Luyksgestel

Plaats
Dorp
Bergeijk
Zuidoost-Brabant Kempen
Noord-Brabant

luyksgestel groeten uit [640x480].jpg

Luyksgestel Groeten uit

Luyksgestel Groeten uit

NB gemeente Luyksgestel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Luyksgestel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Luyksgestel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Luyksgestel

Terug naar boven

Status

- Luyksgestel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen, gemeente Bergeijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996. Overigens is er in de jaren twintig al sprake van pogingen tot herindeling van deze gemeenten. Dat heeft al met al dus toch nog ca. 75 jaar geduurd voor het daadwerkelijk zover was.

- Wapen van de voormalige gemeente Luyksgestel.

- Onder het dorpsgebied van Luyksgestel valt een klein deel van buurtschap De Pielis en vallen ook nog de buurtschappen Boscheind, Rijt en Sengelsbroek.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Gèssel, Gèèsel.

Inwoners
Een inwoner van dit dorp is een Gesselnaar.

Oudere vermeldingen
1343 Gastel, 1573 Ghestel, 1645 Luycx Gestell, 1773 Luiks Gestel, 1810 Luiksgestel.

Naamsverklaring
Bevat het in Brabant vaker voorkomende toponiem gastel of gestel 'gasthuis', waarvoor zie Gastel. De toevoeging Luiks- dateert uit de tijd dat dit gebied tot het prinsbisdom Luik behoorde (tot 1807), ter onderscheiding van Moergestel.(1)

Terug naar boven

Ligging

Luyksgestel grenst in het W en NW aan Weebosch, in het N aan 't Loo, in het NO en O aan Bergeyk en in het ZO en Z aan België en de Belgische plaatsen De Kolonie, Heide-Heuvel en Lommel, en ligt Z van Eersel en ZW van Valkenswaard, Veldhoven en Eindhoven.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Luyksgestel 142 huizen met 810 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 30/186 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Reijd (Reyd) 33/195, Sengelsbroek 44/241 en Bosch 35/188. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.200 huizen met ca. 3.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Verhalen over de geschiedenis van Luyksgestel op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Luyksgestel heeft 10 rijksmonumenten.

- Luyksgestel heeft 11 gemeentelijke monumenten.

- Molen De Grenswachter.

- Molen De Deen. - Nieuws van Molen De Deen op Facebook.

- Mariakapellen.

- In de oude bakkerij van het Kempisch Bakkerijmuseum in Luyksgestel wordt naar speciaal recept nog echt ouderwets ambachtelijk gebakken. Zij stoken de oven met takkenbossen, mutserds genaamd. Rond de oude troggen kan het proces van deeg bewerken worden gevolgd. Wanneer het deeg voldoende gerezen is, krijgt iedere bezoeker een stukje deeg en hij of zij kan daarmee een broodje maken. Ook kan men dan eigen bakproblemen aan de bakker voorleggen. Verder is er nog een Oudhollands bakkerswinkeltje. Na het uitdweilen van de oven vertelt de molenaar u graag de geschiedenis en de werking van de naast het museum gelegen oude molen.

- Schrijversmuseum Arie van der Lugt (Kapellerweg 15) staat bij het Bakkerijmuseum en molen de Grenswachter. De stichting Comité Actie Van der Lugt heeft jarenlang gewerkt om de originele schrijvershut van de bekende Nederlandse romanschrijver Arie van der Lugt, vanaf zijn plaats bij de vroegere woning van de schrijver aan het Boscheind in het dorp te demonteren, te verplaatsen en te restaureren. Zo heeft de hut een nieuwe functie als museum, dat over het leven en werk van Arie van der Lugt vertelt. Vanuit die hut heeft Van der Lugt vele boeken geschreven, waaronder ook enkele boeken die tot een tot een toneelstuk zijn omgezet, Die werden dan in het nabijgelegen Openluchttheater De Hunnebergen opgevoerd. In die beginjaren is het zelfs zo geweest dat de toneelspelers zich in het huis van Arie konden omkleden, omdat er in die tijd nog geen voorzieningen waren in het theater.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Jan van den Dungen heeft een mooie wandeling van ca. 1 uur gemaakt door Luyksgestel e.o, genaamd 'Ronddolen van Lourdesgrot naar Kraaienpoot tot Koperteut'.

