Oss

Plaats
Stad en gemeente
Oss
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

oss_plaatsnaambord_kopie.jpg

Oss is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant.

Oss is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant.

gemeente_oss_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Oss anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Oss anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Oss

Terug naar boven

Status

- Oss is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant.

- De gemeente Oss omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de steden Megen en Ravenstein, de dorpen Berghem, Demen, Deursen-Dennenburg, Dieden, Geffen, Haren, Herpen, Huisseling, Lith, Lithoijen, Macharen, Maren-Kessel, Neerlangel, Neerloon, Oijen, Overlangel en Teeffelen en de buurtschappen Achterste Heide, Benedeneind, Boveneind, Driehuizen, Duurendseind, Elst, Gement, Keent, Koolwijk, Lagekant (deels) en 't Wild. Dit zijn in totaal 3 steden, 17 dorpen en 11 buurtschappen.

- De gemeente Oss is in 1994 vergroot met de gemeenten Berghem en 'Megen, Haren en Macharen', in 2003 met de gemeente Ravenstein en in 2011 met de gemeente Lith (zie rapport 'Lessen en leerervaringen Gemeentelijke herindeling Lith-Oss'). In 2015 is een gedeelte van de voormalige gemeente Maasdonk, zijnde het dorp Geffen, naar de gemeente Oss overgegaan (het overige gedeelte van de gemeente Maasdonk is toen overgegaan naar de gemeente 's-Hertogenbosch).

- De volgende kernen die t/m 2002 onder de gemeente Ravenstein vielen: Demen, Deursen-Dennenburg, Dieden, Huisseling, Keent, Neerlangel, Neerloon en Overlangel, hebben in 1978, bij de invoering van ons huidige postcodesysteem, geen eigen postcode en bijbehorende postadres-plaatsnaam toegekend gekregen. Voor de postadressen lagen die plaatsen daarom zogenaamd 'in' Ravenstein. Dat was natuurlijk niet handig; bezoekers, leveranciers en hulpdiensten gingen in de kern Ravenstein op zoek naar de adressen in kwestie, en ook de postsortering ging niet efficiënt omdat alles dezelfde postcode had. Na onderhandelingen tussen gemeente Oss en PostNL is dit probleem sinds 2017 eindelijk opgelost, en hebben de genoemde kernen een eigen postcode gekregen met daarbij, waar het natuurlijk eigenlijk om draait, een bijbehorende postadres-plaatsnaam, zodat de inwoners vanaf dan ook voor de postadressen weer in hun eigen woonplaats wonen.

- De buurtschap Koolwijk daarentegen, die t/m 2002 ook onder de gemeente Ravenstein viel en wél een eigen postcode en bijbehorende postadres-plaatsnaam toegekend had gekregen, heeft deze weer moeten "inleveren" en valt anno 2017 voor de postadressen onder het dorp Herpen.

- Wapen van de gemeente Oss.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Oss.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1069 kopie 12e eeuw Os, 1147-1148 kopie 13e eeuw Os, 1161 Os, 1205-1233 de Osse, 1244 de Osse, 1351 de Oss, 1533 Osch, 1883 Osch, 1901 Oss.

