Skip to content
Berkenwoude

Berkenwoude

lokatie

samenvatting: 

Status
- Berkenwoude is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Krimpenerwaard, gemeente Krimpenerwaard. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1984. In 1985 over naar gemeente Bergambacht (de gemeente Berkenwoude had zelf overigens voorkeur om met Stolwijk mee naar de gemeente Vlist te gaan), in 2015 over naar gemeente Krimpenerwaard.
- Wapen van de voormalige gemeente Berkenwoude.
- Onder het dorp Berkenwoude valt ook de buurtschap Achterbroek.
- De dorpskern van Berkenwoude heeft officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden), in het buitengebied staan witte plaatsnaambordjes.

Naam
Lokale uitspraak
Perkouw.
Naamsverklaring
Samenstelling van woud ‘vochtig bos’ en de boomnaam berk. (1)
Vóór de ontginning van de Krimpenerwaard, die in de 11e eeuw begon, was het gebied tussen Lek en IJssel begroeid met een vrij laag moerasbos in het midden en een wat hoger opgaand bos langs de rivieroevers. Het is dit woud, waaraan Berkenwoude haar naam dankt.

Ligging
Berkenwoude ligt Z van Gouda, NO van Krimpen aan den IJssel, NW van Bergambacht.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Berkenwoude 76 huizen met 484 inwoners, verdeeld in dorp Berkenwoude 47/295 (= huizen/inwoners) en buurtschap Achterbroek 29/189.
- De gemeente Berkenwoude is per 1-1-1985 opgeheven en opgegaan in de gemeente Bergambacht met 1.078 ha, 486 huizen en 1.460 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Berkenwoude ca. 600 huizen met ca. 1.600 inwoners.

Geschiedenis
Berkenwoude is ontstaan in het hart van de Krimpenerwaard, als tweede generatie ontginningsnederzetting. De Krimpenerwaard is hier op zijn natst, het veen is hier op zijn dikst. Van systematische vervening is het in deze omgeving niet echt gekomen. Het veen was hier niet geschikt voor turfwinning, omdat het vermengd was met klei en houtresten. Hier is slechts kleinschalig turf gebaggerd, getuige de brede sloten en de vele poelen in het polderland rondom het dorp. Het veenweidegebied is ontstaan uit moerasbos.

De Berkenwoudse Boezems, tussen Berkenwoude en Ouderkerk aan den IJssel, vormden een waterafvoer in twee verdiepingen. De polders in het hart van de Krimpenerwaard loosden op de Hollandse IJssel, omdat het waterpeil daar doorgaans lager lag dan dat van de Lek. Een molen bracht het water van de Lage Boezem naar de Hoge Boezem, die op zijn beurt met een molen op de IJssel uitwaterde. Tegenwoordig hebben de boezems één peil. Van de molen tussen de boezems rest slechts het fundament.

Bezienswaardigheden
- Aan de Dorpsstraat staat de NH kerk. De statige toren stamt nog uit de vroege 16e eeuw. De kerk zelf is een sober rechtgesloten zaalkerkje uit 1833. In dit gebouw is een rijkgesneden preekstoel te vinden uit 1686. In de 14e eeuw stond hier al een kerk, die in 1512 werd vervangen door de inmiddels zelf weer vervangen laatmiddeleeuwse kerk. Van het koor van laatstgenoemde zijn nog wel muurdelen terug te vinden in de consistorie. Tussen 1972 en 1974 vonden de meest recente restauratiewerken aan deze kerk plaats. De kerk is zoals veel kerken ieder jaar op Open Monumentendag (2e zaterdag in september) open voor bezoekers. (124)
- De gereformeerde kerk is een eenvoudig 19e-eeuws gebouw. Dit type wordt een schuurkerk genoemd, wat met de vorm en geschiedenis te maken heeft en niets neerbuigends beoogt: in de tijd van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden kerkten omstreden en niet-officieel toegestane religies in preekschuren en schuilkerken. In de 19e eeuw werd dit gegeven als uitgangspunt genomen van nieuwe gebouwen door geloofsgemeenschappen die de eenvoud hoog in het vaandel droegen. (124)
- Als u vanuit Berkenwoude gezien direct na kwekerij Hoveling Plant rechtsaf de villawijk in gaat, vindt u daar moderne villa’s in zeer verschillende bouwstijlen, met mooie tuinen en waterpartijen.
- Gevelstenen in Berkenwoude.

