Scheerwolde

Plaats
Dorp
Steenwijkerland
Kop van Overijssel
Overijssel

scheerwolde_dorpsfeest.jpg

In het 2e weekend van augustus staat Scheerwolde altijd op z'n kop tijdens het Dorpsfeest, waar zoals je kunt zien - in dit geval op de flyer van 2015 - altijd heel veel te doen is, met voor elk wat wils.

In het 2e weekend van augustus staat Scheerwolde altijd op z'n kop tijdens het Dorpsfeest, waar zoals je kunt zien - in dit geval op de flyer van 2015 - altijd heel veel te doen is, met voor elk wat wils.

scheerwolde_landbouwpolders.jpg

In de vier landbouwpolders rond Scheerwolde is de waterhuishouding voor een zo’n groot mogelijk oppervlak afgestemd op akkerbouw. Kenmerkend daarbij is het flexibel peilbeheer. De vier omliggende gemalen zijn hiervoor gerenoveerd. (© www.wdodelta.nl)

In de vier landbouwpolders rond Scheerwolde is de waterhuishouding voor een zo’n groot mogelijk oppervlak afgestemd op akkerbouw. Kenmerkend daarbij is het flexibel peilbeheer. De vier omliggende gemalen zijn hiervoor gerenoveerd. (© www.wdodelta.nl)

Scheerwolde

(De cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Scheerwolde.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Scheerwolde.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Scheerwolde (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Scheerwolde is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Kop van Overijssel, gemeente Steenwijkerland. T/m 1972 gemeente Steenwijkerwold. In 1973 over naar gemeente IJsselham, in 2001 over naar gemeente Steenwijkerland.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Ca. 1313 Scaderwoude, 1385 Scaerwolde, 1444 Scharwolde, 1457 Scerwolde, 1670 Scherwolde.

Naamsverklaring
Betekent schaar 'aandeel in een gemeenschappelijk bos- of weidegebied', vergelijk het Nieuwengelse share 'aandeel'. De oudste vorm heeft hypercorrecte d. Het Zuidnederlandse schaarbosch 'bos dat regelmatig gekapt wordt' is een jongere formatie bij schaar, ontstaan uit scheren.(1)

Terug naar boven

Ligging

Scheerwolde ligt W van Giethoorn, NO van Blokzijl en Muggenbeet, O van Nederland en Wetering. Het is een klein, compact dorp met een groot buitengebied. Het dorpsgebied grenst in het O aan de Hesselingendijk, in het N aan het Kanaal Ossenzijl - Steenwijk, in het  NW aan het waterloopje De Flodder, in het W aan Wetering Oost en in het Z aan de provincialeweg N333 (Blokzijlseweg).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Scheerwolde 93 huizen met 596 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 200 huizen met ca. 500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het huidige Scheerwolde is een zeer jong dorp; het is pas in 1953 'aangelegd'. Het oorspronkelijke dorp met deze naam is echter al vele eeuwen ouder. Dat zit als volgt: "Ten westen van de tegenwoordige Lakeweg lag ooit het kerspel (parochiegebied) en schoutambt (bestuurs- en rechtsgebied) Scheerwolde. De naam duidt op een bebost gebied waarin de bewoners ieder een aandeel (schaar) hadden. Het dorp omvatte ook de nog altijd bestaande buurschappen Muggenbeet, Nederland en Wetering. In 1270 had het een eigen kerk, gesticht vanuit IJsselham en gewijd aan Sint Nicolaas. De voormalige kerk stond aan de Wetering, ongeveer 2,5 km ten noordwesten van het tegenwoordige dorp. Door vernatting raakte het gebied ontvolkt en werden schoutambt en kerspel opgeheven.

Nieuwe polders
Als gevolg van de kleinschalige, maar gestage en veelvuldige turfwinning vanaf de 16e eeuw was het lage deel van het Land van Vollenhove geleidelijk aan onbegaanbaar en te nat voor de landbouw geworden. De ingebruikname van het gemaal A.F. Stroink in 1920 verbeterde de waterhuishouding van het hele gebied aanmerkelijk. Daarna werden plannen gemaakt voor inpoldering (waterpeilbeheer) en ontginning (vlakmaken, bezanden, draineren en inrichten) tot landbouwgrond. Met dit doel werd in 1928 de N.V. Ontginningsmaatschappij Land van Vollenhove opgericht, onder leiding van dijkgraaf A.F. Stroink.

Als ringvaart voor de waterhuishouding en als scheepvaartweg werden twee kanalen gegraven: Beukers-Steenwijk en Steenwijk-Ossenzijl. Voor de huisvesting van de polderwerkers werden zes Rijkswerkkampen gebouwd. Na het afkomen van een landelijk ontginningsverbod in 1961 werden de werkzaamheden echter voortijdig afgerond. Van de geplande ontginning van 6.700 ha was toen 4.000 ha gerealiseerd, verdeeld over vijf polders (afdelingen I-V). Deze polders heetten: Giethoorn (I), Gelderingen (II), Halfweg (III), Wetering-Oost (IV) en Wetering-West (V). Te midden van deze polders, in afdeling IV, begon men in 1952 met de aanleg van een nieuw dorp: Scheerwolde, ongeveer halverwege Steenwijk en Blokzijl.

Het nieuwe dorp
Scheerwolde ligt dichtbij de provincialeweg N333 en tussen de grote natuurgebieden Wieden en Weerribben. De plattegrond en het stratenplan van het dorp zijn het resultaat van een harmonieus ontwerp dat wordt gekenmerkt door gebogen en schuine lijnen. De bebouwing bevindt zich voor een groot deel aan de noordwestelijke omtrek van de Brink, het middelpunt van het dorp. Door een gedenksteen te plaatsen in de eerste woning van het dorp opende koningin Juliana op 1 juli 1953 het nieuwe Scheerwolde. Op deze steen is een feniks afgebeeld die uit het moeras tevoorschijn komt: het oude dorp als nieuw herrezen. Veel van de ca. 500 inwoners nemen actief deel aan het gevarieerde verenigingsleven. Niettemin ervaart men ook hier de gevolgen van vergrijzing, ontvolking en schaalvergroting die de leefbaarheid in het geding brengen. Sinds kort zet men zich daarom in voor opwaardering van dit bijzondere dorp. (bron: canon Land van Vollenhove)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Scheerwolde heeft 1 gemeentelijk monument, zijnde het gemaal uit 1933 van het toenmalige Waterschap Vollenhove (A.F. Stroinkweg 10).

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De jaarlijkse uitvoeringen van de toneelvereniging in dorpshuis De Wielewaal zijn in februari.

- Open Water Zwemwedstrijd Scheerwolde (eind juni) in het Steenwijkerdiep. De afstanden variëren van 250 tot 5000 meter.

- Dorpsfeest Scheerwolde (2e weekend van augustus), met o.a. Kermis. live bands, sport en spel en Ponymarkt met braderie en rommelmarkt. De Ponymarkt is landelijke bekend en behoort tot de grootste van Nederland. De markt trekt elk jaar zo'n 450 dieren. Voor diegene die niet alleen wil genieten van de dieren zelf maar ook van het toch wel specifieke wereldje van de paardenhandelaar en het beklinken van koop en verkoop, bieden en loven: handje klap, is het vroeg opstaan geblazen. De markt begint namelijk al rond een uur of zes, en de meeste handel vindt in de eerste uren plaats.

- Oktoberfest (op een zaterdag in oktober).

- De Kerstmarkt (op een zaterdag in de 1e helft van december) was er in 2016 voor het eerst. De intentie zal vast zijn om er een jaarlijks evenement van te maken, daarom vermelden wij het hier alvast.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, faciliteert IJsclub Samen Eén Scheerwolde-Wetering e.o. het schaatsgebeuren in het dorp. Het is een van de oudste ijsclubs in ons land, lijkt ons, want de club is namelijk al onstaan in 1847, uit fusie van IJsclub Nooitgedacht en IJsclub Eendracht maakt macht. De vereniging heeft ca. 250 leden. De ijsbaan ligt prachtig beschut en er worden diverse wedstrijden (voor scholen, ouderen, op de kortebaan, langebaan en marathons) gehouden. De 400 meter baan voldoet aan de vereiste normen. Samen Eén is bij diverse toertochten betrokken (Lage Landentocht, IJsselhamrit, Weerribbentocht, Natuurtocht en ook De Noordwesthoekrit). Al deze tochten voeren door de sloten en kanalen van De Weerribben. De ijsbaan wordt gebruikt in perioden waarin het buitenwater niet betrouwbaar is.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Woldlakebos N van Scheerwolde vormt een buffer tussen Nationaal Park Weerribben-Wieden en het landbouwgebied. Het is een gebied dat, net als de polders rondom, wel is drooggelegd maar nooit is ontgonnen. Er lopen brede sloten met veel krabbenscheer door het gebied, met daarnaast een paar meter ruigte en riet en daarnaast weer een breed pad. De zon krijgt alle kans om het hier goed op te warmen en de wind wordt door de bomen gebroken. Al met al ideale omstandigheden voor libellen en vlinders. Het Woldlakebos is dan ook een van de mooiste plekken van Nederland om - deels zeldzame - libellen en vlinders te spotten. Kijk bijvoorbeeld eens welke libellen Quinten Bulte hier heeft gefotografeerd. - En hier een mooie fotoserie van 'Bartje Struun' van o.a. libellen en vlinders in het Woldlakebos. - Wandelroute Woldlakebos (naar keuze 4,5 of 6,5 km).

- Beschrijving van de wandelroute Weerribben vanuit Scheerwolde.

- Het dorpshuis is in 2014 verbouwd (deels gesloopt met deels nieuwbouw en renovatie) tot Streekcentrum De Wielewaal (Scheerwolderweg 26), een mooi startpunt om met de fiets zo het natuurgebied van de Weerribben in te rijden. Het is tevens de thuisbasis voor het rijke verenigingsleven in het dorp. De plate service en het cafetaria-gedeelte zijn zowel handig voor de inwoners als voor de toeristen.

- Vooral aan de randen van de landbouwpolders rond het dorp was sprake van wateroverlast in het voorjaar en in het najaar. In het voorjaar betekende dit dat de grondgebruikers later dan gewenst hun land op konden en in het najaar leverde de wateroverlast problemen op met het oogsten van de landbouwproducten. Het gebied is na de herinrichting van de afgelopen jaren minder gevoelig voor extreem droge of natte omstandigheden en voldoet nu ook aan de ecologische doelstellingen vanuit de Europese wetgeving. Het project is een belangrijk onderdeel van het Inrichtingsplan Scheerwolde dat in het kader van de Landinrichting Noordwest Overijssel is opgesteld. Voor nadere details zie het Watergebiedsplan landbouwpolders rond Scheerwolde (2012) en de pagina over de herinrichting van dit gebied op de site van Waterschap Drents Overijsselse Delta.

In 2017 is de 3e fase van het project 'Water op maat voor landbouw en natuur in de polders rond Scheerwolde' gerealiseerd. Het betreft optimalisering van het waterpeilbeheer in de polder Wetering. Hiervoor is het gelijknamige gemaal gerenoveerd en is de pompcapaciteit aangepast voor flexibel peilbeheer. Er zijn ook studieavonden belegd die zijn gericht op vergroting van de kennis over waterbeheer bij de landbouwers en innovaties op boerenbedrijven. Deze kennis draagt bij aan een kwalitatief en kwantitatief goed waterbeheer, een betere bedrijfsvoering en beheer van watergangen en aangrenzende percelen op een natuurlijke manier. In de vier landbouwpolders (zie kaartje) is de waterhuishouding nu voor een zo groot mogelijk oppervlak afgestemd op akkerbouw. Kenmerkend daarbij is het flexibel peilbeheer. De herinrichting natte infrastructuur van de vier polders en renovatie en capaciteitsuitbreiding van gemaal Gelderingen zijn inmiddels afgerond (fase 1 en 2). De uitvoering van de laatste fasen (4 en 5): renovatie gemalen Halfweg en Giethoorn en flexibel peilbeheer, volgt in een later stadium.

- Sinds 2013 monitort advies- en ingenieursbureau Ecogroen het grond- en oppervlaktewater in het landbouwgebied rondom Scheerwolde. Meer specifiek monitoren ze grond- en oppervlaktewaterstanden, grond- en oppervlaktewaterkwaliteit, vegetatieontwikkeling en bodemkwaliteit. Waterschap Drents Overijsselse Delta gebruikt de resultaten om te beoordelen of de beoogde drooglegging van landbouwgebied wordt gehaald en of ongewenste neveneffecten uitblijven, zoals verdroging van kwetsbare natuur in de Wieden en Weerribben. Sinds 2015 voeren ze een vergelijkbare monitoring uit voor de nabijgelegenheden nieuwe waterbergingsgebieden Wetering Oost en Wetering West. Hier monitoren ze of de omgeving niet te nat wordt door waterberging in beide gebieden. Wanneer ze effecten signaleren, geven ze dat direct door zodat het waterschap snel aanvullende maatregelen kan treffen.

Monitoring van de hydrologische en ecologische effecten van beide gebiedsingrepen is nodig vanwege: verleende Natuurbeschermingswetvergunningen. In de vergunningen zijn voorschriften opgenomen die verplichten dat mogelijke effecten middels monitoring in kaart worden gebracht; verantwoordelijkheid van het waterschap voor het bewaken en toetsen van effecten op grondwaterstanden, oppervlaktewaterstanden en oppervlaktewaterkwaliteit na het nemen van waterbeheersingsmaatregelen. In verband met de verbetering van de waterhuishouding in de landbouwpolders rond Scheerwolde heeft het Waterschap in 2013 maatregelen genomen om opstuwing van oppervlaktewater te verminderen en verlaging van het waterpeil te realiseren. Watergangen zijn aangepast, vier gemalen zijn geschikt gemaakt voor flexibel peilbeheer, te hoog gelegen duikers zijn verlaagd, nieuwe duikers zijn geplaatst en een inlaat is verwijderd.

Door het aangepaste peilbeheer in Scheerwolde kunnen agrariërs het land beter bewerken. Uit de eerste monitoringsresultaten blijkt dat het teveel aan oppervlaktewater sneller wordt afgevoerd, dat de (grond)waterpeilen steeds constanter worden en richting het gewenste niveau komen. Het waterbergingsproject mag geen negatieve effecten op landbouwgrond in de omgeving hebben, wat vooralsnog ook niet aan de orde lijkt te zijn. Verlaging van het (grond)waterpeil kan leiden tot verzakking van woningen. Het Waterschap heeft bij een aantal woningen maatregelen genomen om verzakken te voorkomen. Ecogroen monitort of deze maatregelen werken. Het (grond)waterpeil rond de meeste woningen lijkt - op basis van de eerste resultaten - constant te zijn. Verhoging van het (grond)water in het Weteringengebied kan juist leiden tot vochtproblemen in woningen. In en rondom het Weteringengebied mag de waterstand daarom juist niet te hoog worden.

Voor de maatregelen in Scheerwolde en het Weteringengebied is een Natuurbeschermingswetvergunning verleend. Beide vergunningen verplichten tot monitoring van (effecten op) nabijgelegen Natura 2000-gebieden. Deze monitoring is zeer interessant, omdat ze zowel de hydrologische situatie, de vegetatieontwikkeling en de verandering in bodemomstandigheden in kaart brengen. Op basis hiervan bekijken ze of er eventueel effecten optreden in de Wieden en of er sprake is van vernatting in de Weerribben. Een van de doelen voor het Weteringengebied is de ontwikkeling van Dotterbloemhooiland, hiervoor monitoren ze of de gewenste grondwaterstanden worden gehaald.  De periode waarover metingen zijn verricht is nog te kort om trends te bepalen. Zo reageren de meeste vegetaties traag op (geringe) veranderingen in hun biotoop. De complexiteit van het ecohydrologische systeem en de verschillende belangen die in het gebied spelen, maken de monitoring bijzonder en belangrijk. Ecogroen volgt de ontwikkelingen daarom met grote interesse en blijft hier ook de komende jaren bij betrokken.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Scheerwolde.

- Dorpshuis: - Dorpscentrum De Wielewaal (Scheerwolderweg 26) biedt ook onderdak aan de Hervormde kerk.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Lepelaar heeft ook de faciliteiten voor peuteropvang in huis. Bij voldoende belangstelling kan dit worden opgestart. - Kinderopvang Corine biedt als gastouder opvang op de boerderij.

- Muziek: - Muziekvereniging De Bazuin is er voor het dorp Scheerwolde en de nabijgelegen buurtschap Wetering.

- Sport: - v.v. Scheerwolde (voetbal) is kort na de aanleg van het huidige dorp opgericht, nl. in 1957.

- Overige verenigingen: - WaterSportVereniging WSV Scheerwolde is opgericht in 1983. - Vereniging Armvoogdij Scheerwolde ondersteunt het verenigingsleven in het dorp middels subsidies.

- Zorg: - Zorghoeve Adalia Hoeve.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Scheerwolde. De begraafplaats maakte onderdeel uit van het ontwerp van het nieuwe, in 1953 gerealiseerde dorp.

Reactie toevoegen