Naamsverklaring
Etymologie onbekend. De oude verbogen vormen van het type Osse treden telkens op in combinatie met het Latijnse voorzetsel de 'van'. Als de naam verband houdt met het nabijgelegen Ussen, dan kan gedacht worden aan een oude waternaam. Heeft niets van doen met os 'gecastreerde stier'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Oss grenst in het ZW aan Nuland, Kruisstraat en Empel, in het NW, N en NO aan de rivier de Maas en de provincie Gelderland, in het NW aan Hoenzadriel, Kerkdriel, Alem en Heerewaarden, in het N aan Dreumel, Alphen, Maasbommel, Appeltern en Batenburg, in het NO aan Niftrik en Balgoij, in het ZO aan Grave, Velp en Reek en in het Z aan Schaijk, de A59, Nistelrode, Heesch en Vinkel, en ligt NO van Rosmalen en 's-Hertogenbosch, OZO van Zaltbommel, ZO van Geldermalsen en Tiel, Z van Druten, WZW van Wijchen en Nijmegen, WNW van Cuijk en N van Uden en Veghel. Door het O van de gemeente loopt de A50, van ZW naar NO; in het uiterste midden-zuiden van de gemeente ligt een deel van het Knooppunt Paalgraven (A59/A50). De gelijknamige hoofdplaats ligt centraal in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Oss 691 huizen met 4.000 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp en buurtschap Heuvel samen 189/1.113 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Schaijk 66/712, Achterschaijk 22/118, Horzak 13/60, Korenstraat 16/76, Molenstraat 74/374, Heesche Weg 12/53, Ruwaard 21/107, Kortvoort 20/91, Kruisstraat 29/151, Vlashoek 26/123, Boschstraat 46/222, Amsteleind 32/167, Vierhoekje 33/153, Heihoek 20/98, Ussen 22/118 en Vlied 50/264. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 40.000 huizen met ca. 91.000 inwoners, waarvan ruim 26.000 huizen met ca. 58.000 inwoners in de gelijknamige stad.

- Op de site Oss in Cijfers vind je allerlei statistieken betreffende de gemeente, onderverdeeld in de thema's Kerncijfers, Bevolking, Migratie en integratie, Huishoudens, Wonen, Woningmarkt, Economie, Werk, Inkomen, Sociale zekerheid, Sociale regelingen, Jeugdhulp, Bestuur, Financiën, Onderwijs, Veiligheid, Verkeer, en Zorg en gezondheid.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Oss, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Gesticht in 1935 als museum voor stad en streek, heeft Museum Jan Cunen zich vooral vanaf de jaren negentig ontwikkeld tot een dynamisch museum met een sterke profilering gericht op hedendaagse en 19e-eeuwse kunst. Daarnaast richt het museum zich op de lokale geschiedenis, met als speerpunten archeologie en industriële geschiedenis. Museum Jan Cunen is gevestigd in een monumentale fabrikantenvilla. "Museum Jan Cunen is een inspirerende ontmoetingsplek, waar schoonheid en verbeelding samenkomen. Het  museum wil regionale, nationale en internationale verhalen van beeldende kunst, cultuur en lokale geschiedenis toegankelijk maken voor een breed publiek, waarbij de emotie, de beleving én de beroering van de bezoeker centraal staan. Kom, kijk en laat je verwonderen!

Om deze missie in te kleuren spreekt ons de beeldspraak van de groeiparel aan. In weerwil van de bezuinigingstaakstelling willen we met het museum groeien. Groeien in kwaliteit, publieksbereik en uitstraling. Museum Jan Cunen is een groeiparel; we hebben immers al een prachtige basis om op voort te bouwen: gehuisvest in Villa Constance, een van de mooiste monumenten in de stad. Een monument dat ook nog eens getuigt van de unieke geschiedenis van Oss en Maasland. En er is door de jaren heen een kunstcollectie opgebouwd waar menig museum jaloers op kan zijn. Gebouw, collectie en onze geschiedenis bieden een onuitputtelijke bron om te verhalen en te verbeelden. In dat verhalen en verbeelden ligt wat ons betreft de uitdaging voor de komende jaren; juist daarin willen we groeien. We willen het museum verder ontwikkelen als plek waar de verbeelding aan de macht is. Een plek waar je schoonheid kunt ervaren; een plek van bezinning en vergezichten. En waar de verbeelding aan de macht is, is ook ruimte voor opinie en debat, voor schurende inzichten en opvattingen die wakker schudden. Ook daarin wil Museum Jan Cunen groeien.

Villa Constance is een prachtige plek voor een prachtig museum. Daar willen we zoveel mogelijk inwoners van de stad en bezoekers van buiten ontvangen. Maar we willen ons ook buiten het museum manifesteren, in de wijken en de kernen, in het onderwijs en bij bedrijven, op locatie en online. We willen Museum Jan Cunen weer in de hoofden en de harten brengen van de inwoners van Oss en Maasland. Bovendien wil Museum Jan Cunen een nationaal publiek raken en trekken. De andere culturele instellingen kennen een vergelijkbare ambitie; waar mogelijk en zinvol zullen we samen met onze culturele partners werken aan een aantrekkelijk culturele klimaat in onze gemeente."

