Lithoijen

Plaats
Dorp
Oss
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

lithoijen_collage_2.jpg

Lithoijen, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Lithoijen, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Lithoijen.JPG

Lithoijen, Prelaat van de Bergplein, met de H. Remiguskerk en links het oude raadhuis

Lithoijen, Prelaat van de Bergplein, met de H. Remiguskerk en links het oude raadhuis

Lithoijen..JPG

Lithoijen, het oude raadhuis, nu restaurant

Lithoijen, het oude raadhuis, nu restaurant

Lithoijen (2).JPG

Dorpsgezicht Lithoijen in de herfst

Dorpsgezicht Lithoijen in de herfst

Lithoijen (3).JPG

We kijken nog even om naar de mooie plaats Lithoijen

We kijken nog even om naar de mooie plaats Lithoijen

gemeente_lithoijen_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Lithoijen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Lithoijen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Lithoijen

Terug naar boven

Status

Lithoijen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Oss. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1938. In 1939 over naar gemeente Lith, in 2011 over naar gemeente Oss.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Lithooie.

Oudere vermeldingen
Lithoyen, 987-996 Littam, 1119 Litam, 1138 Litta, Littam, 1200 kopie 13e eeuw Litte minoris, 1288 kopie ca. 1600 Littoyen, 1304 molendinum venti de Litthe et de Litthoyen, 1307 kopie 17e eeuw Lytthoyen, 1573 Lytt Oeyen, 1870 en 1901 Lithoijen, 1883 Lithooijen. De eerste schriftelijke vermelding van deze plaats komt voor in een oorkonde, waarin de Franse koning Hugo Capet onder andere de eigendomsrechten van de Benedictijner abdij Sint Remigius in Reims op domeingoederen in onder andere Meerssen en Lithoijen bevestigt. Vandaar dat Sint Remigius hier de patroonheilige van de kerk is.

Naamsverklaring
Samenstelling van ooi 'land aan een waterloop', hier de Maas, en de plaatsnaam Lith. Lithoijen heette aanvankelijk ook Lith en ter onderscheiding van het andere Lith werd het wel Litta minor of Klein Lith genoemd. Omdat de klemtoon op de tweede lettergreep valt, menen sommigen dat de plaatsnaam opgevat moet worden als 'het Lith dat grenst aan de plaats Oijen'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Lithoijen ligt NW van Oss, O van Lith, ZW van Oijen, W van Teeffelen, en grenst in het N aan de rivier de Maas, met N daarvan het (Gelderse) dorp Alphen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Lithoijen, die alleen het gelijknamige dorp omvat, 104 huizen met 735 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 360 huizen met ca. 900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Op de koorzolder van de kerk is het Remigiusmuseum ingericht, dat wordt beheerd door de heemkundekring. In het museum zijn rijk geïllustreerde schuifpanelen te vinden waarop de geschiedenis van Lithoijen in geuren en kleuren staat beschreven. Uit opgravingen zijn o.a. te zien een onderkaak van een babymammoet, Romeinse spinsteentjes en musketkogels uit de Napoleontische tijd. Uit de afgebroken Calvarieberg op het Lithoijense kerkhof kwam een engelenkopje van terracotta tevoorschijn, waarschijnlijk gemaakt door de in Lith geboren beeldhouwer Walter Pompe (1703-1777). Het museum is geopend op een aantal zondagen van mei t/m november. Voor nadere informatie zie de agenda.

- Lithoijen heeft een aantal jonge parochianen gekend, die zich aangetrokken voelden tot een ‘religieus beroep’. Ondanks de aanwezigheid van paters Norbertijnen als pastoor, hebben zich - voor zover bekend - geen Lithoijense jongeren bij deze orde aangesloten. Wél gingen er diverse jongens naar het gymnasium/seminarie in Heeswijk. De zusters van de Sociëteit van J.M.J. trokken wél meisjes uit het dorp aan om zich bij hun orde aan te sluiten. Ook enkele kostschoolleerlingen, die in het dorp bij de zusters van J.M.J. hun lager onderwijs genoten, werden later religieuze bij deze orde. Onder deze link worden 21 in het dorp geboren religieuzen beschreven.