- Openluchttheater De Hunnebergen in Luyksgestel (Boscheind 100) is het op een na oudste openluchttheater van de provincie Noord-Brabant. Het biedt een podium voor (inter)regionale spelersgroepen en toneelverenigingen die gezamenlijk een groot scala aan voorstellingen bieden aan een breed publiek. Van toneel en komedie tot muziekuitvoeringen voor kinderen.

Bij het 20-jarig bestaan van toneelvereniging De Grenswachters in 1930 wordt achteraan op ’t Boscheind openluchttheater De Hunnebergen aangelegd. Het bos waarin het openluchttheater is gelegen was eigendom van de familie Hendrikx. Deze familie bestond uit toneelenthousiasten en waren een drijvende kracht bij de Grenswachters. Dit enthousiasme leidt tot plannen om de toneelvereniging jaarlijks een openluchtspel te laten spelen. Voor uitvoering van die plannen wordt door de familie Hendrikx in samenwerking met toneelvereniging De Grenswachters, in eigen beheer dit openluchttheater aangelegd. Het ouder worden van eigenaar Piet Hendrikx (1899-1995), en de daarmee stijgende vrees dat het bosperceel in de toekomst in handen zou komen van iemand die niets voor toneel voelde, alsmede de jaarlijkse onderhoudskosten en kosten van de noodzakelijke verbeteringen, leiden er in 1961 toe dat de gemeente het bos met het theater aankoopt. Zij geeft in 1962 de exploitatie in handen van de thans nog steeds exploiterende Stichting De Hunnebergen.

In dit gebied zijn diverse grafheuvels blootgelegd. De bevolking sprak vanwege hun treffende gelijkenis al snel over hunnebedden of hunnebergen. Maar de naam zou ook kunnen wijzen op de aldaar gevonden urnen. Dit laaste is het meest waarschijnlijke. Het theater is omgeven door heuveltjes, dus het is mogelijk dat de naam Hunnebergen een verbastering is van Urnenbergen.

In de beginjaren was het gewoon als er meer dan duizend bezoekers op een zondagmiddag naar het openluchttheater kwamen. Met een openluchtvoorstelling was zowat het hele dorp gemoeid; de ene helft van de inwoners was in het openluchttheater, toneelspelers, kaartjesverkopers, fietsenstallers en ordehandhavers, de andere helft van hen zat zondagsmiddags op de banken voor hun huizen om te kijken maar de voorbijtrekkende bezoekers, die later zelfs met bussen uit de Kempen werden aangevoerd. - Zie verder de pagina geschiedenis van Openluchttheater De Hunnebergen.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Luyksgestel door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Luyksgestel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Luyksgestel.

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Luyksgestel is opgericht in 1996 met als doel de leefbaarheid in het dorp te behouden en waar mogelijk te verbeteren. Er is regelmatig contact tussen de gemeente Bergeijk en de Dorpsraad. De Dorpsraad geeft de gemeente gevraagd en ongevraagd advies over allerlei zaken die in het dorp spelen.

- MFC: - "Ac…Cie! verzorgt een gevarieerd aanbod in Gemeenschapscentrum Den Eijkholt. Behalve theatervoorstellingen worden er tal van activiteiten, lezingen, workshops en exposities georganiseerd. Den Eijkholt wil inspelen op de vraag en behoefte die er is in Luyksgestel, dus als je wensen of ideeën hebt dan wil de commissie dat graag weten. Ook is de commissie op zoek naar nieuwe enthousiaste leden die mee willen werken aan het optimale gebruik voor jong en ouder van ons prachtige gemeenschapscentrum als kloppend hart van onze gemeenschap. Met elkaar maken we er wat moois van!"

