Giethoorn

Plaats
Dorp
Steenwijkerland
Kop van Overijssel
Overijssel

gemeente_giethoorn_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Giethoorn anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Giethoorn anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Giethoorn

Terug naar boven

Status

- Giethoorn is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Kop van Overijssel, gemeente Steenwijkerland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1972. In 1973 over naar gemeente Brederwiede, in 2001 over naar gemeente Steenwijkerland.

- Wapen van de voormalige gemeente Giethoorn.

- Onder het dorp Giethoorn vallen voor de postadressen ook het dorp Dwarsgracht en de bijbehorende buurtschap Jonen.

Terug naar boven

Naam

In het Stellingwerfs
Gietern.

Oudere vermeldingen
1232-1233 Gethorne, 1385 Gheethoerne, begin 15e eeuw Geethorn, 1453 Gijthoern, 1706 Geythoren.

Naamsverklaring
Het eerste lid is onduidelijk, misschien een samenstelling van geit 'wild vrouwelijk hert' en hoorn 'hoek'.(1) Leden van KBO Nieuw-Schoonebeek hebben hier in 2019 een rondvaart gedaan. Van de schipper kregen zij het volgende verhaal te horen over deze plaatsnaam: "De plaatsnamen van veel dorpen eindigen op -veen, bijvoorbeeld Wanneperveen, omdat daar het veen is afgegraven. Zo zijn hier tijdens graafwerkzaamheden veel resten van geiten gevonden en daarom werd het Geithoorn genoemd, later van spelling veranderd in Giethoorn." (bron: de dorpskrant van Nieuw-Schoonebeek, juni 2019)

Terug naar boven

Ligging

Giethoorn ligt Z van Steenwijk, NW van Meppel en grenst in het O aan de provincie Drenthe (kern Nijeveen).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Giethoorn 361 huizen met 1.570 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 324/1.400 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Zuid-Dwarsgracht en Noord-Dwarsgracht 30/135, Jonen 2/16 en Muggenbeet (deels) 5/19. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Geschiedenis van Giethoorn.

- Museumboerderij 't Olde Maat Uus is een authentieke Gieterse boerderij aan de dorpsgracht, ingericht om je kennis te laten maken met het alledaagse leven in een bijzonder dorp. Enthousiaste vrijwilligers leggen je uit hoe boerenbedrijf, turfwinning, rietsnijderij en dergelijke in het begin van de vorige eeuw het dagelijks leven in dit dorp bepaalden. "Kijken hoe het leven hier vroeger was? Dat kan in het geheel vernieuwde Museum ‘t Olde Maat Uus. Uit persoonlijke verhalen van markante inwoners komt van alles naar voren over turfwinning en bijzondere gebruiken. Alleen hier kun je een authentieke Gieterse boerderij van binnen zien. Ook het vissershuisje en het botenhuis geven een unieke indruk van het eenvoudige bestaan in dit waterrijke dorp. Er is ook genoeg te ontdekken voor kinderen. Een persoonlijke rondleiding door een van onze vrijwilligers of een audiotour in meerdere talen is gratis. Een bezoek aan Giethoorn begint in Museum ’t Olde Maat Uus! Op zoek naar een bijzonder cadeau of een leuk souvenir? Laat je verrassen in onze museumwinkel! Je vindt hier onder andere oud-Hollandse schoonmaakartikelen, prachtige boeken, wenskaarten en bijzondere souvenirs. In de self-service koffiehoek geniet je van een drankje in de authentieke sfeer van de museumboerderij. Er is koffie, thee en frisdrank verkrijgbaar. Zowel onze museumwinkel als de koffiehoek zijn vrij toegankelijk."

Het is een mooi verhaal over hoe dit museum tot stand is gekomen, dus dat citeren wij graag: "Een groepje Gietersen kwam met een goed idee... In 1980 vormt zich een groepje mensen genaamd ‘t Gieters Comité. Dit comité onderzocht onder andere de mogelijkheid om de cultuurhistorie van Giethoorn voor het nageslacht te bewaren. Men wilde komen tot de oprichting van een Museumboerderij. Na een aantal vruchteloze pogingen op andere locaties vond het comité Hendrik Maat (1903-1997) in 1986 bereid zijn leegstaande woonboerderij en geboortehuis op Binnenpad 52 voor dit doel te verkopen. De door de inmiddels opgerichte Stichting ‘t Olde Maat Uus aangekochte locatie was een totaal in verval geraakte boerderij met aangebouwd woonhuis. De boerderij diende geheel te worden gerestaureerd.

Met veler hulp en een niet aflatende inspanning van de toen in Giethoorn wonende architect D.J. Reeskamp lukte het de voor de restauratie benodigde monumentensubsidies binnen te krijgen en kon de daadwerkelijke restauratie een aanvang nemen. Na acht maanden van intensieve werkzaamheden is het gebouw in mei 1988 door de toenmalige Commissaris van de Koningin in Overijssel, de heer Niers, voor het publiek opengesteld. In 2000 is bij het pand een borstbeeld van Hendrik Maat (ontworpen door Jan Krikke) onthuld door zijn vrouw Jantje Maat-Jager.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Giethoorn heeft 39 rijksmonumenten.

- Giethoorn heeft 21 gemeentelijke monumenten.

- "Voor de hervormingen in 1550 was er hier één kerk, nl. de Rooms Katholieke Kerk. Of deze op dezelfde plaats heeft gestaan als de huidige kerk - er zijn wel aanwijzingen - is niet met zekerheid vast te stellen. Zeer waarschijnlijk is Giethoorn de eerste katholieke parochie in Noordwest-Overijssel geweest. In een brief van de Kerkvoogdij (ca. 1798) aan de Eerste Kamer van het vertegenwoordigde lichaam 'des Bataafselen Volks' wordt de toestand van voor 1644 als volgt omschreven: "Dat oudtijds een kleine Capelle, welkers staanplaats in het water en uitgeveende landstreken, in een woestenij en wildernis thans nog niet zichtbaar en bij alle oude ingezetenen als noch bekend is, en ten huidigen dage de Cappelle genoemd wordt in welke Capelle ruim 2000 schreden ver in de waterpoelen ligt, alwaar geen of omtrent geen huizen of woonplaatsen, destijds de vergaderplaats was des Roomsche godsdienst belijdenen." In 1598 is de oude parochiekerk overgegaan naar de Hervormden.

Door de jaren heen was de kerk zeer bouwvallig geworden. Men besloot een nieuwe kerk te bouwen. In 1646 was de nieuwe kerk klaar. Er zijn toen glas-in-loodramen toen geplaatst in het koor. Deze ramen zijn geschonken door de Hanzesteden Kampen, Zwolle en Deventer en hebben waarschijnlijk stadsgezichten voorgesteld. Door welke oorzaak de ramen verloren zijn gegaan is niet bekend. Bij de restauratie van de fundering in 1930 heeft men de laatste overblijfselen gevonden. een stukje glas met het jaartal 1646 en een afbeelding met twee engelkopjes. Zoals de meeste dorpskerken vertoont ook deze kerk de vorm van een 'zaalkerk': een rechthoekig schip met aan de oostzijde het koor. Met het oog op de zeer slechte toestand van het bestaande orgel besloot de Kerkvoogdij in 1872 om een nieuw orgel aan te schaffen. De voor hun tijd zeer bekwame en vooral artistieke orgelbouwer Hermannus Knipscheer uit Amsterdam kreeg de opdracht een orgel te bouwen.

Na 1900 werd de bouwkundige toestand van de kerk steeds slechter. De kerkenraad nam het initiatief om geld in te zamelen voor een nieuwe kerk. De inzameling verliep voorspoedig. Ten gevolge van de economische crises liepen de collecten sterk terug, en het oude plan van restauratie werd toen weer opgepakt en uitgevoerd. In 1952 is de klok in de gerestaureerde klokkenstoel gehangen. De klok was in de Tweede 2e Wereldoorlog gestolen door de Duitsers om te laten omsmelten voor wapens. Na de oorlog is de klok beschadigd teruggevonden in Hamburg. De klok is in Midwolda omgesmolten. Per 1 juni 2008 zijn we Protestantse Gemeente (PKN) geworden. Het Hervormd Centrum is omgedoopt tot Protestants Centrum.

Van de oude kerkinventaris van de Protestantse (voorheen Hervormde) kerk (Beulakerweg 80) is veel verloren gegaan. Van de oorspronkelijke grafkelders is niets meer over. Van het meubilair is alleen de preekstoel, het doophek en de kerkvoogdenbank over. Verder treffen we onder meer aan: twee oude bijbels, hand gesmeed ijzeren doopstel, twee zilveren avondmaalsbekers. De bekers zijn een geschenk van 'De weledele juffrouw' Machteld Sloet, weduwe. Ze heeft de bekers gegeven tot nagedachtenis aan het jaar 1638. Aan de westelijke gevel staat een houten Klokkenstoel uit 1633 (eigendom van de gemeente Steenwijkerland). De klokkenstoel is dus ca. 12 jaar ouder dan de huidige kerk.Bij graafwerkzaamheden in en om de kerk zijn een aantal keien (hunebedstenen) gevonden. Vlak naast de klokkenstoel ligt er een van ca. 1.40 meter doorsnede. Waarschijnlijk hebben deze gediend als fundering, omdat elders bij gebouwen uit de 12e en 13e eeuw deze heikeien zijn gevonden." (bron: Protestantse Gemeente Giethoorn. Het is een samenvatting van deze uitvoerige geschiedenis van de kerk.)

- In 1551 werd er een doopsgezinde gemeente in Giethoorn gesticht, een van de eerste in Nederland. Kerkelijk gezien week het dorp af door een relatief sterk doopsgezind karakter. Er hebben tot eind 19e eeuw twee doopsgezinde kerken in het dorp gestaan. In -Noord stond een kerk van strengere mennisten (de Noordervermaning), waarvan de laatsten zich in 1890 aansloten bij de Zuidergemeente. In 1894 is het kerkje van -Noord afgebroken. De doopsgezinden vormden een vrijzinnige enclave te midden van een orthodox gebied met plaatsen als Staphorst, Genemuiden en Hasselt. De huidige Doopsgezinde Zuidervermaning (Binnenpad 48) dateert uit 1871.

- De kerk van de Vrijzinnige Protestanten in Nederland (Binnenpad 26) uit 1890 is als zodanig buiten gebruik sinds 1971. Tegenwoordig is het een woonhuis.

- Tjasker Giethoorn Noord.

- Tjasker Molengat.

- Molen Bakker.

- Windmotor.

- Windmotor 2.

- Schelpengalerie Gloria Maris.

- Museum De Oude Aarde omvat een collectie mineralen en fossielen.

- Gevelstenen in Giethoorn.

Terug naar boven

Evenementen

- Evenementenagenda Giethoorn.

- Rock & Roll festival Roch Around Giethoorn (weekend in juli).

- Popfestival Wiedepop (augustus).

- Bluesfestival Drijf-in-Blues (weekend eind augustus).

- Gondelvaart Giethoorn (laatste zaterdag van augustus).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Eiland Voornpol in het Giethoornse Meer is in 2010 hersteld.

- Het pittoreske Giethoorn trekt jaarlijks honderdduizenden toerisen. Dat levert natuurlijk een spanningsveld op tussen economische belangen en leefbaarheid; veel inwoners verdienen hun boterham met het toerisme, maar tegelijkertijd blijft het ook een woondorp dat niet door de toeristen 'onder de voet gelopen wil worden'. Daarom is er een 'omgevingsregisseur' aangesteld om e.e.a. in goede banen te leiden en te streven naar evenwicht tussen alle belangen. En de gemeente heeft in 2018 een pakket maatregelen doorgevoerd. Zo zijn de slootjes beter toegankelijk gemaakt, wordt foutparkeren aangepakt en zijn spiegels langs de gracht vernieuwd, zodat schippers van rondvaartboten en toeristen beter zicht hebben op de boten die om de hoek varen.

Natuurlijk zijn lang niet alle toeristen even handig met het manoeuvreren met een bootje. Veel inwoners van Giethoorn ergeren zich dan ook aan toeristen die tegen hun privébruggetjes aanvaren. Dat veroorzaakt schade en kan de brug verzwakken. De gemeente heeft daarom in 2019 aangeboden om bij alle (45!) privébruggetjes aan het toeristische deel van de grachten een 'aanvaarbeveiliging' aan te brengen, oftewel palen met dwarsbalken plaatsen die de klappen moeten opvangen. Een aannemer heeft dit in mei 2019 uitgevoerd. Dat was nog een hele uitdaging. De bruggen zijn namelijk niet bereikbaar vanaf de weg en om een beetje houvast te krijgen in de slappe veengrond moesten de palen wel metersdiep de grond in. Het werk gebeurde daarom vanaf een drijvend ponton met een kraantje dat maar net onder de bruggetjes door paste. (bron en voor nadere informatie zie de tekst en video op RTV Oost, 14-5-2019)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Sinds 2017 is er een nieuw biologisch zuivelmerk in een aantal supermarkten: Ût Giethoorn. De zuivel komt rechtstreeks van de boerderij, die zich net buiten het dorp bevindt. Hun biologische zuivel voldoet aan de strenge criteria voor boerenlandvogels die opgesteld zijn door Vogelbescherming Nederland en mag daarom het logo van Vogelbescherming dragen. De producten worden zoveel mogelijk op ambachtelijke wijze gemaakt. Dat betekent vooral dat de producten de tijd krijgen om smaak te ontwikkelen en dat de processen en recepturen erg lijken op die van vroeger. De zuivel draagt het keurmerk Echte Boerderijzuivel. Dit keurmerk staat op zuivelproducten die echt op de boerderij bereid zijn, met de melk van de eigen veestapel.

Door schaalvergroting in de landbouw zijn veel vogels verdwenen die in weilanden en op boerenerven broeden en hun voedsel zoeken. De boer van Ût Giethoorn zorgt voor bloemrijke weides vol vlinders en bijen, waarin niet alleen koeien heerlijk kunnen grazen maar ook de kenmerkende Nederlandse boerenlandvogels en hun kuikens goed gedijen. In een periode van 5 jaar gaat het aantal hectare weidegrond dat voldoet aan de strenge normen van Vogelbescherming omhoog van 20 naar 33%. Maatregelen die de boer neemt zijn stimuleren van kruidenrijk grasland, vernatting, behoud en herstel van streekeigen landschapselementen en broedgelegenheid op en rondom het erf. Goed voor weidevogels en andere boerenlandvogels dus. (bron: Red de rijke Weide)

Terug naar boven

Beeld

- Oude en recente foto's en ansichtkaarten van Giethoorn.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Giethoorn (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit het verspreidingsgebied van de h-a-h bladen IJsselhammer en Gieters Ni’js op Facebook.

- Belangenvereniging: - Vereniging Dorpsbelangen Giethoorn 't Gieters Belang.

- Onderwijs: - Noorderschool. - Zuiderbasisschool. - Na een lang en intensief traject van minstens 7 jaar, met daarin de nodige moeilijke momenten, is eind 2015 de weg ingezet om te komen tot de realisatie van een grote wens van het hele dorp: een nieuwe basisschool voor alle kinderen op een centrale plek in het dorp. De school komt aan de Beulakerweg naast nummer 127. "Giethoorn heeft als klein dorp laten zien waar het groot in is: saamhorigheid, eensgezindheid, doorzettingsvermogen en daadkracht. Niks geen Giethoorn-Noord of -Zuid! We zijn één dorp, en daar mogen we trots op zijn. Samen staan we sterk! Hierin is de samenwerking tussen ’t Gieters Belang en het Oudercomité, tezamen met het gehele dorp, de sleutel tot succes geweest." De gemeenteraad is op 28-2-2017 akkoord gegaan met een extra krediet om de bouw van de school mogelijk te maken.

"De locatie komt tegemoet aan een brede wens vanuit ons dorp. De kinderen in Giethoorn spelen, sporten en groeien samen op. Nu kunnen ze straks ook samen naar een gezamenlijke basisschool in het midden van het dorp, een wens die al vele decennia in ons dorp leeft. Wij zijn er van overtuigd dat een en ander de saamhorigheid en sociale samenhang binnen het dorp versterkt en zijn dan ook verheugd dat er na jaren van discussie een bestemmingsplanprocedure is opgestart." Aldus Gieters Belang op haar site. Zij heeft nog wel wat aandachtspunten voor het Bestemmingsplan van de school, die zij aan de gemeente heeft meegegeven.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Giethoorn.

Reactie toevoegen