- Verhalen over de geschiedenis van Lithoijen op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In juli 2015 is de nieuwe rotonde aan de oostgrens van het dorpsgebied van Lithoijen feestelijk geopend, door gedeputeerde Christophe van der Maat en wethouder Ge Wagenmaker van de gemeente Oss. Daar was alle reden voor, want de rotonde heeft de onveilige T-splitsing van de N625 (J.F. Kennedybaan) met de N626 (Beatrixweg) vervangen. Behalve de aanleg van de rotonde is ook de kruising van de Kennedybaan met de Osseweg/Lutterstraat - direct W van de rotonde - veiliger gemaakt. Op deze plek is een fietsoversteek aangelegd met een brede middengeleider, waardoor fietsers in twee keer kunnen oversteken. De fietsoversteek op de Lithoijense Dijk is komen te vervallen. Ook is er nieuwe verlichting aangebracht. Hiermee is de gehele verkeerssituatie in deze omgeving een stuk veiliger geworden.

Terug naar boven

Actuele situatie

- Op de site van Heemkundekring Lith vinden we een mooie beschrijving van de actuele situatie: "Over dit dorp kunnen we heel veel historische feiten oplepelen. Maar dat gaan we niet doen. Liever vertellen we je over de gemeenschapszin die hier nog heerst. Ooit een heel dorp aan de brunch gezien op het marktplein? Dan moet je in Lithoijen zijn: geen wegwerpserviesgoed te bekennen en hoffelijkheid alom. Ooit een toneelvereniging meegemaakt die het zo druk heeft dat er zelfs een jeugdafdeling is opgezet, die evenals de volwassenen jaarlijks een succesvolle productie neerzet? Dan moet je in Lithoijen zijn. Ooit een heel dorp vol vertrouwen oude foto’s zien delen met een relatieve nieuwkomer in het dorp, die er vervolgens een tentoonstelling mee organiseert die klinkt als een klok en bovendien een echt Lithoijens Familiealbum samenstelt, dat inmiddels gretig aftrek vindt, ook buiten de dorpsgrenzen? Enfin, je raadt inmiddels waar je dan moet zijn. De bakker heeft er een café en in het voormalige raadhuis kun je weer op de koffie komen. De fruitkweker heeft er de fruitigste appels en Aagjes Oma verkoopt er antiek."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Lithoijen heeft 6 rijksmonumenten, zijnde de sluis en stuw in de Maas in het kader van de Maasverbetering (jaren dertig van de 20e eeuw), de H. Remigiuskerk (met kerkhofmuur en beelden), het voormalige raadhuis uit 1906 (Prelaat van Bergenplein 2, tegenwoordig in gebruik als restaurant) en de boerderij uit 1869 op Weisestraat 1.

- De eerste parochiekerk van Lithoijen staat in de Sluisstraat in het Groenewoud. Dat is ook het oudste deel van het dorp. Na de Reformatie moeten de katholieken hun vieringen houden in een schuurkerk. Die stond op de plaats waar nu het kerkhof is, even buiten het dorp. In 1842 is de schuurkerk vervangen door een zogeheten Waterstaatskerk. Deze is na een halve eeuw in zo'n slechte staat, dat men architect Caspar Franssen opdracht geeft het ontwerp voor een nieuwe kerk te maken. Deze kerk, de huidige Sint Remigiuskerk (Prelaat van den Bergplein 8), is in 1901 gereed gekomen. Bijzonder aan de kerk zijn o.a. de glas-in-loodramen. - Geschiedenis en beschrijving Sint Remigiuskerk op de site van de parochie.

- Tegenover de kerk ligt het voormalige klooster waar de zusters van Jezus Maria en Jozef van 1884 tot 1949 de bewaarschool en de zesklassige lagere meisjesschool hebben verzorgd en waar veel jonge meisjes in pensionaat zijn geweest.

- Aan de Sluisstraat pal onder de dijk tussen Lithoijen en Lith stond tot 1843 een klein kerkje met daarbij een kerkhof. In 2016 is hier een monument geplaatst, bestaande uit een deel van de contouren van het kerkje, een nieuw kruisbeeld en plaquettes bij het kruis en het voormalige kerkhofje. Van het vroegere kerkje is alleen een tekening bekend, van de hand van Hendrik Verhees. Het lag in het domeingebied, een hoofdhoeve met 8 hoeves van bewoners die horig waren aan de eigenaar van de hoofdhoeve. De toponiemen ter plaatse verwijzen nog naar die tijd. Op het terrein is na de afbraak van de kerk een notenboomgaard aangelegd. Er staat nu nog maar één notennboom, alsmede een oude beuk, vermoedelijk ooit deel uitmakend van de beukenhaag rond het kerkhof.

