Ouderkerk aan den IJssel

Status
- Ouderkerk aan den IJssel is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Krimpenerwaard, gemeente Ouderkerk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1984.
- Wapen van de voormalige gemeente Ouderkerk aan den IJssel.
- Onder het dorp Ouderkerk aan den IJssel valt ook de buurtschap Oudeland.
- Omdat het noordoostelijk van Ouderkerk gelegen dorp Lageweg geen eigen postcode en plaatsnaam heeft in het postcodeboek, ligt dat dorp postaal gezien ook 'in' Ouderkerk aan den IJssel. Omdat het echter een apart van Ouderkerk gelegen dorp is (met eigen kern en kerk en komborden) heeft het op deze site een eigen homepage (met daaronder ook nog de  buurtschap IJssellaan, die geografisch gezien onder Lageweg valt).

Naam
Oudere schrijfwijzen
1263 Oudekerke, 1333 Houderkerke, 1396 Oudekerc, 1886 Ouderkerk aan den IJsel, 1901 Ouderkerk aan den IJssel.
Naamsverklaring
Samenstelling van kerk en oud ‘oude’, nader bepaald door de ligging aan de waternaam IJssel. Oud is hier waarschijnlijk wederkerig ten opzichte van Nieuwerkerk aan den IJssel. (1)
Bij- en spotnamen
De Ouderkerkers worden ook klokkendieven genoemd. Ooit hadden de Ouderkerkers en de Ridderkerkers namelijk een nieuwe kerkklok nodig. Door toevallige omstandigheden werden beide klokken tegelijk afgeleverd. De klok van Ouderkerk was echter beschadigd. Het verhaal gaat dat de Ouderkerkers toen de klokken hebben verruild. De Ridderkerkers zouden als toegift een ham hebben gekregen. (122)

Ligging
Ouderkerk aan den IJssel ligt NNO van Krimpen aan den IJssel, aan de O oever van de Hollandse IJssel.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Ouderkerk aan den IJssel 259 huizen met 2.022 inwoners.
- Voor grenscorrecties in 1955 zie onderaan deze pagina bij "Overige kenmerken".
- Per 1 januari 1985 is de gemeente Ouderkerk aan den IJssel opgeheven en als volgt opgedeeld:
naar de (nieuwe) gemeente Ouderkerk: 1.685 hectare met 1.801 huizen en 5.492 inwoners;
naar de gemeente Krimpen aan den IJssel: 8 huizen met 22 inwoners. Het betreft het gedeelte aan de huidige IJsseldijk Oost in Krimpen aan den IJssel*.
* Voor nadere toelichting zie bij Krimpen aan den IJssel.
Het CBS-gemeentenummer was 0587.
- Tegenwoordig heeft Ouderkerk aan den IJssel ca. 2.000 huizen met ca. 5.700 inwoners.

Geschiedenis
Ook Ouderkerk aan den IJssel claimt - net als Krimpen aan de Lek - de oudste nederzetting van de Krimpenerwaard te zijn. Over het ontstaan zijn echter weinig concrete gegevens bekend. De eerste bewoners hielden zich bezig met de jacht en visserij. De waard was in aanvang een zeer dicht beboste wildernis. Ontginning van de Krimpenerwaard kwam pas later op gang. Hoe de wildernis is geweest, is nog herkenbaar in het Loetbos*1.

Bij de ontginning ontstond het slagenlandschap met stroken grond van 1.250 meter lang en 40 meter breed. De afwatering kwam door het inklinken van de veengrond in de problemen. Door het inzetten van molens kon het water naar de Hollandse IJssel worden overgeslagen. De eerste watermolen dateert van 1411 en stond in polder De Nesse (een vooruitstekende punt in de polder. Vergelijk ons woord neus). De vele watermolens die Ouderkerk aan den IJssel vroeger telde, zijn na 1916 allemaal afgebroken. De laatste molen is in 1958 door brand verloren gegaan.

Na de ontginning bestond de beroepsbevolking uit agrariërs. Tegenwoordig zijn dat voornamelijk veehouders. Ook hebben veel binnenschippers hun thuishaven in Ouderkerk aan den IJssel. Er wordt met name zand vervoerd. Een andere grote werkgever is de houthandel van Heuvelman, met twee grote percelen buitendijkse grond op Ouderkerks grondgebied. Eén op de grens met Krimpen aan den IJssel op IJsseldijk West 108, de andere vestiging staat aan de IJsseldijk Noord 172.

Ouderkerk aan den IJssel is een lint-/dijkdorp met slechts bebouwing binnendijks rond de kerk en langs de Kerkweg. Vanaf Krimpen aan den IJssel tot - via Gouderak - Gouda aan toe is het één kilometerslang lint van woningen en boerderijen binnendijks en soms ook buitendijks. In deze tijd komen er, door het andere gebruik van zellingen en steenplaatsen, steeds meer woningen buitendijks.

Het is - gezien in relatie tot geografisch vergelijkbare gebieden - merkwaardig dat het buitengebied van Ouderkerk aan den IJssel tot aan Lageweg niet als buurtschap met een eigen naam te boek staat. Hetzelfde geldt voor het buitengebied van Gouderak. Dat is bijvoorbeeld anders aan de Lekzijde van de Krimpenerwaard, waar buurtschappen zoals Schuwacht, Opperduit, De Hoek, De Noord en vroeger ook Middelland bepaalde delen van de dijk aangaven.
Voor Ouderkerk aan den IJssel zouden we eventueel kunnen spreken van de buurtschap IJsseldijk Noord voor het deel tot Lageweg. Wellicht kunnen we voor dit gedeelte de naam De Nesse (her)invoeren? P. Joh. Zonruiter spreekt immers in (228) over een openbare lagere school in De Nesse, en ook drs. Vermeulen, in zijn bijdrage in (229), meldt de school “… net voorbij het Bonte Varken in De Nesse…”

Overstromingen hadden ook hier plaats. In de 20e eeuw zelfs nog twee: de watervloed van 1916 noopte tot dijkverzwaring. Een tegeltableau bij de firma Duym aan de Dorpsstraat 52 zegt daarover: “De dijk rees na de watervloed, in ’t derde jaar van vuur en bloed. In ’t vierde jaar werd dit huis gebouwd en aan Gods hoede toevertrouwd.” De dijk is als gevolg hiervan aanmerkelijk opgehoogd. Hierdoor verloor vooral de Dorpsstraat veel van zijn aanzien. De tweede watersnood van de 20e eeuw vond plaats in 1953, waarbij de dijk doorbrak nabij de voormalige gereformeerde kerk aan de IJsseldijk Noord*2.

In de loop van de eeuwen heeft Ouderkerk aan den IJssel altijd een agrarisch karakter gehad en in zekere zin tot op heden behouden. Ook de binnenscheepvaart heeft, uiteraard, mede bepaald door de ligging van het dorp aan de rivier de IJssel, een belangrijk stempel op de dorpsgemeenschap gedrukt. Naast schippers waren er ook arbeiders, vooral vrouwen en kinderen, veelal werkzaam in de steenplaatsen. Ouderkerk aan den IJssel telde vroeger zes steenfabrieken. Namen als De Schans, Spreeuwenhoek, Dikke Boom en Molenplaats herinneren hier nog aan. Het was pure armoede bij de ‘plaatsers’. De plaatsers in de steenplaatsen aan het Boveneind werden vaak door Ouderkerkers van extra voeding voorzien. Boveneind*4 is een buurtschap rond de grens van Ouderkerk met Krimpen aan den IJssel. Voor 1541 had Ouderkerk aan den IJssel reeds een school.

*1 Zie verder bij Lekkerkerk > buurtschap De Loet.
*2 Zie verder bij Krimpenerwaard > De watersnoodramp van 1953.
*4 Zie verder bij Krimpen aan den IJssel > buurtschap Boveneind.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Ouderkerk aan den IJssel, kunt u terecht bij Historische Vereniging Ouderkerck op d'IJssel.

Recente ontwikkelingen
Brede school
In 2002 is aan de Kerklaan een zogeheten Brede School gerealiseerd. Dit is een landelijke tendens die inhoudt dat gestreefd wordt naar scholen met allerlei voorzieningen in hetzelfde complex, zodat ouders zo min mogelijk met de kinderen hoeven te reizen voor bijvoorbeeld school, kinderopvang en medische zorg. In het multifunctionele centrum van Ouderkerk zijn, naast basisschool De Schakel, de volgende voorzieningen te vinden: medisch centrum met apotheek, consultatiebureau, GGD-afdeling Jeugdzorg, bibliotheek, peuterspeelzaal en kinderopvang. Wethouder Van Dam memoreerde tijdens het feestelijke slaan van de eerste heipaal op 15 februari 2002 onder meer het belang van het compleet maken van de kern Ouderkerk als woonomgeving en de ononderbroken ontwikkelingslijn die nu ontstaat voor het jonge kind tussen 0 en 13 jaar. “Want door het uitwisselen van ervaringen tussen de verschillende participanten is het mogelijk kinderen vanaf het eerste begin goed te begeleiden, zonder dat er in elke schoolfase opnieuw naar de individuele mogelijkheden moet worden gezocht.” Tot slot sprak de wethouder de hoop uit dat door het onderbrengen van voorzieningen in één gebouw de buurtbewoners gestimuleerd worden elkaar vaker te ontmoeten. “Het elkaar sneller leren kennen, kan een bijdrage leveren aan het ontwikkelen van nieuwe sociale structuren, buurtbeheer en leefbaarheid.”

Geer en Zijde
Nieuwbouwproject Geer en Zijde, in de gelijknamige polder, is gewijzigd ten opzichte van de oorspronkelijke opzet, omdat van de provincie niet van de vastgestelde contouren voor woningbouw mocht worden afgeweken. Honderd van de geplande woningen konden daardoor niet worden gerealiseerd. De wijk ligt tussen de Zijdeweg en de Kerkweg. Al eerder werd een ontwerp voor de wijk door de provincie afgekeurd. Toen ging het om de geluidsoverlast voor 30 woningen. Dat probleem is opgelost door geluidsarm asfalt te gebruiken.

Jaarlijkse evenementen
- Braderie op de eerste zaterdag van juni.

Natuur en recreatie
- Voetveer Ouderkerk aan den IJssel-Nieuwerkerk aan den IJssel.

Eten en drinken
- Theetuin In de Hosthee in het nabijgelegen dorpje Lageweg (zie aldaar bij Eten en drinken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ouderkerk aan den IJssel (online te bestellen).

Links
- Dorpsvisie Ouderkerk aan den IJssel en Lageweg (in het menu linksonder kunt u ook nog andere pagina's bekijken die op dit onderwerp betrekking hebben).
- Beschrijving en afbeelding van het wapen van de voormalige gemeente Ouderkerk aan den IJssel.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)