- Stichting de Werkende Mens.

- De Osse Canon. Brengt de geschiedenis van Oss in beeld in 50 'vensters'.

- Verhalen over de geschiedenis van Oss op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De N329 is de aansluiting van Oss op het hoofdwegennet en loopt O van de stad langs alle industrieterreinen van de stad naar de haven en spooroverslag. De gemeente wilde de tweebaansweg 'gewoon' verdubbelen tot de provincie het project in 2009 aanwees als proeftuin. Het prestigieuze project 'Weg van de Toekomst' zoals het sindsdien heet, is onder meer uniek omdat de 6,5 kilometer lange weg voor zover bekend als eerste meer dan energieneutraal wordt. Zonnepanelen in de vorm van bomen langs de weg leveren per jaar 100.000 kilowattuur op, genoeg voor ongeveer dertig huishoudens. Ze compenseren het stroomverbruik van bijvoorbeeld de verkeersinstallaties. Rode, oranje en groene LED-lampjes aan de bermzijden in de weg nemen automobilisten letterlijk mee in de groene golf langs de vijf kruisingen met verkeerslichten. Het oude asfalt wordt maximaal hergebruikt: het dient na verwerking als fundering voor de nieuwe weg.

De gereconstrueerde weg, inclusief een nieuwe ondertunneling van het spoor, is in 2013 opgeleverd. Zie ook deze videocompilatie van alle bijzondere eigenschappen die van de N329 een echte Weg van de Toekomst maken. Het eindresultaat in woord en beeld. De provincie Noord-Brabant en de gemeente Oss hadden de ambitie om met de N329 de meest innovatieve en duurzame weginfrastructuur ooit te realiseren. Architectenbureau wUrck, die het ontwerp heeft verzorgd, licht hier in detail toe welke innovatieve voozieningen in de N329 zijn gerealiseerd. - En hier vind je nog een toelichting van de gemeente. En de bouwcombinatie van Ballast Nedam en Van Gelder (Pro 329), die de weg heeft gerealiseerd, licht hier toe wat er zo bijzonder aan het project is.

- In Oss dreigden 2.175 banen te verdwijnen omdat moederbedrijf Merck van MSD (voorheen Organon) de hele onderzoeksafdeling wilde sluiten. Na een jaar vol protest en verzet werd er overeenstemming bereikt over het behoud van 900 banen. Voor de gebouwen en machines die overblijven, werd een campus in het leven geroepen waar ontslagen onderzoekers aan het werk kunnen. In december 2012 is het Pivot Park (aanvankelijk Life Sciences Park genoemd) officieel geopend door Prins Willem-Alexander. Een pivot is een spil of draaipunt, iets waar alles om draait. Het park wil een spil zijn voor nieuwe en bestaande bedrijven.

In het park krijgen startende en bestaande ondernemers toegang tot unieke faciliteiten. Het park wordt een ecosysteem waar onder andere gebouwen met verschillende laboratoriumruimten en state-of-the-art onderzoeksapparatuur, zoals chemische, biologische en analytische laboratoria, beschikbaar is. Hierdoor wordt de specifieke kennis op dit gebied in Nederland, met de bijbehorende werkgelegenheid, behouden en bevorderd. Het aantal werknemers op het park is in de periode 2014-2018 gestegen van 350 naar 550 en behoort daarmee tot de sterkst groeiende campussen in Nederland. Het Pivot Park wil de komende jaren stevig doorgroeien. Onder meer door in te spelen op de komst van buitenlandse farmaceuten naar Nederland, als gevolg van de Brexit.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Oss heeft 17 rijksmonumenten.

- Oss heeft 194 gemeentelijke monumenten.

- Beschrijving orgel Onze Lieve Vrouwe Onbevlekt Ontvangen kerk. - Beschrijving orgel Paaskerk.

- Molen Zeldenrust.

- Molen Nieuw Leven.