- Gevelstenen in Lithoijen.

- Hopelijk wórdt het volgende binnenkort weer een bezienswaardigheid: In Lithoijen heeft eind 19e eeuw Fort Luttereind gelegen, als onderdeel van de Zuiderwaterlinie. Dit fort was bewapend met geschut en soldaten. Mark de Reus wil deze geschiedenis weer zichtbaar maken en is daarom anno 2017 een crowdfundingactie gestart om hier een authentiek kanon uit die tijd terug te plaatsen, dat hij heeft kunnen bemachtigen. Dat kanon moet namelijk wel worden gerestaureerd, en er moet een 'rolpaard' voor worden geconstrueerd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Doordouwers. De optocht in dit dorp is op carnavalszondag.

- "In 1925 wordt in Lithoijen een toneelvereniging opgericht genaamd OKK: Oefening Kweekt Kunst. Het is de zoveelste vereniging in het dorp, want er wordt actief toneel gespeeld door allerlei geledingen van de bevolking. OKK speelt prima, maar in het naburige Lith wordt de naam al snel verbasterd tot O Knor Knor. Reden om de naam in 1928 te veranderen in Eendracht Maakt Macht. En hoewel tegenwoordig vooral de afkorting gebruikt wordt, draagt de enige in overgebleven toneelvereniging van het dorp deze naam nog altijd met ere. Aanvankelijk is het toneelspel alleen een mannending, bij vrouwenrolen wordt er dan gespeeld in travestie. Dat is in de jaren voor en vlak na de oorlog heel gebruikelijk.

Het publiek gaat aanvankelijk ook gescheiden kijken. Er zijn voorstellingen voor mannen en uitvoeringen voor vrouwen, anders krijgt men geen toestemming van de pastoor. Dat mag de pret niet drukken. Men speelt met verve en de zaal is altijd uitverkocht. In de jaren vijftig en zestig wordt de moraal wat losser en mogen er ook vrouwen meespelen met de stukken. Ook het publiek mag gemengd komen kijken. Het duurt echter tot 1974 voordat de eerste vrouwen (meisjes) lid kunnen worden van Toneelvereniging EMM. Vandaag de dag is het toneel in Lithoijen nog altijd een hobby waar velen, jong - in 1994 is de afdeling EMM-Jeugd opgericht - en ouder, hun enthousiaste bijdrage aan leveren en waar een groot publiek van kan genieten. Dat is waar Eendracht Maakt Macht trots op is. Een vereniging met en voor het dorp." Dit is een korte samenvatting uit de pagina Geschiedenis op de site van de vereniging. Jaarlijks brengt EMM-Jeugd in maart een nieuw stuk op de planken, de volwassenen doen dat in september.

- Ieder jaar organiseert Stichting AktieFix het evenement AktiePop (weekend in mei). Op zaterdagavond kun je genieten van een aantal fantastische bands op het poppodium. Op zondag is het de hele dag feest voor jong en ouder. Lekker eten en drinken, verrassende kinderactiviteiten en een gezellig terras op het plein. Op het podium muziek en theater voor de kinderen met later op de middag weer een geweldig popprogramma. Het doel van dit evenement is tweeledig: het vergroten van de naamsbekendheid van Stichting AktieFix, maar nog belangrijker is de opbrengst van dit evenement. Hiermee bekostigen zij logeerweekenden voor kinderen met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking. Kom kijken, kom luisteren, kom drinken, kom snoepen, doe mee! Alles voor het goede doel van Stichting AktieFix.

- Op de Kunstbeurs van Noord-Brabant in Lithoijen (weekend in juni, in 2019 voor de 5e keer) exposeert een breed scala van kunstschilders, beeldhouwers, keramisten en glaskunstenaars die hun sporen verdiend hebben met realistisch, naturalistisch, symbolisch of suggestief abstract werk. Met een kunstaanbod van een paar duizend kunstwerken, geëxposeerd in schitterende beursgebouwen en in een werkelijk adembenemend mooi beeldenpark van ruim 30.000 m2, is een bezoek aan deze unieke beurs meer dan de moeite waard. Je wordt niet alleen verrast door mooie kunst, maar ook door de vele activiteiten die op de beurs plaatsvinden. Zie ook het verslag Kunstbeurs van Noord-Brabant 2017 en de aftermovie van editie 2018.

