Oldenzijl

Plaats
Dorp
Eemsmond
Hoogeland
Groningen

oldenzijl_tulpen_paaptilsterweg_kopie.jpg

In het voorjaar bloeit Oldenzijl letterlijk op, door de kleurrijke tulpenvelden aan de Paaptilsterweg

In het voorjaar bloeit Oldenzijl letterlijk op, door de kleurrijke tulpenvelden aan de Paaptilsterweg

oldenzijl_uivernest.jpg

De afgelopen jaren verschijnen er steeds meer ooievaars in Oldenzijl. Het leek de inwoners een goed idee een ooievaarsechtpaar een gastvrij onthaal te bieden middels een Uivernest. En zo geschiedde, op Valentijnsdag 14 februari 2015

De afgelopen jaren verschijnen er steeds meer ooievaars in Oldenzijl. Het leek de inwoners een goed idee een ooievaarsechtpaar een gastvrij onthaal te bieden middels een Uivernest. En zo geschiedde, op Valentijnsdag 14 februari 2015

oldenzijl_nicolaaskerk_kopie.jpg

Oldenzijl, een van de kleinste dorpjes in de provincie Groningen, met volgens sommigen wél het meest karakteristieke kerkje van de provincie. Het is in ieder geval een in vele opzichten bijzonder kerkje. Voor nadere details zie kopje Bezienswaardigheden

Oldenzijl, een van de kleinste dorpjes in de provincie Groningen, met volgens sommigen wél het meest karakteristieke kerkje van de provincie. Het is in ieder geval een in vele opzichten bijzonder kerkje. Voor nadere details zie kopje Bezienswaardigheden

oldenzijl_kerk_in_restauratie_kopie.jpg

De kerk van Oldenzijl ondergaat anno voorjaar 2016 weer een grootschalige opknapbeurt. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

De kerk van Oldenzijl ondergaat anno voorjaar 2016 weer een grootschalige opknapbeurt. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

oldenzijl_de_korenaar_kopie.jpg

In Oldenzijl staan nog diverse monumentale boerderijen, zoals De Korenaar uit 1818 op een huiswierde op Oldenzijlsterweg 31 (zie voor de huiswierden alhier het kopje Geschiedenis)

In Oldenzijl staan nog diverse monumentale boerderijen, zoals De Korenaar uit 1818 op een huiswierde op Oldenzijlsterweg 31 (zie voor de huiswierden alhier het kopje Geschiedenis)

Oldenzijl

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Oldenzijl (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Oldenzijl is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Eemsmond. T/m 1978 gemeente Uithuizermeeden. In 1979 over naar gemeente Hefshuizen, in 1990 over naar gemeente Eemsmond.

- Onder het dorp Oldenzijl valt ook de buurtschap Paaptil (of Paapstil) en - wellicht ook - een deel van de buurtschap Dijkum.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Oln'ziel.

Oudere vermeldingen
1358 kopie 1564 Oldazile, 1390 Alda sile, 1391 Aldazile, 1506 Oldenzeel, 1562 Oldensyl. Daarna, tot medio 19e eeuw, wordt de plaats ook nog gespeld als Oldenzyel, Oldenzijel, Oldezijel, Oldenzyl, Oldenzijl, Oldensijl, Oldenseil en Oldenziel.

Naamsverklaring
Betekent 'bij de oude sluis'. De vormen met Alda- zijn Fries. Ten opzichte van de Oosternijezijl in de Zijldijk was dit de Westerzijl. De oude sluis bij Zandeweer was de Ooster(olde)zijl.(1) De naam wijst op de plek waar vroeger de voornaamste uitwatering van deze streek, het Oosterambt, op de Eemsmond plaats had. Van de oude sluis is helaas niets bewaard gebleven.

Bijnaam
Tot ca. 1900 werd het dorp wegens zijn geringe omvang wel spottend 'Lutje Brussel' genoemd. Tegenwoordig beschouwt men het kennelijk als Geuzennaam, want het is nu ook de naam van het dorpshuis.

Terug naar boven

Ligging

Oldenzijl ligt Z van Uithuizermeeden, ONO van Zandeweer, rond o.a. de Oldenzijlsterweg en de Hommesweg. - Alle wegen en panden in Oldenzijl.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Oldenzijl 37 huizen met 269 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 50 huizen met ca. 130 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Oldenzijl ontstaat vermoedelijk rond het jaar 1000, als de eerste bewoners er zich vestigen op huiswierden ('podia') in de Fivelboezem, die in de 13e en 14e eeuw werden omgracht en steeds verder verhoogd. Rond de Oldenzijlsterweg liggen nog altijd minstens 7 van deze huiswierden. Het dorp vormt onderdeel van de nederzettingenreeks Rottum - Doodstil - Zandeweer - Oldenzijl - Oosternieland, die in een lint ten zuiden van het Meedstermaar liggen.

