Uithuizen

Plaats
Dorp
Het Hogeland
Hoogeland
Groningen

gemeente_uithuizen_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Uithuizen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Uithuizen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

uithuizen_menkemaborg.jpg

De imposante, oorspronkelijk 14e-eeuwse Menkemaborg, met schathuis, te Uithuizen is te bezichtigen. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

De imposante, oorspronkelijk 14e-eeuwse Menkemaborg, met schathuis, te Uithuizen is te bezichtigen. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Uithuizen

Terug naar boven

Status

- Uithuizen is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Het Hogeland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1978. In 1979 over naar gemeente Hefshuizen, in 1990 over naar gemeente Eemsmond (waar het de hoofdplaats van was), in 2019 over naar gemeente Het Hogeland.

- Wapen van de voormalige gemeente Uithuizen.

- Onder het dorp Uithuizen vallen ook de buurtschappen Holwinde, Katershorn, Oldörp, een deel van de buurtschap Valom, en alleen voor de postadressen ook het dorp 't Lage van de Weg.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Uithuizen grenst in het W aan de dorpen 't Lage van de Weg en Usquert en aan de Waddenzee, in het NW aan de Noordzee, in het N aan de rivier de Eems en aan Duitsland (de Nederlands-Duitse grens is hier niet definitief vastgesteld), in het O ook aan de Eems, aan de Waddenzee en aan het dorp Uithuizermeeden en in het Z aan de dorpen Oldenzijl, Zandeweer en Rottum, en ligt ONO van het dorp Warffum, ZO van de Waddeneilanden Rottumeroog en Rottumerplaat, Z van het Duitse Waddeneiland Borkum, W van de haven en het bedrijventerrein Eemshaven en van het dorp Roodeschool, WNW van de dorpen Spijk en Bierum, NW van de dorpen 't Zandt en Loppersum en van de steden Appingedam en Delfzijl, NNO van de dorpen Middelstum en Bedum en NO van de dorpen Kantens, Baflo en Winsum.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Uithuizen 350 huizen met 2.576 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 342/2.528 (= huizen/inwoners) en de buurtschap Oldorp 8/48. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.200 huizen met ca. 5.500 inwoners, dit is inclusief de aantallen voor het dorp 't Lage van de Weg.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "Uithuizen heeft een regionale centrumfunctie. Om dat te behouden en te versterken investeert de gemeente in het dorp. Ook de provincie Groningen heeft geld voor het Centrumplan beschikbaar gesteld. Op 3 plekken werken we aan het nieuwe dorpscentrum: op de Blink, het Molenerf en in de Schoolstraat. Om het totale centrum aantrekkelijk te maken wil de gemeente leegstand tegengaan. Supermarkten moeten in het dorp blijven. Dat is ook gunstig voor de kleinere winkels en voor de werkgelegenheid. Zo werkt de gemeente samen met de lokale Handelsvereniging aan een economisch sterk, compact en sprankelend winkelcentrum. Als eigenaar van een winkelpand in het centrum kun je subsidie aanvragen voor verbetering van je pand. Staat je winkelpand buiten het winkelcentrum? Dan kun je subsidie aanvragen voor verplaatsing naar het centrum. Voor leegstaande winkelpanden buiten het centrum kun je subsidie aanvragen om je pand geschikt te maken voor bijvoorbeeld levensloopbestendig wonen." (bron: gemeente Het Hogeland)

- "In 2019 is de oude haven van Uithuizen in oude glorie hersteld. Het winkelplein De Blink is er grotendeels uitgegraven, en daar is een haven voor teruggekeerd, op de plek waar vroeger ook al een haven was. Deze haven was ooit, en is nu opnieuw, het eind van het Boterdiep. Daarmee krijgt het dorp waarschijnlijk een enorme impuls, want De Blink was ongeveer het lelijkste plein van Europa, al valt over smaak niet te twisten natuurlijk." (bron, voor nadere informatie en een fotoreportage van de oude haven anno 1900 en de nieuwe haven zie de Groninger Internet Courant (GIC))

