Westerbeek

Plaats
Dorp
Sint Anthonis
Noordoost-Brabant Land van Cuijk
Noord-Brabant

Westerbeek

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Westerbeek.

Terug naar boven

Status

- Westerbeek is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Land van Cuijk, gemeente Sint Anthonis. T/m 30-4-1942 gemeente Sambeek. Per 1-5-1942 over naar gemeente Oploo, Sint Anthonis en Ledeacker, in 1994 over naar gemeente Sint Anthonis.

- Onder het dorp Westerbeek valt ook de buurtschap Heikant (deels).

Terug naar boven

Naam

Naamgeving / oudere vermeldingen
De dorpsnaam Westerbeek is in 1938 officieel vastgesteld. Voorheen was er sprake van de benamingen Sambeekse Twist en Vierlingsbeekse Twist, omdat het gebied zowel in een ZW uithoek van de gemeente Sambeek als idem van de gemeente Vierlingsbeek lag, welk gebied door de naastgelegen gemeente Oploo, Sint Anthonis en Ledeacker betwist werd (zie verder bij Geschiedenis). In de volksmond wordt het dorp nog altijd D'n Twist genoemd. Z van het dorp ligt de Twistweg, die uitkomt in het Limburgse dorpje Vredepeel.

Naamsverklaring
Samenstelling van west 'westelijk gelegen' en beek 'beek, natuurlijke waterloop'.(1)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp 't Tusriek.

Terug naar boven

Ligging

Westerbeek ligt ZW van Sambeek, Sint Anthonis en Oploo en grenst in het Z aan de provincie Limburg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Westerbeek heeft ca. 250 huizen met ca. 625 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Twistgronden
Archeologische vondsten wijzen uit dat het grondgebied van het huidige Westerbeek al in de prehistorie werd bewoond. Voor de vroegste geschreven geschiedenis van het gebied van het huidge dorp moeten wij terug naar 7 mei 1308. Toen gaf Jan I, heer van Cuijk, de gemene gronden onder Sambeek, Vierlingsbeek en Overloon aan de ingezetenen in gebruik tegen een jaarlijkse cijnsvergoeding. Het eigendomsrecht van de gemene gronden van de voormalige heren Van Cuijk is gebleven tot de tijd van koning Lodewijk Napoleon van Holland (1806-1810). Zijn "Code Civil" bleef in de Nederlanden gelden tot oktober 1838.

De 'gemene gronden' van het Cuijklandse Overambt, waarop Westerbeek ontstond, zijn pas in de jaren 1836 tot 1855 tussen de belanghebbende gemeenten Sambeek, Vierlingsbeek en Maashees en Overloon onderling verdeeld. Het geheel werd in 19 porties verdeeld, waarbij Vierlingsbeek het grootste deel kreeg, namelijk 7 delen, Sambeek 6 1/2 deel en tenslotte Maashees en Overloon 5 1/2 deel. Oploo kreeg niets, maar maakte ook aanspraak op een deel van de 'gemene gronden' en wel van het Sambeekse deel. Vandaar dat het gebied in het vervolg door het leven ging als de Twistgronden.

De eerste bewoning van het huidige dorp
Ver van de kom van Oploo lag de Eijndse hof aan de rand van de Peel, nabij het Wolfsven. Daarna kwamen er geen huizen meer. Dat veranderde in 1858. Een paar pioniers zijn in het midden van de 19e eeuw op gronden van het huidige Westerbeek bezig geweest, om deze te ontworstelen aan de greep van de uitgestrekte heide, vennen en moerasvelden van de Peel. Een van de vroegste ontginners was een zekere Van Haandel, die in 1858 de moed had een eerste huis te bouwen, vier jaar later gevolgd door een tweede pionier. Zij bouwden hun huizen zuidelijk van Oploo, op een plek die vanwege de in de vorige alinea vermelde ruzies de Twist heette. Het betwiste gebied had vooral betrekking op de huidige Broekstraat.

Ontwikkeling tot kern
Door de twisten uit het verleden waren de gemeentelijke grenzen wanordelijk geworden. Naast bebouwing op grondgebied van de gemeenten Sambeek en Vierlingsbeek, was ook op aangrenzend grondgebied van Maashees vanuit de Twist nog een huis gebouwd. Op een gegeven moment bleek dat het gehucht, het latere nieuwe dorp Westerbeek, over deze drie gemeenten verspreid was komen te liggen. Vanuit Westerbeek ging men echter in Oploo ter kerke. De Westerbeekse kinderen moesten evenwel naar het in 1870 gestichte Sambeekse schooltje in de Sambeekse Hoek (= de huidige buurtschappen Den Hoek en Rondveld Z van Sint Anthonis). Zij moesten daarbij voorbijlopen aan de dichterbij gelegen Oploose school, omdat Oploo die kinderen vanwege de grenstwisten niet op de school in Oploo wilde hebben. In 1921 volgde de aanbesteding van een eigen openbaar Westerbeeks schooltje. Het dorpje groeide en kreeg in 1924 zijn eerste kermis en in 1925 kon er op een eigen stembureau worden gestemd. Naast het boerenbedrijf bleef het turfsteken jarenlang een belangrijke nevenactiviteit van de Peelboeren. In 1911 kreeg de plaats een melkfabriekje.

Van buurtschap tot dorp
Toen de buurtschap tijdens de Eerste Wereldoorlog een eigen kerk wenste, lag Oploo dwars. De paters van het H. Hart in de Rips wilden wel voor de zielzorg in Twist-Westerbeek gaan zorgen, mits de plaats kerkelijk bij De Rips zou komen en er een goede verbindingsweg mee kreeg. De kerk te Westerbeek is in 1922 gerealiseerd. De kosten werden grotendeels opgebracht door de inwoners. De gemeenten Sambeek en Vierlingsbeek betaalden ook mee. De bisschop van 's-Hertogenbosch besluit in 1922 een deel van de Overloonse parochie af te scheiden en te voegen bij de parochie van de H. Matthias te Oploo. Met een nader aan te geven deel van deze parochie zou men de buurtschap Twist / Westerbeek verheffen tot een zelfstandig rectoraat binnen de Oploose parochie. Het rectoraat werd in 1960 tot parochie verheven.

Na 1940
De oorlog had, ondanks de nabijheid van het Overloonse front, betrekkelijk geringe schade in Westerbeek toegebracht. In 1942 werd Den Twist of Westerbeek na de opheffing van de gemeente Sambeek bij de gemeente Oploo, Sint Anthonis en Ledeacker gevoegd (terwijl Sambeek zelf naar de gemeente Vierlingsbeek ging). Hierbij werd een speciale regeling getroffen voor het gebied aan het grenspunt met Venray. De gemeente Oploo grensde namelijk aan de gemeenten Venray en Vierlingsbeek, nabij de zogeheten 'Vredepaal'. Deze was daar nog eens uitdrukkelijk in 1716 door afgevaardigden van Staats-Brabant en het Pruisisch Gelderse Overkwartier (waartoe het Land van Kessel sedert 1713 behoorde), geplaatst. Desondanks bleven hier de grensperikelen voortbestaan.

Rond 1950 werd tenslotte in deze grenskluwen de knoop doorgehakt. Men ging de Vredepeel ontginnen, waarbij ook aan inwoners van de gemeente Oploo c.a. enkele boerderijen werden toegewezen. Dat gebeurde dankzij het feit dat Oploo in het prille begin tot in de middeleeuwen deel had uitgemaakt van Sambeek en van het latere Cuijklandse Overambt. (© Westerbeek Online)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende site en publicatie:

- Geschiedenis van Westerbeek op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum.

- Cor Verberk uit Oploo heeft de complete geschiedenis van het dorp Westerbeek en zijn bewoners onderzocht en gepubliceerd in zijn in 2016 verschenen boek 'Alle Minse van d'n Twist'. Vanaf de eerste pioniers, de komst van de middenstand, school en kerk tot heden. Van iedere woning of boerderij is een beschrijving opgenomen met vermelding van alle bewoners. Het boek is uitgevoerd in 2 delen. Deel 1 behandelt de bewoners van de straten Beekstraat t/m Koolberg, deel 2 de bewoners van Loonseweg t/m 't Zand. De boekwerken, met in totaal ruim 1.500 foto's/illustraties, zijn bij de auteur te koop voor 25 euro per deel.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen / actuele situatie

