't Rooth

Plaats
Buurtschap
Eijsden-Margraten
Heuvelland
Limburg

t_rooth_plaatsnaambord.jpg

Buurtschap 't Rooth ligt buiten de bebouwde kom en heeft daarom witte plaatsnaamborden.

Buurtschap 't Rooth ligt buiten de bebouwde kom en heeft daarom witte plaatsnaamborden.

DK_20110817_6373_Mergelwinning_in_groeve_t_Rooth.jpg

't Rooth, mergelwinning in groeve 't Rooth 2011

't Rooth, mergelwinning in groeve 't Rooth 2011

DK_20110817_3232_Mergelwinning_in_groeve_t_Rooth.jpg

't Rooth, deel van de groeve waar geen mergelwinning meer plaatsvindt, hier zetelt de schutterij.

't Rooth, deel van de groeve waar geen mergelwinning meer plaatsvindt, hier zetelt de schutterij.

t_rooth_tekening_bij_wandelroute_jaren_negentig.jpg

Tekening als illustratie bij een wandelroute rond de Groeve 't Rooth, bedoeld om mensen te informeren over en bewust te maken van de dreigende verwoesting van het landschap nabij het beschermd dorpsgezicht Gasthuis. Zie verder het kopje Beeld.

Tekening als illustratie bij een wandelroute rond de Groeve 't Rooth, bedoeld om mensen te informeren over en bewust te maken van de dreigende verwoesting van het landschap nabij het beschermd dorpsgezicht Gasthuis. Zie verder het kopje Beeld.

t_rooth_mergel_opslag_bij_ankerpoort.jpg

Zicht op Maasdal vanaf de Rasberg, met duidelijk zichtbaar de enorme voorraad mergel bij de fa. Sibelco anno mei 2015. Zie verder bij Recente ontwikkelingen. (© SVP / www.facebook.com/geengat)

Zicht op Maasdal vanaf de Rasberg, met duidelijk zichtbaar de enorme voorraad mergel bij de fa. Sibelco anno mei 2015. Zie verder bij Recente ontwikkelingen. (© SVP / www.facebook.com/geengat)

DK_20110603_1342_Kalkoven_de_valk_bij_groeve_het_Rooth.jpg

't Rooth, kalkoven bij de ingang van groeve 't Rooth

't Rooth, kalkoven bij de ingang van groeve 't Rooth

t_rooth_de_duivel_groef_een_paradijs.jpg

Het boek 'De duivel groef een paradijs' (2005) verhaalt over de tientallen jaren perikelen die gespeeld hebben - en overigens nog altijd spelen - rond de Groeve 't Rooth. Zie verder bij Recente ontwikkelingen.

Het boek 'De duivel groef een paradijs' (2005) verhaalt over de tientallen jaren perikelen die gespeeld hebben - en overigens nog altijd spelen - rond de Groeve 't Rooth. Zie verder bij Recente ontwikkelingen.

t_rooth_sjang_heuts.jpg

Rode draad door het boek 'De duivel groef een paradijs' is het levensverhaal van Sjang Heuts, de kleine boer die uitgroeide tot een symbool van verzet. Heuts weigerde te vertrekken voor uitbreiding van de groeve en heeft er tot zijn dood in 1986 gewoond.

Rode draad door het boek 'De duivel groef een paradijs' is het levensverhaal van Sjang Heuts, de kleine boer die uitgroeide tot een symbool van verzet. Heuts weigerde te vertrekken voor uitbreiding van de groeve en heeft er tot zijn dood in 1986 gewoond.

't Rooth

Terug naar boven

Status

- 't Rooth is een buurtschap in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. T/m 2010 gemeente Margraten.

- Buurtschap 't Rooth valt voor de postadressen onder het dorp Margraten, maar gezien haar ligging en de banden die er vanouds al zijn met buurdorp Cadier en Keer, valt ze onder het werkgebied van de Historische Kring Cadier en Keer.

- Buurtschap 't Rooth ligt buiten de bebouwde kom en heeft daarom witte plaatsnaamborden.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
’t Roeët.

Oudere vermeldingen
1368 Roet, 1377 tRoet.

Naamsverklaring
De naam is ontleend aan het in Zuid-Limburg veel voorkomende rode, dat verband houdt met kappen, rooien van bossen voor bewoning en landbouw.