- In het gebied Z van de Oldörpsterweg en W van de Maarweg in Uithuizen is een nieuw wijkje gerealiseerd, genaamd Almersma. Het is een landschappelijke tuinwijk die de overgang vormt tussen dorp en aangrenzend landschap. In de wijk is een wierde aangelegd. Op en naast de wierde zijn woningen gebouwd. Het plan Almersma bestaat uit 61 kavels. Hiervan heeft Stichting Uithuizer Woningbouw op 12 kavels 2-onder-1-kapwoningen gerealiseerd. De overige 49 kavels zijn vrije sector kavels en worden toegewezen via een uitgifteprocedure. Van de 49 kavels liggen er 12 op de wierde en de rest eromheen. "Algemeen. Het stedenbouwkundig plan voor Almersma heeft een klassieke opzet, met duidelijke begrensde openbare ruimtes. Almersma heeft een ruime opzet met parken, plantsoenen en groene kavels, waardoor de buurt het karakter krijgt van een ‘tuindorp’, een type dorpsuitbreiding dat onder andere in de jaren 1920-1930 populair was. De architectuur dient het gewenste beeld en sfeer van de openbare ruimte te versterken. Daarbij wordt gestreefd naar samenhang in de beeldkwaliteit van architectuur en openbare ruimte. De structuur van Almersma valt in twee delen uiteen: een klassiek, rustig stratenpatroon ten oosten van het park, en de Wierde Almersma ten westen van het park. Elk deel verkrijgt een eigen sfeer en beeld.

Ruimte. Gezien de klassieke opzet rondom een plantsoen en aan het buurtpark is gezocht naar een architectuurstijl die een karakteristieke begeleiding kan geven van deze openbare ruimte. De stijl die een robuust karakter, verfijning en klasse uitstraalt is die van de zogeheten Groningse School, de Groningse variant van de Amsterdamse School uit de jaren 1920-1930. Deze rijk gedecoreerde architectuur kan een goed tegenwicht vormen voor de bestaande bebouwing langs de Maarweg en Oldörpsterweg, die nogal sober is. Plaatsing. De woningen worden in een continue rooilijn geplaatst met diepe voortuinen, waardoor een rustig en groen beeld van de openbare ruimte ontstaat. De woningen aan de parkrand staan met de kopse gevel naar het park gesitueerd en hebben een robuuste massa. In de binnenstraten zijn de woningen overwegend met de langsgevel evenwijdig aan de straat gesiteerd, waardoor de straten als het ware een ‘vizier’ vormen naar het park. De gevels versterken het perspectief van de straten naar het park. Bijgebouwen, zoals garages, worden zodanig terugliggend uit de voorgevelrooilijn gesitueerd, dat er vóór de garage op het eigen erf ruimte is voor minimaal 2 geparkeerde auto’s.

Hoofdvorm/aanzicht/opmaak. De architectuur van de Groningse School wordt gekenmerkt door een robuuste en expressieve vormentaal met kloeke uit bakstenen opgetrokken bouwmassa’s. Deze robuuste architectuur wordt gecombineerd met decoratieve elementen en details, zoals grote dakoverstekken, uitgemetselde muurdammen en horizontale raamstroken. Hoekwoningen hebben altijd een tweezijdige oriëntatie op de aangrenzende openbare ruimte. Bij voorkeur met de woningentree in de zijgevel en voorzien van een raamopening vanuit een woonruimte. Bijzondere aandacht dient te worden besteed aan de kopgevels die direct grenzen aan de openbare ruimte. Hier wordt een extra inspanning verwacht om een duidelijke relatie tussen de woning en de openbare ruimte te creëren." (bron: Beeldkwaliteitsplan Almersma Uithuizen)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Uithuizen heeft 31 rijksmonumenten.

- Koren- en pelmolen De Liefde (Mennonietenkerkstraat) uit 1866.

- De Menkemaborg is in oorsprong een uit de 14e eeuw daterend huis, een zogeheten ‘steenhuis’, dat in de loop der tijd vergroot is. Over de familie Menkema is weinig bekend. Begin 17e eeuw vergroot het echtpaar Clant het gebouw tot een U-vormig huis met de ingang naar het oosten. In 1682 koopt Mello Alberda het landgoed en na zijn overlijden in 1699 erft zijn zoon Unico Allard het. In 1701 trouwt Unico Allard met Everdina Cornera van Berum en zij verbouwen het huis ingrijpend. De familie Alberda bewoont de Menkemaborg als buitenhuis tot het overlijden in 1902 van de laatste bewoner, Gerhard Alberda van Menkema en Dijksterhuis. In 1921 schenken zijn erfgenamen het landgoed aan het Groninger Museum.

Na restauratie van de tuin en de gebouwen wordt de Menkemaborg in 1927 opengesteld voor bezoekers. In 1969 wordt Stichting Museum Menkemaborg opgericht voor het beheer en de exploitatie van het museum. De kamers, waaronder de grote zaal, herenkamer, studeerkamer, slaapkamer, keuken en kelders zijn volledig ingericht met mooie meubelen, zilver, porselein, koperwerk en portretten uit de 17e en 18e eeuw. De vertrekken zijn levendig ingericht alsof ‘de bewoners zo terug kunnen komen’.

- Uithuizen heeft een kleine joodse gemeenschap gekend. Op de algemene begraafplaats staan nog 24 joodse grafstenen. In 1887 is in het dorp een synagoge gebouwd. In 1933 is deze afgebroken.

Terug naar boven

Evenementen

- Bij de door Loopgroep Kameleon georganiseerde Oethoester Loop (augustus, in 2018 voor de 7e keer) kun je kiezen uit de afstanden 5 en10 km.

- Stichting Groninger Week Uithuizen organiseert 1x in de 3 jaar in september de Grunneger Week in het dorp en de buurdorpen Zandeweer, Eppenhuizen, Doodstil en `t Lage van de Weg. De stichting stelt zich ten doel bij te dragen tot stimulering en ontwikkeling van Noord-Groningen op cultureel, sociaal, economisch en recreatief gebied. Het laatste evenement was in 2017 (zie onder de link wat er zoal te doen was) dus de volgende keer is in 2020.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Wandelroute Groene Wissel Uithuizen (16 km). Doodstil is niet alleen de naam van het ruim 100 zielen tellende buurtschapje waar je in een paar minuten doorheen wandelt, maar ook de eigenschap van deze streek in de noordoosthoek van de provincie Groningen. Ver weg van stedelijke bebouwing en drukke infra is de stilte hier indrukwekkend te noemen. Na het karakteristieke dorp Uithuizen wandel je kilometerslang, via Zandeweer (met schitterend terpkerkje), over de voetpaden langs de Eppenhuister- en Meedstermaar, vermoedelijk oude kreken. Na de stille tocht wandel je nog door een paar fraaie bossen.

- Openluchtzwembad De Dinge (Dingeweg 4) is gesitueerd in het tussengebied tussen Uithuizen en Uithuizermeeden en ligt tegen de bosrand van het Dingebos. Het complex omvat 3 zwembaden, een wedstrijdbad, recreatiebad en een peuter/kleuterbad. Alle baden hebben een minimale temperatuur van 22,5° Celcius. Naast de reguliere openingstijden is er op maandag dinsdag, donderdag en vrijdag ook zwemles voor kinderen en afhankelijk van de vraag ook voor volwassenen voor het zwem-ABC en andere diploma's. Het zwembad is in de jaren zeventig gerealiseerd. Het vorige zwembad, gebouwd als werkverschaffingsproject in de crisis van de jaren dertig, werd daarmee overbodig. Na langdurige leegstand wordt het complex in 2018 herbestemd tot B&B met 4 luxe vakantiehuizen. Het zwembad wordt gerenoveerd.

- Wereldwinkel Uithuizen verkoopt (h)eerlijke producten voor een eerlijke prijs. Zo kun je bij hen terecht voor foodproducten als Tony`s Chocolonely, volgens hen de lekkerste chocolade die er bestaat. Je kunt er ook slagen voor een leuk, uniek en bijzonder cadeau uit alle windstreken. Beelden uit Peru, maskers uit Ghana en nog veel meer. Bijzonder is de samenwerking met Boekhandel Riemer uit Groningen. In een knusse boekenhoek verkopen ze diverse boeken namens Riemer. Alle boeken zijn bij hen te bestellen. De 25 enthousiaste vrijwilligers heten je van harte welkom in hun winkel.

- In de polders boven Uithuizen ligt sinds 2010 een nieuw natuurgebied met onder andere zoetwatermoeras, omzoomd door rietland. Het gebied is in 2010 aangelegd ter compensatie van het verlies aan natuur in de Eemshaven door de vestiging van nieuwe grote energiebedrijven. Het betreft een gebied van 50 hectare in de Emmapolder en de Lauwerpolder. Ook de aangrenzende dijk is onderdeel van het natuurgebied. Het is begroeid met grassoorten en wordt zo 'kaal' mogelijk gehouden. Zo kan het foerageergebied worden voor de uit de Eemshaven verdreven blauwe kiekendief en velduil. In het gebied krijgt de natuur alle ruimte. Het is niet toegankelijk voor publiek. Wel kun je vanuit een van de 3 vogelkijkhutten een blik op het gebied werpen. De kijkhutten zijn via een voetpad bereikbaar. Bovendien kan beheerder Natuurmonumenten in bepaalde periodes groepsexcursies organiseren.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Uithuizen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Fakkel.

- Onderwijs: - Basisschool Brunwerd. - Basisschool De Schelp. - Basisschool Koning Willem-Alexander.

- Muziek: - Muziekvereniging Opwaarts. - Muziekvereniging De Bazuin.

- Sport: - Loopgroep Kameleon is een enthousiaste en gezellige loopgroep uit Uithuizen en Eenrum. Er zijn lopers die uitsluitend recreatief lopen, lopers die ook graag mee doen aan wedstrijden, lopers die vooral komen voor de gezelligheid, lopers die werken aan hun conditie. Voor zowel de starter als ervaren loper is er een gevarieerd aanbod aan oefeningen. De trainingen zijn zo ingedeeld, dat iedere loper goed aan zijn trekken komt en in zijn eigen tempo kan sporten. In de wintermaanden wordt er vooral binnen de bebouwde kom gelopen. In de zomerperiode wordt er meer in het buitengebied getraind. Naast de loopgroepen zijn er ook wandelgroepen.

- Zorg: - Zorgboerderij Calidad heeft 3 locaties in en bij Uithuizen. Ze bieden aangepaste woonbegeleiding, dagbesteding, logeeropvang en ambulante begeleiding voor een brede doelgroep. Daarnaast kunnen de deelnemers begeleid worden in het verzorgen van en het omgaan met paarden. Ze bieden zorg in een huiselijke sfeer. Ze willen een veilige plek bieden waar mensen zich op hun gemak voelen en ontplooiingsmogelijkheden hebben. Ze willen deelnemers ondersteuning bieden, maar ook ervaring laten opdoen. Dit is een belangrijk principe voor het wonen, werken en logeren op de zorgboerderij.

- Wonen: - "Stichting Uithuizer Woningbouw (SUW) staat voor sociaal wonen. Dat realiseren we door het verhuren van betaalbare woningen aan inwoners van Uithuizen. Daarvoor ontwikkelen en onderhouden we kwalitatief goede en duurzame woonruimte. Woningen in bijna alle categorieën, van gezinswoningen en starterswoningen tot en met seniorenwoningen, in diverse prijsklassen. We bestaan al bijna honderd jaar. Maar we ontwikkelen ons mee met de veranderende behoeftes van huurders en de eisen van de tijd. Zo investeren we bijvoorbeeld veel in het energiezuinig maken van onze woningen. Maar ook passen we gericht woningen aan voor steeds ouder wordende mensen. Kortom, de SUW werkt vanuit de belangen van haar huurders. Indien je in aanmerking wilt komen voor een woning bij de SUW, dien je je te laten inschrijven als woningzoekende."

- Woonzorg: - "Midden in het centrum van Uithuizen, aan het plein de Blink, ligt het fraaie appartementencomplex De Blinkstede, bestemd voor 55-plussers. Op de begane grond bevinden zich diverse winkels. Wonen in een prettige omgeving. In De Blinkstede heb je de rust en privacy van je eigen woning. Je appartement is ruim en biedt je een uitzicht op het gezellige plein. Daarnaast heb je de levendigheid van anderen in een genoeglijke omgeving. Alle woningen hebben brede deuren, zijn drempelvrij en met de lift bereikbaar. Voorzieningen zoals het gezondheidscentrum en supermarkten zijn op loopafstand van het complex gelegen. Altijd iemand bereikbaar. De bewonersconsulent is het aanspreekpunt voor alle bewoners. Hij of zij maakt je graag wegwijs in je nieuwe woonomgeving en ziet erop toe dat je er prettig en rustig kunt wonen."

- Veiligheid: - Brandweer Uithuizen.

- Weer: - Weerstation Uithuizen.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Uithuizen nieuw en - idem oud.

Reactie toevoegen