- Bij de opgraving in 1933 van een vorstengraf uit de ijzertijd in Oss is onder meer een met goud ingelegd en gebogen zwaard aangetroffen, dat bekend is geworden als het 'vorstengrafzwaard'. Het origineel bevindt zich in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. In januari 2019 is een metershoge replica feetselijk onthuld op de rotonde in de kruising Raadhuislaan/Molenstraat/Oostwal.

- Gevelstenen in Oss.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Zoals meer prikkelende en spannende initiatieven ontstond Summer Vocals Oss (augustus, in 2019 voor de 6e keer) uit een spontaan idee; in de zomervakantie een week lang met gevorderde zangers optrekken om samen een uitdagend programma in te studeren en dat vervolgens uit te voeren voor publiek. Dat zou toch superleuk zijn! In augustus 2014 stond ‘Summer Vocals I: Words’ met 21 zangers op het podium. Het initiatief werd zo goed ontvangen, dat het sindsdien een jaarlijks evenement is. De formule trekt steeds meer gepassioneerde zangers uit Oss en elders uit het land. Vanwege het grote aantal aanmeldingen is er sinds 2018 naast de Summer Vocals ook een tweede groep, bestaande uit wat minder gevorderde zangers, die met een eigen dirigent oefenen: de Summer School. Op die manier kan ieder op zijn eigen niveau worden uitgedaagd.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- NME-Centrum en kinderboerderij De Elzenhoek is de educatieve en recreatieve ontmoetingsplek van de wijk Ruwaard, van Oss en van de regio. Jaarlijks bezoeken zo’n 150.000 kinderen, ouders en grootouders de boerderij en het educatieve centrum. Naast een heleboel dieren op de boerderij is er een natuurspeeltuin, een educatief bijenhuisje, kun je geitjes borstelen, dieren voeren en je verwonderen in het Verwonderhuis. Ook is er een vergaderruimte en het leslokaal van het Natuur- en Milieu Educatie-centrum. Er is een kleine horeca in de vorm van een snack- en koffieautomaat en een loket waar je een ijsje kunt kopen. Op De Elzenhoek werken naast een aantal beroepskrachten vele vrijwilligers, stagiaires en mensen met een beperking. - Lees hier het interview met vrijwilligers Jos van Heumen en Frank van Dorst, die in juni 2019 door de Provincie als 'Groene Helden' in het zonnetje zijn gezet.

- Elckerlyc is een avontuurlijke speeltuin in Oss die jaarlijks duizenden bezoekers trekt van heinde en ver. Hij is gebouwd door tientallen vrijwilligers, met de financiële steun van duizenden Ossenaren en sponsoring door bedrijven. Zo is de speeltuin een project geworden van en voor iedereen. Het was een reactie op een actie van de gemeente om vanwege bezuinigingen speelplekken en speeltoestellen in de buurten te verwijderen. Voor het ontwerp tekende kunstenaar Ger de Wilde, die vooral als doel heeft om kinderen uit te nodigen tot spel. De speeltuin is een samenspel geworden van houten kastelen met spannende speelhoeken, een piratenschip om te veroveren, struiken om je achter te verstoppen. Met water en zand kun je er dammen bouwen. Ook minder valide kinderen, ouders, opa's en oma's zijn van harte welkom in Elckerlyc. - Bekijk hier een mooie video over de prachtige speeltuin Elckerlyc.

Met het doorknippen van linten opende de Osse jeugdburgemeester Jara van Doorn in juni 2019 het nieuwe speelgedeelte van Speeltuin Elckerlyc. Voorzitter Wim van Dorst: "De bedoeling was om iets spectaculairs toe te voegen aan de bestaande speeltuin. Onze gedachten gingen meteen uit naar Ger de Wilde, die een kwart eeuw geleden verantwoordelijk was voor het ontwerp van Elckerlyc." De inmiddels ruim zeventigjarige Groninger bleek nog volop speeltuinontwerpen te maken en was graag bereid om hulp te bieden. Hij kwam met het idee om een beek aan te leggen: "Ik hoorde van mensen die hier vroeger kwamen spelen, dat met water spelen toch wel het allerleukst is. Ik ontwerp alleen maar natuurlijke speeltuinen, waarbij ontmoeten centraal staat. Rondkruipen in struiken en gebouwen en met water en zand bezig zijn, stimuleert dat ontmoeten en het samen spelen. Ik heb vijftig jaar ervaring in Elckerlyc laten samen komen. Deze plek heeft een bijzonder plaatsje in mijn hart."