- In Lithoijen hebben ze jaarlijks maar liefst 2 popfestivals: Woodstock op 't Plein (in 2019 voor de 50e keer) is in 2019 op 29 juni, en op een zaterdag in augustus is er het Eagle Eye Festival.

- Kermis (begin september).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Fietstocht van 38 km vanuit Lithoijen om Oss heen. Onderweg kom je door de dorpen Macharen, Berghem en Geffen.

- Bij Lithoijen en bij Koolwijk zijn in 2015 op particuliere agrarische grond 2 nieuwe plas-drasgebieden aangelegd ten behoeve van weidevogels. De graslanden krijgen een veel nattere inrichting. Dan kunnen vogels er in het broedseizoen zowel nestelen als foerageren. Het Brabants Landschap heeft de plannen goedgekeurd. De plannen zijn ontwikkeld door lokale weidevogelgroepen in samenwerking met de eigenaren van de grond.

- In maart 2017 is de heringerichte Hemelrijkse Waard NO van Lithoijen officieel opgeleverd. De 3 km lange nevengeul en 225 ha nieuwe natuur dragen bij aan verbetering van de ecologische waterkwaliteit, hoogwaterveiligheid en recreatieve beleving van de Maas. Met de afronding van het project Hemelrijkse waard is een stukje van de Maas teruggegeven als riviernatuurgebied. In de vorige eeuw is de rivier op veel plaatsen rechtgetrokken voor de scheepvaart en zijn oevers met stortsteen verstevigd. Door een gebrek aan ondiep en rustig water zijn veel planten, vissen en andere dieren verdwenen.

Om de chemische en ecologische waterkwaliteit in heel Europa te verbeteren is sinds het jaar 2000 de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) van kracht. Deze set afspraken moet ervoor te zorgen dat het water in alle Europese landen in 2027 weer voldoende schoon en ecologisch gezond is. Ook in Nederland werken de waterbeheerders samen aan deze opgave. De uitdaging daarbij is om kansen voor waterkwaliteit, ecologie, natuurontwikkeling en recreatie aan elkaar te koppelen. De Hemelrijkse Waard in Lithoijen is daarvan een goed voorbeeld. Een landbouwgebied ter grootte van zo’n 450 voetbalvelden is omgetoverd in een nieuw riviernatuurgebied. Door een 3 km lange geul langs de Maas te graven is het leefgebied voor planten en dieren in en langs de rivier flink vergroot.

Ook aan de recreant is gedacht. Zo staat er een uitkijktoren, is een wandelpad met vlonders aangelegd en ontsluiten parkeerplaatsen het terrein voor de natuurliefhebber die er zo heerlijk kan struinen. Bovendien is dit gebied waterveiliger geworden. Doordat het rivierwater meer ruimte heeft gekregen is de waterstand bij hoogwater 4 tot 7 cm lager dan voorheen.

Jan Hendrik Dronkers, directeur-generaal Rijkswaterstaat, roemde bij de officiële opening van het heringerichte gebied de manier waarop dit project in samenwerking tot stand is gekomen. Rijkswaterstaat en mede grondeigenaar Natuurmonumenten zijn in dit project als partners opgetrokken. Bovendien hebben inwoners van Lithoijen in zogeheten ontwerpateliers actief over de diverse elementen van het uiteindelijke ontwerp meegedacht. ‘Daarmee is dit project een voorbeeld voor de manier waarop we in dit land onze leefomgeving samen duurzaam kunnen inrichten’, aldus Dronkers. Ook Fons Mandigers, gebiedsmanager bij Natuurmonumenten, is trots op het project: ‘Na meer dan twintig jaar van grond verwerven tot herinrichten, hebben wij samen met de partners een prachtig resultaat neergezet waarbij hoogwaterveiligheid, natuur en ruimtelijke kwaliteit samen kunnen komen. Het is een voorbeeld voor al die andere projecten die de komende jaren langs de Maas nog gaan spelen.’ (bron: Rijkswaterstaat)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Lithoijen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs en kinderopvang: - "Basisschool Sint Jozef in Lithoijen biedt een moderne leeromgeving, waarin kinderen creatief en thematisch worden gestimuleerd om van en met elkaar te leren. We streven er iedere dag naar om kwalitatief goed onderwijs te geven aan ieder kind in een kleinschalige en veilige omgeving. We zijn telkens op zoek naar mogelijkheden om tegemoet te komen aan de onderwijsbehoeften van onze leerlingen en zoeken kansen om het optimale resultaat te behalen."

