarnaast kun je hier desgewenst je eventuele vondsten te laten zien en er uitleg over krijgen.

- De Waddenzee is van levensbelang voor miljoenen vogels. Ze brengen er de winter door, broeden er in de zomer, of maken er een tussenstop op hun trektochten van het Hoge Noorden naar Afrika v.v. Ze moeten bijtanken en uitrusten. Doen ze dat niet, dan hebben ze niet genoeg energie om jongen groot te brengen of overleven ze lange tochten niet. Voor de broedvogels op het Rif en foerageerders op Engelsmanplaat bij Schiermonnikoog is genoeg rust absolute noodzaak. Van april t/m september zien vrijwillige vogelwachters van Staatsbosbeheer daarop toe. Daarbuiten is het de Waddenunit die jaarrond toezicht houdt.

De Engelsmanplaat is een onbewoonde zandplaat direct W van Schiermonnikoog. In 2016 is de toen 35 jaar oude vogelwachtershut vervangen door de huidige wadwachtpost De Kalkman, ontworpen door architect en vogelwachter Niko Hoebe. Het object is 800 meter naar het O verplaatst t.o.v. de oude hut, waardoor hij makkelijker bereikbaar is voor bezoekers vanuit Schiermonnikoog. Bij laagwater kun je de hut als wadloper of wadvaarder bezoeken. De wachters kunnen je dan voorlichten over de bijzondere vogels in het gebied, en je vertellen hoe je de vogels in het Waddengebied kunt bekijken zonder overlast te bezorgen. De hut is duurzaam: voorzien van zonnepanelen, opvang van regenwater en houtsoorten die een hele generatie meegaan. - Filmpje over de afbraak van de oude en de aanleg van de nieuwe wadwachtpost De Kalkman op de Engelsmanplaat.

- Natuurmonumenten is sinds 2010 bezig om het open duinlandschap op Schiermonnikoog te herstellen. Dit herstelplan beoogt in 2020 gereed te zijn. De afgelopen jaren zijn de duinen steeds verder dichtgegroeid met struiken en bomen. Het dichtgroeien van de duinen gaat veel sneller dan verwacht. Dit heeft verschillende oorzaken, zoals de ineenstorting van de konijnenstand en het inwaaien van stikstof. Stikstof werkt als een soort mest, waardoor forse planten zoals grassen, brandnetels, distels en berken snel groeien. Voor het oorspronkelijke duinlandschap heeft dit grote gevolgen. Mooie doorkijkjes en uitzichtpunten verdwijnen en typische duinplanten en -dieren worden steeds zeldzamer.

In 2010 heeft Natuurmonumenten de Westerduinen hersteld. Het struikgewas is weggehaald, waardoor het landschap weer open is geworden. Ook zijn kleine stukken afgeplagd, om zeldzame planten weer een kans te geven. Om te voorkomen dat de duinen daarna weer snel dichtgroeien, zet Natuurmonumenten in het gebied een mobiele schaapskudde in. In de komende jaren gaat Natuurmonumenten ook op andere plekken op het eiland het open duinlandschap herstellen. Zij hoopt dat daardoor kwetsbare soorten zoals blauwe kiekendief, tapuit, parnassia en orchideeën zich ook in de toekomst op Schiermonnikoog thuis zullen blijven voelen.

- Het duingebied Kapenglop is afgeplagd, waardoor bijzondere vegetatie weer kansen krijgt.

- Inwoners van Schiermonnikoog waarderen het landschap van hun eiland met een 9,2. Dat is het hoogste cijfer in heel Nederland. Dit blijkt uit een onderzoek van de universiteit van Wageningen onder inwoners van bijna 300 verschillende gebieden in Nederland. Nederlanders vinden een landschap aantrekkelijk wanneer het veel spontane natuur heeft, historische kenmerken bezit en niet is verrommeld. Inwoners van het Sloegebied bij Vlissingen waarderen hun landschap met een 5,4 het laagst. (2008)