Terug naar boven

Ligging

Buurtschap 't Rooth ligt rond de gelijknamige weg, NW van Margraten, op het Plateau van Margraten (140-150 meter boven NAP).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de buurtschap 't Rooth 24 huizen met 147 inwoners. Tegenwoordig heeft de buurtschap nog ca. 15 huizen met ca. 40 inwoners (de helft van de buurtschap is weggegraven ten behoeve van de mergelwinning voor de cementindustrie. Zie verder hierna).

Terug naar boven

Geschiedenis

Relatie tussen 't Rooth en Margraten
De buurtschap hoort al eeuwen bestuurlijk bij Margraten, maar de plaatsen hebben nooit veel affiniteit met elkaar gehad. Een sociologisch onderzoek over Margraten uit 1956 is vernietigend over de verstandhouding tussen de Margratenaren en de inwoners van de buurtschap: "’t Rooth is eigenlijk een dorpje op zich zelf, dat nooit op Margraten georiënteerd is geweest. Vroeger behoorde de buurtschap tot de parochie Margraten. De inwoners van de buurtschap bezochten echter hier nooit de kerk, maar gingen naar Cadier en Keer (waar het ook veel dichterbij ligt, red.).

Tenslotte werd de buurtschap (op 15-11-1946, red.) parochieel van Margraten afgescheiden. Dit had tot gevolg, dat de kinderen niet meer de school te Margraten bezochten, zodat ook deze laatste band verbroken werd. Over de verhouding Margraten - ’t Rooth valt nog het volgende op te merken. Behalve de afwezigheid van banden is er ook nog sprake van een zekere tegenstelling. Een Margratenaar bijvoorbeeld zal niet gauw met een inwoner van de buurtschap contact zoeken; eerder zal hij zulks doen met inwoners van andere dorpen. De Margratenaar beschouwt de mensen uit ’t Rooth als vreemdelingen.”

Naamdicht over 't Rooth
Vóór het televisie-tijdperk, dus tot eind jaren vijftig van de 20e eeuw, hadden mensen in de wintermaanden nog genoeg tijd en gelegeheid om elkaar verhalen te vertellen, liedjes te zingen en gedichten te maken. Gedichten, van ware kunstwerkjes tot banale rijmelarijen, die kinderen al heel jong uit het hoofd declameerden als zij naar school gingen of op straat speelden. Een speciaal soort gedichten waren de naamdichten of rijmverzen die op basis van familienamen een verhaal vertellen. Zo kennen we naamgedichten van Noorbeek, Banholt, Gulpen en ’t Rooth. In zo een gedicht liet men iemand (denkbeeldig) door het dorp lopen of een situatie beschrijven. Men probeerde zoveel mogelijk een logische volgorde aan te houden, bijvoorbeeld de volgorde van de gezinnen in de straat.

Vele naamdichten zijn verloren gegaan. Aan dialectkenner pastoor Pierre Heynen is het te danken dat een aantal van deze gedichten voor het nageslacht bewaard is gebleven. Eind jaren vijftig van de 20e eeuw heeft hij met behulp van Winand George, toen reeds een tachtiger en Matthieu Speetjens die een paar jaar jonger was, het naamdicht van ’t Rooth gereconstrueerd dat u onder de link kunt lezen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Sinds 1938 wordt er mergel afgegraven op 't Rooth. De afgelopen decennia is de buurtschap door uitbreidingen van de groeve in omvang gehalveerd, waardoor zij nu nog slechts een 15-tal huizen omvat, waaronder enkele markante Limburgse boerderijen. Het gebied dreigde volledig te worden afgegraven ten behoeve van mergelwinning door de Maastrichtse mergel-/cementfabriek Ankersmit in de zogenoemde NEKAMI-groeve. In de afgelopen decennia is door de Stichting Verontruste Plateaubewoners, overheden (gemeenten) en particulieren herhaaldelijk actie ondernomen tegen de voorgenomen verdere afgravingen van het Plateau van Margraten. Bij Koninklijk Besluit van 19 juni 1985 is bepaald dat de Eerste Nederlandse Cement Industrie ENCI, die al grote delen van de Maastrichtse Sint Pietersberg heeft afgegraven, niet ook nog eens de gevraagde 433 ha van het Plateau mocht afgraven - waar in 1978 tienduizenden mensen uit het hele land tegen hebben geprotesteerd en gedemonstreerd - maar slechts enkele tientallen ha.