Van Dorst: "Natuurlijk kan dat poedelen in water voor kleinere kinderen gevaarlijk zijn. Maar Elckerlyc is sowieso een avontuurlijke speelplek waar je als ouders je kinderen goed in de gaten moet houden. Kinderen leren op die manier met het gevaar om te gaan. In een week waarin je hoort dat veel kinderen helemaal niet meer buitenspelen, zorgen wij voor wat tegenwicht." Van Dorst is heel blij met de medewerking van diverse kanten: "Als je de naam Elckerlyc laat vallen, staan veel mensen en organisaties meteen in de rij om te helpen, bijvoorbeeld de gemeente Oss, Jules Iding die de uitvoering van het werk voor zijn rekening nam én een schitterende boomhut bouwde. Veel dank gaat ook uit naar Tafelronde 73, waarvan de leden tijdens een middagje klussen de schors van ruim twintig boomstammen afhaalden en als klap op de vuurpijl ons verblijdden met een sponsorbijdrage van 7500 euro." (bron: site van de speeltuin)

- Nabij Oss zijn in 2013 2 ecoducten gerealiseerd over respectievelijk de A50 en de N324. Deze ecoducten verbinden de natuurgebieden Maashorst en Herperduin met elkaar, waardoor het leefgebied van dier- en plantensoorten in deze gebieden wordt vergroot.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Oss (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Oss.

- Stadspromotie: - "We vertellen mooie en enthousiaste verhalen over de stad door. Zo laten we iedereen zien wat hier allemaal is. Allemaal verschillende verhalen, met één rode draad: We doen heel veel dingen samen. Daar zijn we echt goed in! Dat is Oss doen we dus ook samen: Samen laten we zien waar we trots op zijn."

- Media/nieuws: - Dtv / MFM is de publieke omroep voor de gemeenten Oss en Bernheze. Elke dag wordt nieuws gebracht op radio, televisie, internet en social media. Naast nieuwsprogramma's worden ook variaprogramma's uitgezonden die laten zien wat er leeft. Op die manier worden de inwoners niet alleen geïnformeerd over hun omgeving, maar ook aangezet om er actief deel van uit te maken.

- Muziek: - Dale Caña is een vrolijke en eigenzinnige sambapercussieband met meer dan 20 leden uit Oss en ruime omstreken. Sinds 2004 brengen zij vrolijke sambaklanken met een eigen sausje ten gehore.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Oss Don Bosco, - idem Eikenboomgaard, - idem Gerardus Majella, - idem Heilighart en - idem Hoogen Heuvel.

Reacties

(2)

Heel interessant, goed gedaan, blijf doorgaan. Succes!!

Dank voor uw complimenten. Dat doet mij goed om te horen! En het stimuleert mij om door te gaan met de laatste loodjes/puntjes op de i. Ik hoop dat u uw enthousiasme ook aan uw relaties wilt overbrengen, want helaas weten de meeste mensen nog altijd niet van het bestaan van de site, en degenen díe er van weten, zijn er allemaal enthousiast over.

De pagina van Oss is overigens nog maar een 'beginnetje', omdat tot heden de nadruk lag op het uitwerken van de 6.000 kleinere kernen, omdat die op het internet doorgaans nog niet goed overzichtelijk beschreven waren. Zoals in dit geval de overige onder Status vermelde kernen. Over de grote kernen zijn immers veel meer boeken en sites, dus in die zin waren die minder urgent. Komend halfjaar komen de 500 grotere kernen (= meer dan 5.000 inwoners) aan de beurt om echt goed uit te werken. Waaronder dus ook Oss. Ik heb hem net al wel vast iets verder uitgewerkt en geactualiseerd m.b.t. o.a. de Weg van de Toekomst en het Pivot Park.

Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen