Rustenburg

Plaats
Dorp
Koggenland Alkmaar
West-Friesland Kennemerland
Noord-Holland

Rustenburg-MSD-20120302-254772.jpg

Rustenburg, Koggenland, Noord Holland

Rustenburg, Koggenland, Noord Holland

Rustenburg-MSD-20120302-254793.jpg

Rustenburg, Koggenland, Noord Holland

Rustenburg, Koggenland, Noord Holland

Rustenburg-MSD-20120302-254791.jpg

Rustenburg, Koggenland, Noord Holland

Rustenburg, Koggenland, Noord Holland

Rustenburg-MSD-20120302-254790.jpg

Rustenburg, Koggenland, Noord Holland

Rustenburg, Koggenland, Noord Holland

Rustenburg-MSD-20120302-254796.jpg

Rustenburg, Koggenland, Noord Holland

Rustenburg, Koggenland, Noord Holland

strijkmolens_bij_rustenburg_oude_situatie_2003_het_rietveld_voorheen_de_molensloot.3.jpg

Strijkmolens bij Rustenburg, oude situatie 2003, het rietveld, voorheen de molensloot

Strijkmolens bij Rustenburg, oude situatie 2003, het rietveld, voorheen de molensloot

strijkmolens_bij_rustenburg_nieuwe_situatie_2012._de_uitgebaggerde_molensloot_en_de_bruggetjes.6.jpg

Strijkmolens bij Rustenburg, nieuwe situatie 2012. De uitgebaggerde molensloot en de bruggetjes

Strijkmolens bij Rustenburg, nieuwe situatie 2012. De uitgebaggerde molensloot en de bruggetjes

strijkmolens_bij_rustenburg_oude_situatie_2003_het_bosje_bij_de_loskade.1.jpg

Strijkmolens bij Rustenburg, oude situatie 2003, het bosje bij de loskade

Strijkmolens bij Rustenburg, oude situatie 2003, het bosje bij de loskade

strijkmolens_bij_rustenburg_nieuwe_situatie_2012_het_bosje_is_verdwenen.5.jpg

Strijkmolens bij Rustenburg, nieuwe situatie 2012, het bosje is verdwenen

Strijkmolens bij Rustenburg, nieuwe situatie 2012, het bosje is verdwenen

Rustenburg

Terug naar boven

Status

- Rustenburg is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek West-Friesland, in grotendeels gemeente Koggenland, deels gemeente Alkmaar.

- Het dorp Rustenburg heeft in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt de dorpskern daarom sindsdien 'in' Ursem. T/m 1978 gemeente Ursem. In 1979 over naar gemeente Wester-Koggenland, in 2007 over naar gemeente Koggenland. Het buitengebied aan de Noord-Schermerdijk (waaronder de beroemde 3 strijkmolens) ligt voor de postadressen 'in' Oterleek, gemeente Alkmaar. Dit buitengebied: t/m 31-7-1970 gemeente Oterleek, per 1-8-1970 over naar gemeente Schermer, in 2015 over naar gemeente Alkmaar.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1573 Ruistenburg, 1575 / 1608 Rustenburch.

Naamsverklaring
Schijnt de naam van een herberg te zijn geweest, op de plaats waar Ringvaart en Schermer Ringvaart op elkaar uitkwamen en gelegen tussen de bruggen er over.(1)

Terug naar boven

Ligging

Rustenburg ligt NW van Ursem, rond de Rustenburgerdijk.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Rustenburg 26 huizen met 167 inwoners onder de gemeente Ursem. Onder de gemeente Oterleek wordt de plaats in dat jaar niet apart vermeld. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 90 huizen met ca. 220 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Tweede Wereldoorlog
Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog was de behoefte aan wapens en munitie voor het verzet steeds meer toegenomen. West-Friesland was in de winter 1944-1945 een bruikbaar gebied voor het droppen van wapens. Eén van deze afwerpterreinen lag in de polder Wogmeer. In de nacht van 10 en 11 oktober 1944 zijn 12 verzetsmensen na een dropping in de Wogmeer door verraad in een val gelopen. Aan de voet van de dijk ontstond een hevig vuurgevecht tussen de verzetsgroep en Duitse militairen.

Gerard Veldman kwam daarbij ter plekke om, een tweede man viel gewond in handen van de Duitsers. De anderen wisten nog te vluchten naar boerderij Houtlust aan de Zuidervaart bij Stompetoren, maar werden daar gevonden en direct neergeschoten. De boerderij werd door de Duitsers in brand gestoken. Deze gebeurtenis staat bekend als de Slag bij Rustenburg en was aanleiding om de droppings te verplaatsen naar de Wieringermeer. In Stompetoren staat voor de kerk een monument ter nagedachtenis aan de Slag bij Rustenburg.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Na de droogmaking van De Schermer in 1635 wordt het water van de Raaksmaatboezem via de doodlopende molensloot in de iets hoger liggende Schermerboezem gemalen (de Noord-Hollandse naam voor het malen van water vanuit de ene naar de andere boezem is ‘strijken’). Bij Rustenburg worden daar 4 strijkmolens voor gebruikt, genaamd Strijkmolen L, K, I en H. In 1941 is besloten in het kader van het Westfriese Kanalenplan de beide boezems met elkaar gelijk te stellen en meteen de Schermerboezem te verbreden, waarvoor strijkmolen H moet worden gesloopt. De andere molens hebben sindsdien geen werk meer en worden geschikt gemaakt voor bewoning en door dammen met de dijk verbonden.

In de loop der jaren zijn de molensloot-restanten tussen de dammen dichtgegroeid tot rietmoeras en bij de loskade was een bos ontstaan dat windbelemmerend werkte voor de molens. Stichting Schermer Molens restaureert de molens en Landschap Noord-Holland heeft het molenbiotoop weer hersteld, de dammen zijn uit de molensloot gehaald en vervangen door bruggen, het rietveld is geschraapt en de molensloot is uitgebaggerd en het bosje is gekapt. In 2011 zijn ook een paar typische molenschuren geplaatst. Op 1 december 2011 is de vernieuwde molenbiotoop officieel geopend. Nadere informatie over Strijkmolen K, Strijkmolen I en Strijkmolen L.

- De ophaalbrug met schutsluisje aan de Drechterlandsedijk stamt uit 1919. Voorheen was hier een zogeheten overtoom; een installatie waarmee middels een rad en ketting of touw een schip over de weg naar de andere kant van het water werd getrokken.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Jaarlijks wordt op 11 oktober de Slag bij Rustenburg herdacht (zie daarvoor verder bij Geschiedenis).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Bij Rustenburg vloeien de ringvaarten van de Heerhugowaard en de Schermer samen. Ze werden begin 17e eeuw aangelegd tijdens de drooglegging. Molens pompten het water via diverse niveaus naar de ringvaart. Zo veranderden grote plassen, die een bedreiging vormden voor mens en dier, in nieuwe vruchtbare landbouwgrond. De ringvaarten worden nog altijd gebruikt om het overtollige water uit de polder af te voeren.

- Vanuit Rustenburg kun je 3 wandelroutes lopen. De gele (7 km) en oranje route (14 km) komen langs molens van de Schermer. Wie de paarse route (11,5 km) volgt, ziet de molens aan de overkant van het water liggen. De gele route is een mooie route over grotendeels verharde paden door een aantrekkelijk landschap. Via de Schermer Ringvaart loopt je naar Oterleek. De oranje route loopt ook langs de Schermer Ringvaart. Over kaarsrechte wegen door de Schermer wandel je naar Schermerhorn en Ursem. De molens, het water en de polder vormen een oer-Hollands plaatje. De paarse route is een lange wandeling met diverse hoogtepunten. Via de Molendijk loop je richting Heerhugowaard. De groene Waarderhout vormt een groot contrast met de nieuwbouw van De Draai, die volop in ontwikkeling is. Honden zijn verboden.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoserie van Rustenburg en de strijkmolens door fotograaf Martin Stevens.

Reacties

(2)

LS.
In uw omschrijving wordt de Slag bij Rustenburg niet genoemd.
Hebt u daar een (speciale) reden voor?
Zou u mij een kaart kunnen verschaffen, waarop Rustenburg, de droppingvelden en de boerderij Houtlust zijn gesitueerd?
Of mij in contact kunnen brengen met mensen die zich in deze geschiedenis interesseren?
Ontvangt mijn vriendelijke groet,
Charles Destrée
(1926).

Geachte heer Destrée,
Dank voor uw reactie. Wij waren nog niet echt toe gekomen aan het beschrijven van de plaats Rustenburg. Daarom stond de Slag bij Rustenburg er ook nog niet bij. Wij hebben deze nu wel vermeld. Wie er ongetwijfeld nadere informatie over zullen hebben is de Historische Kring Ursem (waar ook het dorp Rustenburg onder valt), welker site u vindt op onze pagina http://www.plaatsengids.nl/ursem
Met vriendelijke groet,
Frank van den Hoven
hoofdredacteur

Reactie toevoegen