In 1994 is een concessie uitgereikt aan de fa. Ankerpoort (tegenwoordig Sibelco) om gedurende 10 jaar 4 miljoen ton mergel te winnen. De afgraving is beperkt tot 17 ha, waardoor ‘t Rooth (dat wil zeggen wat er nog van over is) gespaard blijft. Provinciale Staten is in 2003 wederom akkoord gegaan met de afgraving van 17 ha. Om de pijn van omwonenden, die jarenlang tegen de nieuwe afgraving hebben gestreden, zoveel mogelijk te verzachten, werd wel een motie aangenomen waarin werd vastgelegd dat de mergelwinning moet worden uitgevoerd op een manier die de minste overlast voor de buurt oplevert. In 2004 gaat de Raad van State echter niet akkoord met de 17 ha, omdat het 'zwaarwegende bedrijfseconomische en maatschappelijke belang' niet kon worden aangetoond. Burgemeester van de gemeente Margraten dhr. H. van Beers houdt vervolgens onder het motto 'Neem een moedig besluit: stop afgraven 't Rooth. Punt uit!' een vlammende toespraak voor Provinciale Staten, waarin hij oproept helemaal te stoppen met de mergelwinning in 't Rooth en dus ook geen herzien plan voor 5,8 ha te maken. - Kennelijk heeft de Provincie dat plan toch doorgezet. - Overzicht van de vele plannen en even zovele wijzigingen in de plannen m.b.t. Groeve 't Rooth.

De gemeenteraad van Margraten heeft in 2008 het bestemmingsplan 'Uitbreiding Groeve 't Rooth' vastgesteld. Gedeputeerde Staten van Limburg hebben dat plan in 2009, na een uitspraak van de Raad van State, goedgekeurd. Daarmee is de weg vrijgemaakt voor een laatste afgraving van 't Rooth met 5,8 hectare, N van de huidige groeve, zoals in 2006 is afgesproken met het Maastrichtse maalbedrijf Ankerpoort. Tevens hebben GS een milieu- en ontgrondingsvergunning verleend. De vergunningen zijn 7 jaar geldig. In 2017 zou er een definitief einde moeten komen aan de industriële activiteiten in de groeve. Blijkens dit bericht zou in 2014 toch weer toestemming zijn verleend door de provincie om ook daarna nog mergel in de groeve op te slaan. Vandaar dat wij het volgende bericht aantreffen op de Facebookpagina van Stichting Verontruste Plateaubewoners:

"We dachten dat we klaar waren. Het stond ten slotte zwart op wit: in een brief van de provincie. Begin mei 2017 - 7 jaar na de start van de laatste uitbreiding - zou het afgelopen zijn. Er zou een einde komen aan de industriële activiteiten in 't Rooth, de groeve zou heringericht worden en overgedragen aan stichting Limburgs Landschap.

En dan... januari 2015. Het bedrijf Ankerpoort - dat überhaupt mocht doorgraven omdat er 'te weinig geschikte mergel was' - blijkt nu óm te komen in de mergel. Op het fabrieksterrein in Itteren (zie de foto elders op deze pagina) ligt een heuse 'pyramide van Cheops' in wording... Voorraad, die men niet weggewerkt krijgt. Van alle kanten komt de mergel. Uit groeve 't Rooth, waar de laatste jaren gegraven is in een nooit eerder vertoond tempo. Uit het A2 tunneltracé. En uit de ENCI groeve: mergel die eerder tegenover de rechters door het bedrijf 'ongeschikt' was verklaard...