- Uit onderzoek van bureau Sotto le Stelle (2009) blijkt dat Schiermonnikoog de donkerste plek van Nederland is. Het Groninger Hoogeland staat op nummer 2 en de Friese waddenkust prijkt op de 3e plaats. Nederland is een van de meest verlichte landen, volgens de stichting Natuur en Milieu en de provinciale Milieufederaties. En die verlichting neemt jaarlijks 3 tot 5 procent toe. De hemel kleurt daarom grijs of zelfs geel. Zo kun je de sterren steeds slechter zien en fluiten vogels van schrik zelfs ‘s nachts. Op Schiermonnikoog zijn op een onbewolkte maanloze nacht ongeveer 3.000 sterren te zien, terwijl dat in een gebied zoals Roggebotzand in Flevoland gedaald is naar 1.600 sterren. In de Gelderse Vallei zijn dat er nog maar 600. Jaarlijks vindt op een zaterdag in oktober de Nacht van de Nacht plaats om de duisternis te promoten.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoseries van Schiermonnikoog van fotograaf Martin Stevens.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Schiermonnikoog (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Schiermonnikoog. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Algemeen: - Informatieve site over Schiermonnikoog met o.a. geschiedenis, bezienswaardigheden, natuur, nieuws, activiteitenagenda en oude en recente foto's.

- Onderwijs: - De naam van basisschool Samenwerkingsschool Yn de Mande staat voor samenwerking. In de school werken openbaar en protestants christelijk onderwijs samen. De school heeft een belangrijke functie binnen de dorpsgemeenschap van Schiermonnikoog. - Middelbare school de Inspecteur Boelensschool kent een heterogene onderbouw tot en met de 3e klas en een 4e leerjaar theoretische leerweg. Leerlingen die de beroepsgerichte opleiding in het vmbo volgen en leerlingen die havo/vwo niveau hebben, (ver)volgen (een deel van) hun opleiding op een school aan de wal.

- Jeugd: - De afgelopen jaren heeft Schiermonnikoog een toename gesignaleerd van het pestgedrag van de eilander jeugd. Met alle ketenpartners op het eiland - zoals de gemeente, de basisschool, de middelbare school en de sportvereniging - is het Jeppe-convenant afgesloten, een intentieverklaring van de deelnemende partijen om een veilig leefklimaat en leefomgeving van de jeugd na te streven. Sinds september 2017 biedt het KiVa-programma de partijen een aanpak om hier concreet mee aan de slag te gaan. "Het feit dat alle partijen samen optrekken om de sociale veiligheid op het eiland te verbeteren is bijzonder. Toch is het ook een logische stap.  Schiermonnikoog is een klein eiland en kinderen komen elkaar overal tegen. Je kunt niet naar een andere school of een andere sportvereniging want er is er maar één. Eilanders moeten het dus met elkaar doen",  aldus Veerle Rijntjes van KiVa Nederland.

KiVa stimuleert de sociale vaardigheden en de sociaal emotionele ontwikkeling van kinderen. Daarmee wordt de sociale veiligheid en het pedagogisch klimaat op school versterkt. De KiVa-aanpak werkt: het NJi heeft KiVa als beste anti-pestprogramma beoordeeld. KiVa verhoogt het welzijn, de motivatie en de schoolprestaties van álle kinderen. KiVa is een Fins woord en betekent leuk of fijn. Het programma komt oorspronkelijk uit Finland en is zowel in Finland als in Nederland wetenschappelijk onderzocht en effectief bevonden. KiVa gelooft in de kracht van de groep; het gaat uit van het belang van positieve groepsvorming. KiVa legt een grote verantwoordelijkheid bij de groep. Door ieder groepslid erbij te betrekken wordt positief gedrag de (groeps)norm en wordt negatief gedrag collectief afgekeurd. Niet iedereen is er verantwoordelijk voor dat er wordt gepest, maar iedereen is er wél verantwoordelijk voor dat het pesten stopt, aldus de KiVa-filosofie.

- Veiligheid: - KNRM Schiermonnikoog redt en helpt - kosteloos - waar dat nodig is op open water en aan de kust.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Schiermonnikoog en - idem Vredehof.

Reactie toevoegen