- "Al meer dan 16 jaar biedt De Blokkendoos vertrouwde en betaalbare kinderopvang in Lithoijen en omgeving. Met liefdevolle en professionele aandacht voor elk kind van 0 tot 13 jaar. In een kleinschalige huiselijke sfeer, flexibel en met een hoge kwaliteitsstandaard."

- Sport: - "Watersportvereniging WV De Maaskant is prachtig gelegen aan de dode Maasarm bij Lithoijen en kijkt uit op de Alphense en Hemelrijkse Waard. We zijn verliefd op het zeilen, zowel recreatief als in wedstrijdverband, maar beoefenen ook andere varianten van watersport en maritiem vertier. Zeilwedstijden, tochten, evenementen, jeugdzeillessen en shanty heeft allemaal een plaats bij De Maaskant. In onze eigen haven hebben we ligplaatsen, zowel in het water als op de wal. Clubhuis en terras bieden ruimte voor gezellig en sfeervol samenzijn van de leden. Er is beperkt plaats voor passanten, bootlengte tot 14 meter. Het is bescheiden maar je vindt bij ons: electra (6A), water, WC en douche.

De Maaskant staat in de wijde omtrek bekend als een vereniging met een grote groep wedstrijdzeilers. Op de agenda staan uiteraard de woensdagavondcompetitie (WAC) en diverse andere wedstrijden. Iedereen kan meevaren. Nog geen ervaring met wedstrijdzeilen? Geen probleem! De leden van de wedstrijdcommissie maken je graag wegwijs in het starten, boeien ronden en de snelste weg varen. De jeugdcommissie verzorgt zeillessen voor de (klein)kinderen van leden. De commissie draait volledig op de inzet van vrijwilligers. Zij investeren hun schaarse vrije tijd in het begeleiden en opleiden van de jeugdleden. Drijfveer is betrokkenheid bij het zeilen, de club en uiteraard het plezier. Naast de lessen worden er ook allerlei activiteiten georganiseerd. Er zijn momentel drie categorieën: optimisten (jongste zeilers), zwaardboten, en tweemansboten. Voor kinderen vanaf 8 jaar en in het bezit van 2 zwemdiploma’s. Er zijn 7 club-Optimisten beschikbaar voor nieuwe leden."

- Zorg en welzijn: - Stichting AktieFix organiseert al sinds 1969 1x per maand in Lithoijen logeerweekenden voor kinderen met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking. En dat zijn niet zomaar weekenden! De staf van vrijwilligers doet steeds haar uiterste best om tijdens de weekenden deze groep kinderen even hun beperking te laten ‘vergeten’. Zoveel mogelijk doen wat ieder ander doet, met de juiste begeleiding. Zo staat een bezoek aan een groot pretpark elk jaar op de agenda, maar ook wordt er een cruise gemaakt, workshops gevolgd, en is er een jaarlijks terugkerend feestelijk spektakel genaamd AktiePop (zie daarvoor hierboven onder het kopje Jaarlijkse evenementen). De kinderen genieten volop tijdens de logeerweekenden. Maar de overige gezinsleden ook: zij kunnen zich even op elkaar concentreren zonder de extra zorg!

- Genealogie: - Doop-, Trouw- en Begraafregisters Lithoijen 1681-1802. - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Lithoijen.

Reacties

(2)

Complimenten voor de actualiteit van de gegevens over ons mooie dorp Lithoijen. Ik hoorde u vanmorgen op de radio en was meteen benieuwd. Bedankt voor dit initiatief. Met hartelijke groet,
Till Willems

Dank voor uw compliment! Dat doet mij altijd goed om te horen, als een inwoner vindt dat zijn/haar plaats goed beschreven is. Dat stimuleert om door te gaan met de puntjes op de i zetten, want ik heb zojuist ook over uw dorp nog wat aanvullingen gevonden en verwerkt en nog enkele beschrijvingen uitgebreid (o.a. m.b.t. de watersportvereniging, de rotonde, en de Actuele situatie (nieuw hoofdstuk), is een mooi verhaal van de heemkundekring over uw dorp), en nog wat inmiddels 'dode links' gewijzigd of verwijderd. U ziet dat over ca. een dag na nu, omdat de pagina's naar de bezoekers toe 1x per dag worden gewijzigd. Mocht er nog iets ontbreken (bijv. een bezienswaardigheid, evenement of vereniging) waarvan u vindt dat het op een pagina als deze thuishoort, dan verneem ik dat graag.
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen