Kruisland

Plaats
Dorp
Steenbergen
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

kruisland groeten uit [640x480].jpg

Kruisland Groeten uit

Kruisland Groeten uit

Kruisland

Terug naar boven

Status

- Kruisland is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Steenbergen.

- Bij de gemeentelijke herindelingen van 1997 is Kruisland onder de gemeente Steenbergen blijven vallen, hoewel de inwoners meer op Roosendaal zijn georiënteerd.

- Onder het dorp Kruisland vallen ook de buurtschappen 't Haantje, Kromme Hoek, Visberg, Vosberg en Wildenhoek.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Kröslaant.

In of op?
Men woont ‘op Kruisland’. Voor een toelichting op wanneer je 'in' of 'op' een plaats woont, zie bij Welberg.

Oudere vermeldingen
Rond 1500 Engelsdorp, 1501 Cruyslande, 1565 Tdorp van Cruyslant.

Naamsverklaring
- Vroeger wel beschouwd als een van de zogeheten kruislanden, landstukken door gelovigen aan de Kerk geschonken ter bestrijding van de kosten van een kruistocht. Onze plaats komt echter pas laat voor, zodat deze betekenis hier niet van toepassing is. Het benoemingsmotief kan hier een kruis, bijvoorbeeld een boetekruis, geweest zijn, maar aangezien in oude rekeningen sprake is van Sinte-Kruisland houdt de naam eerder verband met verering van het Heilig Kruis. (1)

- Dr. L. van Egeraat stelt in (5): “Vanuit Steenbergen werd de Kruislandse polder (oppervlakte 2.916 hectare, red.) bedijkt. Door Engelbrecht van Nassau werd hierin het dorp Kruisland gesticht. Zijn vrouw Cimburgia moest in 1487 voor hem een losgeld betalen aan de Franse koning. Zij verkreeg dit door uitgifte van de polder die zij, evenals het dorp, vanwege het geleden leed Kruisland noemde.”

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Pompedurp.

Terug naar boven

Ligging

Kruisland ligt 6 km O van Steenbergen, 4 km NW van Roosendaal, 3 km W van Oud Gastel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Kruisland 39 huizen met 250 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het gebied rond Kruisland is ingepolderd vanaf 1487. Doordat Steenbergen niet wilde dat dit dorp ook een haven zou hebben, is het dorp niet op de oorspronkelijk aangegeven plaats gebouwd. In eerste instantie zou het dorp tegenover het latere veerhuis Gastelsveer*1 worden gebouwd in plaats van midden in de polder. “Vanwege de toch grote afstand naar Steenbergen krijgt het dorp in 1497 een eigen schepenbank. Een eeuw later is het met deze betrekkelijke zelfstandigheid van Engelsdorp, zoals Kruisland toen ook werd genoemd, gedaan. De schepenbank wordt opgeheven.
*1 Zie verder aldaar.

Kruisland mag spoedig na de inpoldering een kerkje bouwen en ook een priester benoemen. Amper een eeuw later wordt de pastoor door hervormingsgezinden verjaagd en de kerk voor de katholieke eredienst gesloten. Na de Vrede van Munster in 1648 is deze toegewezen aan de protestanten. De Kruislandse katholieken bezoeken in die jaren deels in Wouw en Roosendaal, deels in Steenbergen de Mis. Niet verwonderlijk dat de roep om een eigen kerk steeds luider wordt. Als de Fransen in 1795 ons land gaan besturen, krijgen katholieken daartoe verlof. Anders gezegd: Kruisland mag zich (weer) een parochiegemeenschap noemen. De eerste Mis wordt gehouden op 1 november 1795. Het kerkje heeft een kleine eeuw dienstgedaan. Toen was het volledig vervallen en te klein geworden. De nieuwe, huidige kerk dateert van 1887” (28).

De Kruislandse molens zijn beide verdwenen. De ene rond 1900, toen die niet meer nodig was door de opkomst van de stoomkracht, de andere, die in 1922 “nog één wiek en één klant” had (28), is in 1944 door de terugtrekkende bezetters verwoest.

“De eerste nachtwaker, klapwaker of klepperman op Kruisland is aangesteld in 1866, na herhaald aandringen vanuit de bevolking. Antonij van Geel kreeg daartoe een officiële aanstelling van het gemeentebestuur. Tot zijn taak behoorde in 1886 het aansteken en onderhouden van de zes lantaarns op het dorp. Andries Verbraak volgde hem tien jaar later in deze functie op. De laatste ‘klapwaker’ was Jan Verbraak” (28).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Kruisland, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Verhalen over de geschiedenis van Steenbergen en Kruisland op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Heemkundekring De Klepperman (p/a mevr. J. Buijk-Brans, Sint Jorisstraat 2. Tel. 0167-532605) is opgericht in 1987.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsontwikkelingsplan Kruisland (2009).

- De gemeente Steenbergen heeft voor Kruisland een actieplan voor de komende jaren opgesteld, dat onder meer voorziet in sanering van bedrijven in het dorpshart, herbouw van de Zonnebergschool en bouw van woningen op de plaats van de oude school, verkeersveiligheidsbevorderende maatregelen en herinrichting van de Markt. “Wij willen het dorp graag zo veel mogelijk een eigen identiteit geven. Dat kan onder meer door van de Markt een echt kloppend hart te maken. De Kruislanders zijn daar zelf al druk mee bezig, onder meer door bankjes te plaatsen en de terugkomst van de dorpspomp”, aldus wethouder M. Onland (530).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Kruisland heeft 4 rijksmonumenten.

- Kruisland heeft 3 gemeentelijke monumenten.

- Museum De Holle Roffel heeft zich beijverd om de in 1996 teruggevonden resten van de dorpspomp te restaureren. De pomp is in 1926 afgebroken, waarschijnlijk om de Kruislanders te dwingen zich op de waterleiding aan te sluiten. De gerestaureerde pomp is geplaatst op het Marktplein en in 1997 feestelijk ingewijd. Kruisland heeft lange tijd maar liefst vier hardstenen dorpspompen gehad.

- De RK kerk dateert uit 1887 en is de opvolger van een eerdere kerk uit eind 18e eeuw, die te klein werd en wegens bouwvalligheid vervangen moest worden. De parochie is in 1795 (her)opgericht en heeft in 1995 het 200-jarig bestaan gevierd, onder meer met de uitgave van een fraai fotoboek over Kruisland (zie bij Literatuur).

- Ambachts- en Gereedschapsmuseum De Holle Roffel is vernoemd naar een type schaaf uit de 17e eeuw en is opgericht in 1991. Het museum geeft een beeld van de Kruislandse ‘industriële revolutie’ sinds het begin van de 20e eeuw. Je vindt er ambachtelijke gereedschappen van beroepen als metselaar, loodgieter, timmerman, schoenmaker, kuiper, schilder, klompenmaker, rietdekker, steenhouwer en smid. Sinds 2003 is het museum in de voormalige hervormde kerk gevestigd. Het was de eerste kerk in Kruisland, gesticht in 1487. In de TWeede Wereldoorlog is de kerk vernietigd en herbouwd in dezelfde stijl. De oude stenen van de kerk zijn gebruikt in de kerkmuur. In 2009 is de restauratie van het kerkje gereed gekomen. Adres: Markt 20. Tel. 0167-532771. Geopend april t/m september iedere eerste zondag van de maand en iedere donderdag 14-17 uur, plus 2e Paasdag, Hemelvaartsdag en 2e Pinksterdag. Daarbuiten op afspraak.

- Mariakapel.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Tijdens carnaval 2017 waren publiek en jury o.a. erg onder de indruk van de Ice Age-wagen - met de filmfiguren Scrat, Manny, Sid en Diego uit de animatiefilm Ice Age - van Bouwclub De Begienurs. In de optocht van Kruisland wonnen ze er de 1e prijs mee, in die van Roosendaal de 2e prijs. De figuren zijn aangekocht door IJssportcentrum Eindhoven, waar ze worden tentoongesteld.

- Kruisland Live (gedurende 2 weekenden in maart).

- Wildenhoekloop (op een zondag in februari). Je kunt je inschrijven voor de 6,5 kilometer, de 13 kilometer of de halve marathon.

- Tractorpulling (op een zaterdag begin mei). Dit festijn wordt georganiseerd door Trekkertrekvereniging Spetter en gehouden op het weiland van de familie Kustermans.

- Aan de Biezenloop (juni) kunnen zowel lopers als skeelers meedoen. De tocht gaat over een afstand van 10 kilometer.

- De Fietsdriedaagse (eind juni) gaat over afstanden van 28 kilometer. Ouderen en kinderen kunnen een verkorte route afleggen.

- Kermis (eind augustus).

- Jaarmarkt (weekeind in september).

- Accordeonfestival (op een zondag in september).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Tussen de Grote Spellestraat en de Heerlesestraat is op 27 februari 2014 een zogeheten V1 (een bepaald type bom uit de Tweede Wereldoorlog) die daar nog in de grond zat, tot ontploffing gebracht. De 7 meter diepe en 15 meter brede krater die dit heeft opgeleverd, is heringericht tot natuurgebied Oorschotstuw. Er zijn twee waterdoorlaten gerealiseerd vanaf de Brandse Beek, die bij extreme regen het water op kunnen vangen, waardoor elders minder wateroverlast zal ontstaan. Het perceel is met wilg en els beplant, zodat er in de toekomst een bos ontstaat.

- In 2015 zijn verschillende kreken op 9 locaties rondom Kruisland heringericht. Het waterschap heeft 4 kilometer kreekherstel in combinatie met ecologische verbindingszones gerealiseerd. Daarnaast is nog 1,4 kilometer ecologische verbindingszone aangelegd. De oevers van de kreken zijn verbreed en ingericht met riet, moeras, bloemrijk grasland en wilgen. Ook het watersysteem is aangepast. Er is extra water gekomen in de sloten, beken en kreken. De waterpeilen in het gebied veranderen niet. De aanwezige stuwen zorgen ervoor dat het waterpeil op hetzelfde niveau blijft. Ook ontstaat meer bergingscapaciteit. Dit gebeurt doordat de kreken verbreden en er moeras komt.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Kruisland door Kees Wittenbols uit Breda. Zie onderaan de pagina ook deel 2.

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Kruisland.

- MFA: - In 2012 is de nieuwe Multifunctionele Accommodatie (MFA) Siemburg gerealiseerd, op de plek van het vorige, verouderde Siemburg. Het nieuwe Siemburg is het kloppend hart van Kruisland: dé plek voor het verenigingsleven, de ouderensoos en schoolactiviteiten.

- Onderwijs en kinderopvang: - Zonnebergschool. - Peuterspeelzaal Het Hummeltje.

- Sport: - SC Kruisland (voetbal).- Tennisvereniging Krego. - Tourclub Kruisland (wielrennen) is opgericht in 1970 en heeft ca. 45 leden. Het seizoen begint eind februari en eindigt eind oktober. In deze maanden fietsen ze op woensdag, zaterdag en zondag. Na oktober wordt in onderling overleg nog wel op zondag gereden bij goed weer. Er zijn er ook die er voor kiezen om te gaan mountainbiken. Ze hanteren het motto 'samen uit samen thuis', daarom hebben ze verschillende groepen die verschillende afstanden en gemiddelde snelheden rijden, zodat er altijd een groep is die bij je past. Ook organiseren ze de hardloopwedstrijd Biezenloop en de Avondvierdaagse voor zowel wandelaars als fietsers.

Reactie toevoegen