Gouderak

Status
Gouderak is een dorp in de gemeente Ouderkerk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1984.
- Wapen van de voormalige gemeente Gouderak.

Naam
Oudere schrijfwijzen
1274 Golderake, 1331 Gouderake.
Naamsverklaring
Betekent waarschijnlijk rak ‘recht stuk water’ van de Golde, het water waaraan Gouda zijn naam dankt (aldus1).
Bij- en spotnamen
- De Gouderakkers worden ook stenengooiers genoemd. Deze schimpnaam dateert vermoedelijk uit de 16e eeuw. De Gouderakkers zouden toen, bij gebrek aan ‘echte’ wapens, de vijand met stenen te lijf zijn gegaan.
Een andere bijnaam is rakkers. Een rakker was vroeger de helper van de beul, baljuw of scherprechter. Hier zal de bijnaam echter van de plaatsnaam zijn afgeleid. In andere plaatsen worden de inwoners rakkers genoemd, omdat de jeugd daar destijds nogal baldadig en vechtlustig was.
- Nog een bijnaam is schillenvreters. De Gouderakkers waren destijds zo arm, dat zij de aardappelschillen meekookten en opaten. Later waren het de meer welgestelden die dat deden. (122)

Ligging
Gouderak ligt ZW van Gouda, NO van Krimpen aan den IJssel en Ouderkerk aan den IJssel, aan de Z oever van de Hollandse IJssel.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Gouderak 194 huizen met 1.460 inwoners.
- Per 1 januari 1985 is de gemeente Gouderak opgeheven en als volgt opgedeeld:
Naar de gemeente Gouda: 11 hectare met 9 huizen en 19 inwoners. Het betreft een gedeelte van de buurtschap Stolwijkersluis, tussen de IJsseldijk en de Gouderakse Korte Tiendweg. Reden: uitbreiding van de Goudse waterzuiveringsinstallatie.
Naar de gemeente Vlist: 6 hectare (onbewoond). Reden: men wilde de gehele Provincialeweg S29 onder één gemeente laten vallen en gelijk de technische uitvoering verder doorvoeren door de grens te leggen in het midden van de waterloop die langs de Provincialeweg loopt.
Naar de (nieuwe) gemeente Ouderkerk: alle resterende hectaren en inwoners, dat betrof 975 hectare met 929 huizen en 2.586 inwoners.
Er is ook nog even sprake geweest van een eventuele combinatie Gouderak / Moordrecht maar dat is afgewezen omdat dat een te kleine gemeente zou worden.
Het CBS-gemeentenummer was 0514.
- Tegenwoordig heeft het dorp Gouderak ca. 1.000 huizen met ca. 2.800 inwoners.

Geschiedenis
Gouderak is een van de jongste rivierdorpen in de Krimpenerwaard. De naam wordt voor het eerst in 1274 vermeld. Ruim een halve eeuw later vinden we Gouderak terug als ambachtsheerlijkheid. Het voornaamste recht van deze heerlijkheid was het uitoefenen der rechtspraak. Het rechthuis kon men vinden in het meest oostelijke deel van Gouderak: Stolwijkersluis*1.

In de 15e eeuw begint de veeteelt zich als bestaansmiddel te ontwikkelen. Twee eeuwen later gaat de industrie in de vorm van touwslagerijen en steenbakkerijen*2 een belangrijke plaats innemen. Het arbeidersleven in Gouderak wijkt niet veel af van de andere dijkdorpen langs de IJssel en de Lek. In de 19e eeuw vond men ook hier beroepen als agrariër, steenbakker, touwslager en schipper. Aan het begin van de 20e eeuw trad er een grote verandering in: zes van de acht steenfabrieken sloten hun deuren. Geen baggeren meer in de zellingen, geen transport meer van klei naar de fabrieken... Overigens was het pure armoede op de steenplaatsen. IJsselsteentjes waren geen favoriete maat meer. Het waalformaat was groter. Grotere ijsselstenen maken lukte niet in verband met de soort rivierklei van de Hollandse IJssel. De steenplaatsen kregen andere bestemmingen: woningen, voetbalvelden en tennisvelden (IJsselzicht aan de Kattendijk). Aan het Middelblok 81 zijn nog restanten van een steenfabriek te vinden.