De provincie bedenkt een constructie: er moet een 'depot' komen, een tijdelijke opslag in... Groeve 't Rooth. De omwonenden wordt - weer eens - niets gevraagd. Het bedrijf wordt - weer eens - geen strobreed in de weg gelegd. Men komt niet eens op het idéé om een einddatum te stellen, waarop het 'depot' leeg moet zijn en de groeve uiteindelijk alsnog het beloofde waardevolle landschap kan worden...
Dat was de aanleiding voor ons - Stichting Verontruste Plateaubewoners (SVP) - om ons weer te richten op 't Rooth. Deze draad weer op te pakken. En ook weer eens de draad terug te volgen. Daarom verschaffen we u op onze Facebookpagina inzicht in meer dan 40 jaar strijd van de omwonenden. Tegen telkens wisselende politici en telkens wisselende directies van het bedrijf (dat telkens van uiteindelijke eigenaar wisselde). We hopen dat dit bijdraagt aan meer inzicht in de hele situatie. Oók voor politici. Zodat ze gaan begrijpen hoe de mechanismen werken: hoe de burger gekoeioneerd wordt, doordat de ene generatie politici zich verschuilt achter de mythe die de voorgaande generaties creëerden, telkens weer..." Aldus Lukas van der Hijden, voorzitter a.i. SVP, op de Facebookpagina van de stichting.

De mergel, het Maastrichts Krijt, die in Groeve 't Rooth wordt gewonnen, wordt bij de Maastrichtse productielocatie van Sibelco Europe MineralsPlus bewerkt tot een aantal producten en grondstoffen: 1) kalkmeststof, die wordt verstooid om de verzuring van landbouwgronden, bossen, water en tuinen tegen te gaan; het bijzondere van Maastrichts Krijt is nl. de hoge neutraliserende waarde, het vermogen om zuren te neutraliseren; 2) toevoeging aan veevoeder, zodat dieren sterke botten houden; 3) vulstof voor wegenbouw; 4) kleurstof in de keramische industrie.

Als je je nader wilt verdiepen in de recente geschiedenis van buurtschap 't Rooth, met name met betrekking tot de groeve, kun je terecht bij het boek 'De duivel groef een paradijs. Het verhaal van een Zuid-Limburgs dorpje aan de rand van de afgrond' (uitg. Lemniscaat, 2005) (onder de link is het boek nog als e-book en nog incidenteel tweedehands als boek verkrijgbaar). Het boek vertelt het dramatische verhaal van 't Rooth, waarvoor auteur Nanne Dorren 65 betrokkenen heeft geïnterviewd. Een verhaal over manoeuvres van politiek en bedrijfsleven, boeren die om grond twisten, de listen van de duivel en de lotgevallen van de geelbuikvuurpad die, paradoxaal genoeg, een paradijselijk onderkomen heeft gevonden in de mergelgroeve.

Een rode draad door het boek is het levensverhaal van Sjang Heuts, de kleine boer die uitgroeide tot een symbool van verzet. Sjang Heuts (1907-1986) was geworteld in 't Rooth en heeft tot zijn pensionering in 1972 bij de Nekami-groeve werkt, zoals die toen nog heette. Hij wilde niet verplaatst worden t.b.v. de uitbreiding van de groeve. De groeve kwam dichterbij, de bulldozers groeven verder, maar ze maakten een bocht om Sjang heen. De straat verdween, maar speciaal voor Sjang moest het bedrijf een nieuwe weg aanleggen, compleet met lantaarnpaal, elektriciteit, waterleiding, bluswaterreservoir en telefoondraden. Het boek staat tevens symbool voor de vele plekken in het land waar omwonenden strijden tegen de aanleg van nieuwe infrastructuur zoals spoorlijnen, snelwegen, bedrijventerreinen en luchthavens. 'De duivel groef een paradijs' is daarom een verhaal waarin ook velen elders in het land zich zullen herkennen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- 't Rooth heeft volgens deze link 3 rijksmonumenten. Volgens ons betreft het slechts 2 hoeven, want de 3e, Het Herengoed, is immers gesloopt (zie de alinea hierna).

- Uit het afbraakmateriaal van het gesloopte Het Herengoed is in 1970 een grote Mariakapel gebouwd bij de kruising van de voormalige Rootherweg (thans heet de enig overgebleven straat ‘t Rooth) en de weg Gasthuis-Cadier en Keer. Een vrome wens van Vriendenkring ’t Rooth (Hub Bessems, Pierre George, Jan Gilissen, gesteund door Lies van Proemeren) ging daarmee in vervulling. Het fraaie glas-in-loodraam, waarop Sint Hubertus met de jagers staat afgebeeld, is ‘om niet’ vervaardigd door glazenier Felix uit Maastricht. Het Mariabeeld van de aan Maria Sterre der Zee gewijde kapel, is vervaardigd door Fr. Lommen in het atelier van Sint Joris te Beesel.

- Even buiten ’t Rooth, richting Groot Welsden, staat een grote dikke linde met een wit houten wegkruis. De linde zou door de troepen van Napoleon zijn geplant als wegmarkering. Vanaf dit punt hebt u een weids uitzicht over de omgeving: u kunt er 9 kerktorens tellen! Als u iets verder gaat in de richting van ’t Rooth, zelfs nog enkele meer. Vanaf het naastgelegen rustbankje kunt u alles op uw gemak bekijken.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

Natuurontwikkelingsproject Groeve ’t Rooth
Mergel wordt nog altijd gewonnen als kalkmeststof tegen verzuring van landbouwgronden en bossen, vulstof voor weg- en waterbouw, kleurstof in de bouw- en keramische industrie en dergelijke. De geëxploiteerde delen van de 48 ha grote Groeve 't Rooth worden met behulp van landschapsarchitecten heringericht. De afgegraven dekgrond, löss en grind wordt weer gebruikt. Het vrijgekomen stuk land kreeg vroeger een agrarische bestemming. Door veranderde inzichten zijn de laatste jaren bomen en struiken aangeplant en heuvels en wandelpaden aangelegd. Zeldzame flora en fauna (her)vinden hier hun plekje waardoor een groot gedeelte van de groeve tot natuurgebied is verklaard. Voor de wandelaar is hier veel te zien en te genieten.

Het Limburgs Landschap en mergelwinbedrijf Sibelco (voorheen Ankerpoort) werken nu nauw samen in natuurontwikkelingsproject Groeve ’t Rooth. Er ontstaat een natuurgebied van grote allure. De groeve is gedeeltelijk heringericht tot natuurgebied met droogdalen en hellingbossen. Unieke planten, insecten en reptielen hebben hier hun thuis gevonden. - Er mag naar fossielen worden gezocht in het deel dat niet wordt geëxploiteerd. De ingang van Groeve ’t Rooth is bereikbaar vanaf Bemelen / Sint Antoniusbank. Ten zuiden ervan loopt een ‘eigen weg’ (de Zwarte Weg) in oostelijke richting naar de groeve. Een artikel in Trouw (2003) doet verslag van een dag fossielen zoeken in 't Rooth, en schetst tevens de geologische geschiedenis van Zuid-Limburg, hoe het komt dat men hier nu fossielen van zeedieren kan aantreffen. - Filmverslag van een dag fossielen zoeken door de Werkgroep Fossielen Wageningen. - Nadere informatie over Groeve ´t Rooth (waaronder openingstijden en excursies) op de site van beheerder Stichting Het Limburgs Landschap. - Scriptie 'Mergelpark 't Rooth. Een toevoeging aan het Zuid-Limburgse groevenlandschap' (Pim Lucassen, Wageningen, 2012) schetst de visie van de auteur op de herinrichting van de groeve.

- Wie van uitersten houdt, kan vanaf dit schoon en vredig stukje natuur bij helder weer de kolenmijnen van Belgisch Limburg, het voormalig kolenbekken bij Luik en DSM te Geleen zien liggen, met de rookpluimen tot in de hemel reikend.

- Beschrijving van 't Rooth uit wielrenners-oogpunt.

- Filmpje van mountainbikeroute (MTB-route) in de buurt van 't Rooth.

Terug naar boven

Beeld

- Bij de tekening elders op deze pagina: deze tekening is gemaakt in de jaren negentig, als illustratie bij een wandelroute rond de Groeve 't Rooth. Na allerlei bezwaarprocedures was er toen nog 'slechts' sprake van een uitbreiding met 17 hectare. Dat was al heel wat minder dan de eerdere 48 hectare. Om maar te zwijgen van de oorspronkelijk door ENCI beoogde 400+ hectare (het plan uit 1973)... De tekening diende vooral om mensen te informeren over en bewust te maken van de dreigende verwoesting van het landschap nabij het beschermd dorpsgezicht Gasthuis.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over 't Rooth (online te bestellen).

Reactie toevoegen