Jaarlijkse evenementen
- Het Perkouws Feest wordt gehouden op de 1e zaterdag van september, met onder meer ringsteken op tractoren. Nadere informatie bij het Cultureel Centrum, Kerkweg 2, tel. 0182-362546 of op de site van PJG Berkenwoude.

Landschap, natuur en recreatie
- Bij de grens van de voormalige gemeenten Bergambacht en Ouderkerk staat op de kruising van de Oudelandseweg met het Westeinde een informatiepaneel van het Hoogheemraadschap en het Zuiveringsschap. Het paneel heeft betrekking op het Proefproject Westeinde. Deze polderweg heeft een nieuw wegdek gekregen en een natuurvriendelijke oeververdediging. Deze dubbelfunctie verstevigt de bermtaluds en waterplanten en dieren kunnen zich nu ongestoord ontwikkelen. Het proefaspect zit met name in de combinatie van lava en klei die in het bermtalud en bij de oeverversteviging gebruikt is. Om vergelijkingen te kunnen maken, zijn sommige oeverdelen aangeplant, andere oeverdelen zijn in mindere mate aangeplant en bepaalde oeverdelen zijn niet aangeplant. De natuur mag de rest doen. De aanplanting is inheems.
- Natuurgebied Nooitgedacht heeft sinds 1995 een eigen waterhuishouding. Het waterpeil is hoger dan in de directe omgeving. De aanvoerroute van het water is zo lang mogelijk gemaakt, zodat de natuur eerst haar zuiverend werk kan doen. In een deel van het gebied is de voedselrijke bovenste laag van de grond afgegraven om een natuurlijk moeras te kunnen laten ontstaan. Op een andere plaats zijn de oevers trapsgewijs aangelegd (zogenoemde terrasoevers). Met de ontwikkeling van het landschap in Nooitgedacht keert een deel van het oorspronkelijke beeld van de Krimpenerwaard terug. Rond de boerenbedrijven lag de rijker bemeste grond waarop de stalmest werd uitgereden. Verder van huis lag het natte schrale grasland, dat nu op nog maar heel weinig plaatsen voorkomt. Het proefproject ontwikkelt zich in de goede richting. Doel is dat er een situatie ontstaat waarin natuur op het land en natuur in het water zich optimaal kunnen ontwikkelen. Dat gebeurt inmiddels al volop. Er ontwikkelt zich blauw grasland: een schrale vochtige vegetatie. Planten die daarvoor heel typerend zijn, komen er weer voor. Voorbeelden daarvan zijn de blauwe zegge en de klokjesgentiaan. Met Nooitgedacht willen de projectdeelnemers ervaring opdoen voor de verdere inrichting van natuurgebieden in de Krimpenerwaard. Het is de bedoeling op termijn in de Krimpenerwaard een 2.500 hectare groot natuurgebied te ontwikkelen. Er vindt onderzoek plaats naar de land- en waterbodem, de oevers, het oppervlaktewater, het grondwater en het planten- en dierenleven. (722)
- Het natuurgebied Perkouwsche Schraallanden ligt in de polder Wellepoort, heeft een oppervlakte van vier hectare en is eigendom van het Zuid-Hollands Landschap. Kenmerkende elementen van dit gebied zijn een eendenkooi, hooiland en wildernis.
- Jeugdnatuurwacht Berkenwoude, p/a mevr. M. Verdoold, Achterbroek 47, 2825 ND Achterbroek. Tel. 0182-362527.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Berkenwoude (online te bestellen).

Links
- Cultureel Centrum De Zwaan.

  1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
    Berkel, G. van; K. Samplonius
    , (2006)
Berkenwoude, Kerkweg
Dorpsgezicht Berkenwoude.
Ook dit is Berkenwoude.
Rustig op straat in Berkenwoude.
We kijken nog even om naar Berkenwoude.
De Hervormde kerk van Berkenwoude staat midden tussen de bomen
plattegrond: 
Gemeente Berkenwoude in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Kenmerken (classificatie)

Type object: 
plaats
Type plaats: 
Dorp
Gemeente: 
Krimpenerwaard
Streek: 
Krimpenerwaard
Provincie: 
Zuid-Holland
0