De arbeiders vonden ander werk in onder meer de rietmattenindustrie. Maar ook deze industrie zakte in. Door de lokale scheepsbouw en de vraag naar touw in de regio, waren er in 1912 maar liefst 22 touwbanen. De plaats van touwslagers werd echter ingenomen door touwmachines. En toen staaldraad in de mode kwam en de zeilvaart afnam, kwijnden ook deze  bedrijven weg. Een overblijfsel uit deze tijden is de touw- en nettenfabriek van Mudde aan de Kattendijk 29. Van de zestig veeboeren uit de jaren zestig van de 20e eeuw zijn er nu nog circa achttien over.
De binnenvaart werd ook hier net zoals in Ouderkerk aan den IJssel beheerst door de zand- en grindschippers. Tegenwoordig worden er ook andere zaken vervoerd, zoals containers.

Aan het begin van de 20e eeuw woonde vrijwel iedereen aan de Dorpsstraat en de Veerstraat. Verder bestond de gemeente Gouderak uit Wijk A (de dijk naar Ouderkerk aan den IJssel) en wijk B (de dijk naar Gouda en de Stolwijkersluis. (229)

1 Zie verder bij Gouda > buurtschap Stolwijkersluis.
2 In Gouderak waren vroeger maar liefst acht steenbakkerijen gevestigd.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Gouderak, kunt u terecht bij
Historische Vereniging Golderake.

Recente ontwikkelingen
- Groenteboer Joop de Jong is in 2002 na 41 jaar in het vak te hebben gezeten, op 71-jarige leeftijd gestopt. Hij was een markante verschijning omdat hij langs de deuren ging met een tractor met aanhangwagen, met op de motorkap Flipje uit Tiel. Hij bediende de plaatsen Ouderkerk, Gouderak, Berkenwoude en Achterbroek.

- De Dorpsvisie Gouderak verwoordt de door de dorpelingen gewenste ontwikkelingen voor Gouderak in de komende jaren.

Zellingwijk
Eind jaren vijftig van de 20e eeuw is de zelling bij de oude steenfabriek IJsselzicht opgehoogd om woningbouw mogelijk te maken. Dat gebeurde onder meer met afval, afkomstig van Rotterdamse chemische bedrijven. In 1964 zijn hier 93 huizen gebouwd. Het gebiedje kreeg de naam Zellingwijk. Begin jaren tachtig ontdekt men dat de ondergrond ernstig vervuild is met zware metalen, teerachtige stoffen, minerale olie en bestrijdingsmiddelen. In allerijl wordt de Zellingwijk afgebroken. De gifgrond wordt in bedwang gehouden met damwanden en asfalt. Kort daarop blijkt ook een deel van de Dorpsstraat verontreinigd. Ook deze huizen worden gesloopt, de Achterweg wordt volledig afgegraven en opnieuw bebouwd. Gouderak krijgt internationale bekendheid door een van de grootste gifzaken uit de Nederlandse geschiedenis.

De in 2011 opgeleverde nieuwe Zellingwijk is met 72 woningen iets kleiner geworden dan de oude. Waar vroeger het Waalplein was, is namelijk een haventje gekomen. Verder is na de sanering een flink stuk teruggegeven aan de rivier. Aan de oostkant is tot aan Klein Middelblok een natuurlijke baai gekomen met slik, biezen en riet. Een stelsel van lage dammetjes moet de natuurontwikkeling beschermen tegen golfslag en stroming van de Hollandse IJssel. Nadere informatie vindt u op de site van de Stichting Herontwikkeling Zellingwijk.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Gouderak (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Gouderak (online te bestellen).

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)