Oud-Zuilen

Plaats
Dorp
Stichtse Vecht
Vechtstreek
Utrecht

oud-zuilen_collage.jpg

Oud-Zuilen, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Oud-Zuilen, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Oud-Zuilen-MSD-20110109-224084.jpg

Oud Zuilen, de dorpsstraat langs de Vecht

Oud Zuilen, de dorpsstraat langs de Vecht

Oud-Zuilen-MSD-20110109-224075.jpg

Oud Zuilen, de dorpsstraat langs de Vecht

Oud Zuilen, de dorpsstraat langs de Vecht

oud_zuilen_begraafplaats.1.jpg

Oud-Zuilen, begraafplaats

Oud-Zuilen, begraafplaats

oud_zuilen_slot_zuylen.2.jpg

Oud-Zuilen, Slot Zuylen

Oud-Zuilen, Slot Zuylen

oud_zuilen_slot_zuylen.3.jpg

Oud-Zuilen, Slot Zuylen

Oud-Zuilen, Slot Zuylen

oud_zuilen_voormalig_gemeentehuis_2e_huis_van_rechts.1.jpg

Oud-Zuilen, voormalig gemeentehuis, 2e huis van rechts

Oud-Zuilen, voormalig gemeentehuis, 2e huis van rechts

oud_zuilen_voormalige_hervormde_kerk.2.jpg

Oud-Zuilen, voormalige Hervormde kerk

Oud-Zuilen, voormalige Hervormde kerk

oud_zuilen_westbroekse_watermolen.2.jpg

Oud-Zuilen, hier nog gebroederlijk tegenover elkaar: links de Westbroekse watermolen, de grootste molen van de provincie Utrecht en rechts de Buitenwegse Molen, de kléinste molen van de provincie Utrecht. Helaas is laatstgenoemde op 15-3-2016 afgebrand.

Oud-Zuilen, hier nog gebroederlijk tegenover elkaar: links de Westbroekse watermolen, de grootste molen van de provincie Utrecht en rechts de Buitenwegse Molen, de kléinste molen van de provincie Utrecht. Helaas is laatstgenoemde op 15-3-2016 afgebrand.

oud_zuilen_buitenwegse_molen.1.jpg

Oud-Zuilen, de Buitenwegse Molen hier nog in volle glorie vóór de fatale brand van 15-3-2016.

Oud-Zuilen, de Buitenwegse Molen hier nog in volle glorie vóór de fatale brand van 15-3-2016.

UT gemeente Zuilen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Zuilen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Zuilen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Oud-Zuilen

Terug naar boven

Status

- Oud-Zuilen is een dorp in de provincie Utrecht, in de regio Vechtstreek, gemeente Stichtse Vecht. T/m 1953 gemeente Zuilen. In 1954 over naar gemeente Maarssen, in 2011 over naar gemeente Stichtse Vecht.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Zuijlen, 1296-1307 en 1381-1383 Zulen, 1852 Zuilen. De gemeente Zuilen werd in ieder geval tot eind 19e eeuw ook wel 'Zuilen en De Eng' genoemd.

Naamsverklaring
Betekenis onzeker. Misschien afgeleid van een waternaam sûl* (vergelijk Zoelen), maar het late verschijnen van de naam laat omzien naar andere verklaringen, waarbij gedacht kan worden aan verband met het Middelnederlandse zuele 'emmer' (dat is ontstaan uit het Latijnse situla) in de betekenis 'uitholling, inzinking, holte, depressie', vergelijk terreinwoorden als pan en kom(1).
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

- Oud-Zuilen ligt direct ZO van Maarssen, NW van de Utrechtse wijk Zuilen, W van bedrijventerrein Overvecht-Noord, rond de rivier de Vecht. Het dorp ligt voor het grootste deel W van de Vecht, een klein deel (= het oude dorp Zuilen) ligt samen met Slot Zuylen O van de Vecht.

- De gemeente Zuilen besloeg het grondgebied van het huidige dorp Oud-Zuilen, de huidige wijk Zandweg-Oostwaard in Maarssen, en de (sub)wijk Zuilen in de stad Utrecht.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de gemeente Zuilen 142 huizen met 769 inwoners, verdeeld in dorp Zuilen (= het huidige Oud-Zuilen!) 58/318 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Swezereng 59/320, Oostwaard 19/97 en Vijfhuizen 6/34.

- In 1954 is de gemeente Zuilen opgeheven en voor wat betreft het dorp Oud-Zuilen en de Oostwaard (met op dat moment 504 inwoners) overgegaan naar de gemeente Maarssen. De wijk Zuilen (met op dat moment 25.622 inwoners) is overgegaan naar de gemeente Utrecht.

- Tegenwoordig heeft het dorp Oud-Zuilen ca. 200 huizen met ca. 500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Tekenen van eerste bewoning zijn er omstreeks 700 op het landgoed Swesen. In de 13e eeuw is er voor het eerst sprake van Zuilen. Eens was Zuilen met het gerecht Swesereng (tussen Daalsedijk en Lage Weide) en met Westbroek eigendom van de machtige familie Van Zuylen. Zij worden al in 1178 als leenmannen van de bisschop genoemd en oefenen zeer veel invloed uit in de ridderschap van Utrecht, mede door de vele bezittingen die zij zich weten te verwerven. In 1693 komen kasteel en dorp in het bezit van Reynout Gerhard van Tuyl van Serooskerken. Onder de telgen van dit geslacht neemt de schrijfster Isabella van Tuyl van Serooskerken een bijzondere plaats in. Zij is beter bekend onder de naam Belle van Zuylen.

In 1812 worden Zuilen en de Zwesereng (Zuilen op de westoever van de Vecht) en Oostwaard samengevoegd tot de gemeente Zuilen. De gemeente bestond hiermee uit twee vroegere heerlijkheden: de heerlijkheid Zuilen-en-Zwesereng en de heerlijkheid Oostwaard. Op 1 januari 1815 wordt dit feitelijk bij Koninklijk Besluit bevestigd. De grens van de gemeenten Zuilen en Utrecht op de westoever van de Vecht werd gevormd door de Lage Weide (nu Nijverheidsweg/Lage Weide/Rutherfordweg) tot aan de Proostwetering (nu Niels Bohrweg) Vanaf dit punt tot aan de Vecht was de Proostwetering de grens tussen Zuilen en Maarssen(broek).

Rond 1900 wordt door de industrialisatie een uitbreiding van het dorp gerealiseerd, doordat de bedrijven Werkspoor en Demka zich vestigen langs het Amsterdam-Rijnkanaal. Deze uitbreiding, die geheel los stond van het dorp, werd Nieuw Zuilen genoemd. Nieuw Zuilen, globaal het huidige Zuilen, werd in 1954 geannexeerd door de stad Utrecht en ligt nu in de wijk Noordwest.

Bij de gemeentelijke herindeling per 1 januari 1954 worden het dorp Zuilen, de Zwesereng ten noorden en het park Groenhoven ten zuiden van de Zuilenselaan, alsmede de Zuilenselaan zelf en Oostwaard toegevoegd aan de gemeente Maarssen, terwijl de Zwesereng ten zuiden van de Zuilenselaan en het park Groenhoven (Nieuw-Zuilen) en Zuilen op de oostoever van de Vecht ten zuiden van Slotlaan aan de gemeente Utrecht worden toegevoegd. Het oude dorp Zuilen wordt sindsdien Oud-Zuilen genoemd.

- Nadere informatie over de geschiedenis van Oud-Zuilen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Oud-Zuilen heeft 31 rijksmonumenten (waarvan Slot Zuylen alleen al ca. de helft voor zijn rekening neemt).

- Oud-Zuilen heeft 5 gemeentelijke monumenten.

- De oude kern van Oud-Zuilen is een beschermd dorpsgezicht.

- De Hervormde (PKN) kerk (Dorpsstraat 10) uit 1847 was oorspronkelijk de kapel van Slot Zuylen, tot een brand het in 1847 verwoestte. Aardige kapel met klokkentorentje. Cartouches met wapens. Eenklaviers orgel, in 1894 gemaakt door G. van Druten, in 1977 gerestaureerd door de firma Van Vulpen. In 1996 is de kerk aangekocht door Stichting Adam van Lockhorst, zo genoemd naar de stichter die het kerkje in 1654 liet bouwen. Doel is het onderhoud en behoud van de kerk te verwezenlijken. Dit bereikt de stichting door op beperkte wijze de kerk te verhuren, onder andere ten behoeve van huwelijken, vergaderingen, lezingen, concerten en verkooppromoties.

- De openbare begraafplaats (Groeneweg tegenover nr. 10) is in 1781 gesticht op het toenmalig landgoed van W.R. baron van Tuyll van Serooskerken. Het is een van de eerste openbare begraafplaatsen van ons land en alleen daarom al van cultuurhistorische waarde. Verder een ommuurde familiebegraafplaats van de familie Van Tuyll van Serooskerken, met classicistische ingangspoort met aan weerszijden aansluitende ommuring op halfronde grondslag.

- Het voormalige gemeentehuis van Zuilen (Dorpsstraat 3) is in 1896 gebouwd, naar ontwerp van de Utrechtse architect A. Nijland. Sinds de opheffing van de gemeente Zuilen in 1954 is het pand als woonhuis in gebruik. Het gemeentehuis is opgetrokken in de stijl van de neo-Hollandse renaissance. In de gang bevindt zich een marmeren herinneringsplaquette met de tekst: `Den 30sten april van het jaar onzes heeren 1896 ter gelegenheid van het 50 jarig jubilé der ambachtsvrouwe douair: Baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen enz: geb. jonkvr: F.M. van Weede is door haar aan de gemeente Zuylen dit raadhuis geschonken ter nagedachtenis aan haren geliefden echtgenoot Mr. W.R. Baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen enz: overleden den 29sten october 1878'.

- De Westbroekse Watermolen (Nedereindsevaart 3), officieel de Molen van de Polder Westbroek, bemaalde het waterschap Westbroek van ca. 1.250 ha. Het waterschap Westbroek kwam in 1863 tot stand door samenvoeging van de polderdelen Te Veenwaard, Kerkeindsche Polder, de oostelijke delen van Het Zek en van het Binnenweg, benevens alle landen in het deel Buitenweg, plus de grootste, namelijk de Molenpolder. Van de Westbroekse Watermolen zijn vanaf 1663 rekeningen bewaard gebleven. In 1983 is de molen ingrijpend gerestaureerd, waarbij hij als volledig werkende vijzel-windmolen weer als reservegemaal kan functioneren. De molen is op vrijwillige basis regelmatig in bedrijf. De Westbroekse Watermolen is de grootste molen van de provincie Utrecht en staat tegenover de Buitenwegse Molen, die de kleinste molen van de provincie is. Beide molens malen het overtollige polderwater uit op de nabij gelegen rivier De Vecht.

- De Buitenwegse Molen (Nedereindsevaart 2), officieel de Molen van Polder Buitenweg, bemaalde de polder Buitenweg van ca. 288 ha. Hij is in 1853 gebouwd in opdracht van een aantal ingelande boeren van deze polder. Sinds de jaren dertig van de 20e eeuw werkte de molen naast windbemaling ook op een elektromotor. In de jaren vijfig is de windbemaling stop gezet. De molen bleef behouden als noodgemaal. De molen werd in bedrijf gehouden door vrijwillige molenaars. Helaas is de Buitenwegse Molen op 15-3-2016 afgebrand (vermoedelijk door brandstichting). - De intentie is om de molen te herbouwen.

- Bij de molens liggen in de Nedereindsevaart twee 19e-eeuwse sluisjes. Aan de oostkant ligt sluisje Buitenweg en aan de westkant sluisje Westbroek. Het zijn van oudsher schutsluizen. Een schutsluis is bedoeld om schepen door te laten. Heeft het water in twee vaarten niet dezelfde hoogte? Dan kunnen schepen door een schutsluis oversteken. De sluisjes Buitenweg en Westbroek worden hiervoor al lang niet meer gebruikt. Wel regelt een luik in de sluisdeuren het waterpeil in de polder nog. In 2011 zijn de sluisjes helemaal hersteld.

- Museum Slot Zuylen. Het van oorsprong middeleeuwse kasteel wordt reeds genoemd in 838, toen het werd vernield. In de 18e eeuw is het kasteel verbouwd tot landhuis. De bekendste bewoner was de schrijfster Belle van Zuylen. Al meer dan 50 jaar is Slot Zuylen opengesteld als kasteelmuseum. Concerten, evenementen en rondleidingen brengen het verleden tot leven. De collectie van Slot Zuylen omvat ongeveer 12.000 objecten. Dit zijn voorwerpen die vroeger gewoon gebruikt werden, maar nu met museale zorg worden omgeven. Boeken, schilderijen, meubilair, kostuums, foto’s, huishoudelijke voorwerpen, kortom alles wat een adellijke familie in zijn bezit had, wordt in Slot Zuylen bewaard. In de tuin zijn verrassend veel elementen uit diverse stijlperioden bewaard gebleven. Naast de monumentale slangenmuur en de vele stinsenplanten in het voorjaar, vormt deze verscheidenheid misschien wel de grootste charme van de tuin. Een wandeling door de tuin is mogelijk gedurende de openingstijden van het museum. Een team vrijwilligers heeft in 2011 en 2012 het project Het Album van Slot Zuylen gerealiseerd: de digitalisering van ca. 4.000 foto's van de adellijke familie Van Tuyll van Serooskerken (de bewoners van het kasteel vóór het een museum werd) van ongeveer 1850 tot 1950. Daarmee geeft de fotocollectie niet alleen een beeld van de familie, maar ook van de verschillende fotografische ontwikkelingen. Via de link is de collectie online te raadplegen.

- De voormalige basisschool (Zuilenselaan 4) is nog tot 1997 in functie geweest.

- Zuylenveld (Laan van Zuilenveld 54) is een laat 18e-eeuws landhuis, van modern dak voorzien met aardige empire ramen, gelegen in fraai landschapspark.

- In het deels 17e-eeuwse pand (o.a. de pilasterpoort) Swaenen-Vecht (Dorpsstraat 16), een voormalige pastorie, is een galerie gevestigd.

- Planetarium Zuylenburgh, gevestigd in het gelijknamige 18e-eeuwse herenhuis (Dorpsstraat 18), kan alleen op afspraak worden bezichtigd.

- Op het Prins Bernhardplein (kruising Burg. Norbruislaan en Prins Bernhardlaan) in Zuilen staat een monument ter herinnering aan de herindeling met de inscriptie: 'Zuilen 750-1953 - Als gemeente opgeheven - Als gemeenschap gebleven'.

- Gevelstenen in Oud-Zuilen.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Een ideale manier om alle bijzonderheden van Oud-Zuilen te bekijken, is de wandelroute Oud-Zuilen.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoseries van Oud-Zuilen door fotograaf Martin Stevens.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Oud-Zuilen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Oud-Zuilen.

Reactie toevoegen