Rond 1200 wordt de Oldijk, een van de eerste kadijken (= zomerdijken) in de Fivelboezem aangelegd vanaf Uithuizen via Oldenzijl, om Garsthuizen heen naar Westeremden, waarmee de Oldenzijlster 'podia' binnen het bedijkte gebied komen te liggen en er een dijkdorp ontstaat. Oldenzijl wordt een 'echt dorp' door de bouw van de Nicolaaskerk in de 1e helft van de 13e eeuw, hoewel het door de beperkte uitbreidingsmogelijkheden altijd een klein dorpje blijft (in tegenstelling tot bijvoorbeeld Uithuizen en Uithuizermeeden, die in het kweldergebied meer mogelijkheden hadden om te groeien).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Voor heel Noord-Groningen is de afgelopen jaren geïnventariseerd wat per kern de - doorgaans dalende - scholierenprognoses voor de komende jaren zijn. Volgens het Spreidingsplan Noord-Groningen gaan veel scholen sluiten, en/of samenwerken of fuseren, om de kwaliteit van het onderwijs op peil te houden. Zo is (Dalton) basisschool De Schutsluis in Oldenzijl na afloop van schooljaar 2014-2015 gesloten. De kinderen gaan sindsdien naar school in buurdorp Zandeweer, waar basisschool Onnema een Dalton basisschool is geworden, als gevolg van de fusie met de school van Oldenzijl (overigens was aanvankelijk ook de school van Zandeweer beoogd te worden gesloten. Door protest van de inwoners van beide dorpen is deze fusie het resultaat).

De nieuwe fusieschool heet Openbare Dalton Basisschool Nijenstein. Op lange termijn zakt men ook daar wellicht door de - voor de regio vastgestelde - bodem van 80 leerlingen. Samenwerking met een 3e school wordt dan noodzakelijk (hoewel men vanwege de bijzondere onderwijsvorm wel een aantrekkende kracht voor omliggende dorpen verwacht. Ook in Oldenzijl kwamen leerlingen uit ca. 10 omliggende dorpen). Een herbestemming voor het schoolgebouw is nog niet bekend. Overigens huist in hetzelfde complex ook Dörpshoes Lutje Brussel.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Nicolaaskerk - volgens een Gronings krantenartikel uit 1925 'het meest karakteristieke kerkje onzer provincie' - is al snel na het aanleggen van de dijk gebouwd, namelijk in de 1e helft van de 13e eeuw (toen Amsterdam nog niet bestond en de Randstad nog een moeras was, zegt men in Oldenzijl trots). Het westelijke deel van de kerk is van iets latere datum. De kerk is een goed voorbeeld van de overgang van romaans naar romano-gotiek. Het grondplan van de kerk is dat van een eenbeukige zaalkerk met een inspringende halfronde apsis. Het gebouw bestaat uit vier traveeën. De vensters zijn nog rondbogig, maar de baksteen-architectuur is al weelderig. Deze bouwstijl is verwant aan die van de kerken van Huizinge en Siddeburen. Nadere informatie over het kerkje vind je onder de link, waar o.a. diverse publicaties te vinden zijn van Teun Juk over de geschiedenis van de kerk en van het dorp.

De Nicolaaskerk is in 2008 aan de eredienst onttrokken en overgedragen aan de Stichting Nicolaaskerk, die de kerk beheert en verhuurt voor bij een dergelijk pand passende activiteiten. Zo is het een prachtige locatie voor concerten. Door de schitterende akoestiek komen koren, vocalisten en instrumentalisten geweldig tot hun recht. Het mooie gebouw leent zich verder bijzonder goed voor rouw- en trouwdiensten, exposities en lezingen.

In 2011 heeft het kerkje een flinke opknapbeurt ondergaan. Het kampte vooral met vochtige muren. Daardoor vielen er stukken pleisterwerk van de binnenmuren en gewelven. De verwachting is dat het vochtprobleem door het aanleggen van drainage en een schelpenstrook om de kerk definitief tot het verleden behoort. Ook de eeuwenoude fundering is hersteld en loszittende stenen zijn opnieuw gevoegd. Het torentje op de nok van het dak is aangepakt. De kerkklok is gerepareerd en luidt weer. Ook de omgeving van de kerk heeft een vernieuwing ondergaan. In 2016 is de aardbevingsschade aan het kerkje van Oldenzijl hersteld.

- De laatste jaren verschijnen steeds meer ooievaars in Oldenzijl. Het leek de inwoners dan ook een goed plan een ooievaarsechtpaar middels een Uivernest (= ooievaarsnest) een gastvrij onderdak te bieden. En zo geschiedde. Het nest is, heel symbolisch, op Valentijnsdag, 14 februari 2015, geplaatst.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Wandelroute 'Op de grens van wad en water' (Oldenzijl - Uithuizen - Zandeweer) (ca. 8 km).

- Wandelroute 'Dijken en wad' (Oldenzijl - Garsthuizen - Eppenhuizen) (ca. 10 km).

- 'Parels in de Eemsmond. Een wandeling door het wierdenlandschap van de Fivelboezem' (Uithuizen - Doodstil - Zandeweer - Oldenzijl - Eppenhuizen - Rottum - Usqert) (ca. 18 km).

Je kunt de routes gratis downloaden, maar een kleine bijdrage (op NL58RABO 0367419297) voor het onderhoud van de kerk wordt zeer op prijs gesteld!

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Oldenzijl.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Oldenzijl.

Reactie toevoegen