- De gemeente Sint Anthonis beschrijft het huidige dorp op haar site als volgt: "Westerbeek heeft door zijn ligging - doorgaande wegen komen niet langs het dorp -een zeer hechte gemeenschap waar iedereen iedereen kent en de bewoners zeer behulpzaam zijn naar elkaar toe. Dit rustige dorp met een zeer speciale charme door zijn ligging is een waar ‘eiland’ van rust in onze vaak jachtige maatschappij."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Westerbeek heeft 4 rijksmonumenten, zijnde de kerk en de langgevelboerderij aan de Kerkstraat 48 met bijgebouwen.

- RK Heilig Hart van Jezuskerk uit 1922.

- In het kader van de herdenking van oorlogsslachtoffers op 4 mei is in 1997 voor de parochiekerk een kunstwerk geplaatst. Als je het kunstwerk ziet, lijkt het alsof een deel van een Lancaster bommenwerper uit de grond steekt. In Westerbeek is tijdens de Tweede Wereldoorlog een soortgelijk toestel neergestort. Kunstsmid Juul Baltussen uit Westerbeek heeft deze kopie van het toestel vervaardigd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavals Stichting de Twisse Tusstèkers.

- In Westerbeek is er op 1e Paasdag de jaarlijkse traditie van het Paasvuur en is daarmee een van de zuidelijkste dorpen in ons land die deze traditie in ere houdt (meestal vinden deze evenementen plaats in het oosten des lands).

- Toertocht (augustus).

- GRAS Westerbeek organiseert jaarlijks in een weekend begin september een 2-daags evenement voor jong en ouder, met op zaterdagavond feest met een live band, en als hoogtepunt op zondag het NK Gazonmaaierracen en de Achteruitrijrace.

- In navolging van Ledeacker en Sint Anthonis (LEST) is dorpsquiz KWIZZUT (eind december) er sinds 2016 ook voor Westerbeek en Oploo (WOP). Verzamel een groep enthousiaste teamspelers om je heen en geef je op, met een vriendengroep, buurt- of sportvereninging, familie of... Enige vereiste is dat er minimaal 2 personen uit Westerbeek en/of Oploo deelnemen.

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Dorpscoöperatie Samen 1 Westerbeek is in 2013 opgericht, en komt voort uit de Westerbeekse Dorpsraad, die sinds 1982 al een overlegorgaan was voor en namens de gehele Westerbeekse gemeenschap. De zelfsturing/-organisatie in de vorm van een dorpscoöperatie is in deze tijd een logische stap. Uiteindelijk gaat het om een vorm van zelfsturing, zelf organiseren op diverse terreinen, ofwel het bundelen van krachten door samenwerking met elkaar: burgerparticipatie. Denk hierbij aan de verbetering van de eigen woon-, werk- en leefomgeving door de voorzieningen rondom welzijn en zorg te borgen binnen ons eigen dorp, maar ook aan de dorpscoöperatie die zich richt op de energievoorziening of op glasvezel. Verder kan de coöperatie een belangrijke rol spelen voor vereniging-overstijgende zaken en activiteiten. Denk aan gezamenlijke subsidie aanvragen en sponsoring, gezamenlijke vergunningen (legeskosten) en het bijhouden van een activiteitenkalender.

Bij Dorpscoöperatie Samen 1 Westerbeek staat de kracht van de burgers voorop. Door de bundeling van krachten wordt meer resultaat geboekt, alhoewel de coöperatie niet de oplossing is voor alle problemen op het terrein van leefbaarheid. De coöperatie is en blijft van belang omdat het een samenwerkingsverband van burgers is, een democratische vereniging die als rechtspersoon goederen kan bezitten, contracten kan afsluiten, waar gewerkt wordt zonder winstoogmerk en de zeggenschap van de leden is gewaarborgd. De dorpscoöperatie is daardoor een krachtige en volwaardige overlegpartner die de gemeente Sint Anthonis gevraagd en ongevraagd advies geeft op tal van terreinen, onder het motto "Samen staan we sterk!"

- Onderwijs: - Basisschool De Zonnewijzer.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Westerbeek.

Reactie toevoegen