- Onderwijs: - Basisschool De Klepper in Luyksgestel heeft een nieuw schoolgebouw waarin samenwerken centraal staat. Op de bovenverdieping werken de groepen 6, 7 en 8 rond een prachtig leerplein, waar kinderen kunnen werken aan de computer of rond gemeenschappelijke werktafels. Op de benedenverdieping werken de leerlingen van de groepen 1 t/m 5 samen rond hun leerplein, waar betekenisvolle hoeken zijn ingericht waar de kleuters samen spelend leren. Ook de oudere kinderen werken regelmatig in de hoeken, maar zij ontmoeten elkaar in ieder geval op het leerplein. Basisschool De Klepper heeft 10 groepen die bediend worden door 16 leerkrachten. Daarnaast is er een kwaliteitsondersteuner (KO) werkzaam die de leerkrachten ondersteunt wanneer er hulpvragen zijn bij het leerproces.

De naam van de school is afgeleid van de Luyksgestelse traditie "Klepperen". De jongens vanaf groep 3 gaan op witte donderdag, goede vrijdag en paaszaterdag in alle vroegte de straten door met een houten "Klepper" om de inwoners het Paasfeest aan te kondigen. Op deze drie dagen worden ook drie verschillende teksten gezongen. Op paaszaterdag gaan ze huis aan huis eieren, snoep en geld ophalen om hun klepperacties te bezegelen. Ze hopen deze traditie nog lang in ere te houden.

- Muziek: - Harmonie Theodatus.

- Sport: - Wie tegenwoordig het sportcomplex van voetbalvereniging V.V. De Raven in Luyksgestel betreedt, treft een pracht hoofdveld aan met een zitplaatsentribune, een bijveld, een trainingsveld, kleedkamers en een kantine. Vroeger was men echter al heel gauw tevreden met een knollenveld. Ooit geweten dat de spelers van De Raven zo’n veld destijds ook nog zelf moesten aanleggen? Maandenlang, avond na avond, trokken de Ravenjongens met kruiwagens van Café ’t Smedje via de Groenstraat naar de Lommelsedijk om uiteindelijk een redelijk geëgaliseerd veld op te leveren. Met geel zand werd de belijning aangebracht. De beide doelen werden van hout gemaakt. Dat was dan het voetbalveld...

Voor velen klinkt de naam V.V. De Raven zo vertrouwd in de oren dat men zich niet kan voorstellen dat er ooit lang is nagedacht voordat uiteindelijk deze naam is gekozen. Omdat de jongens als clubkleur zwart hadden gekozen - want de goedkoopste kleur, omdat de binnenvoering van oude jassen gebruikt kon worden om er shirtjes en broekjes van te maken - werden een aantal originele namen verzonnen, zoals De Kraaien, De Merels en De Spreeuwen. Het is uiteindelijk dus De Raven geworden. Door het veelvuldig wassen van het “binnenvoeringtenue“ waren de zwarte shirtjes en broekjes echter in korte tijd al niet meer om aan te zien... Zodra het het financieel wat beter ging met de club besloten ze dan ook tot de aanschaf van een groen-witte combinatie. Zie daar het ontstaan van de groen-witte Raven. Aldus enkele mooie anekdotes uit De geschiedenis van V.V. De Raven.

- De leden van Landelijke Ruiters en Ponyclub LR & PC Sint Martinus uit Luyksgestel zijn naast het rijden van (selectie)wedstrijden en kampioenschappen ook actief bij andere activiteiten. Ze rijden bijvoorbeeld ieder jaar mee met de Processie en zijn aanwezig bij Gerardus. Daarnaast nemen recreanten en wedstrijdruiters deel aan verschillende oriëntatieritten, waaronder Eersel-Postel. Bovendien organiseert de activiteitencommissie door het jaar heen verschillende leuke activiteiten voor alle leden van de vereniging, waarbij de jaarlijkse onderlinge wedstrijd met aansluitend de feestavond een van de hoogtepunten is.

Reactie toevoegen